Toiliú na hUngáire: dhá iarratas AE chun cinn

D’aontaigh rialtais uile an 27 ballstát den Aontas Eorpach an 12 Deireadh Fómhair dhá chaibidil eile den chaibidlíocht aontachais leis an Úcráin agus leis an Moldóiv a oscailt, maidir leis an margadh aonair agus leis an iomaíochas eacnamaíoch (fógra Byrne, DPA). Bhí a thoiliú coinníollaithe ag an Ungáir ar pharlaimint na hÚcráine dlí a rith maidir le scolaíocht i dteangacha mionlaigh, agus reáchtáladh an vóta an lá céanna. Osclófar an chaibidlíocht go foirmiúil inniu i Lucsamburg.

D’fhógair Thomas Byrne, aire gnóthaí Eorpacha na hÉireann, an comhaontú. Tá uachtaránacht Chomhairle an Aontais ag Éirinn faoi láthair; is ról rothlach é sin ina mbíonn sí i gceannas ar chruinnithe rialtais náisiúnta.

Mar a bhain dlí scoile toiliú na hUngáire amach

Éilíonn gach céim de chaibidlíocht na hÚcráine aontoilíocht. Caithfidh gach rialtas AE aontú sular féidir cnuasach caibidlíochta a oscailt — grúpa caibidlíochta ina bhfuil caibidlí ar théama faoi leith (creat na caibidlíochta). Tugann sé sin crosadh do phríomhchathair ar bith, agus d’úsáid an Ungáir an chumhacht sin arís i mí Mheán Fómhair chun dul chun cinn na hÚcráine a mhoilliú (Euronews).

Tá stair fhíor taobh thiar de ghearán Bhúdaipeist. In 2017, cháin Coimisiún na Veinéise, painéal saineolaithe dlí de chuid Chomhairle na hEorpa, athruithe oideachais san Úcráin a laghdaigh an scolaíocht dara leibhéal i dteangacha mionlaigh (Coimisiún na Veinéise).

Níos luaithe an mhí seo, chuir an Ungáir fáilte roimh dhréacht-dlí ó Chív, ach dúirt sí nach dtabharfadh sí a toiliú go dtí go vótálfadh an pharlaimint air (Reuters). Chuir muid síos an tseachtain sin ar chéim mar gur tharraing an Ungáir siar a crosadh (To Brief); i ndáiríre, ní dhearna ambasadóirí AE ach cuireadh a thabhairt don dá thír is iarrthóir a seasaimh chaibidlíochta a chur isteach an 7 Deireadh Fómhair (Kyiv Independent).

An 12 Deireadh Fómhair, rith Verkhovna Rada, parlaimint na hÚcráine, an bille le 266 vóta (taifead iomlánach Rada). Tugann an dlí stádas speisialta do scoileanna ina ndéanann níos mó ná leath na ndaltaí staidéar trí theanga de chuid mionlaigh de chuid AE, amhail an Ungáiris nó an Rómáinis, agus cosnaíonn sé an teagasc sin nuair a atheagraítear scoileanna (Interfax-Ukraine).

Dúirt Anita Orbán, aire gnóthaí eachtracha na hUngáire, gur chuir an vóta ar chumas Bhúdaipeist aontú. Dúirt sí freisin go raibh cur i bhfeidhm an dlí tábhachtach, agus go ndéanfadh an Ungáir faireachán air in éineacht le heagraíochtaí mionlaigh sa Trascarpathia, réigiún in iarthar na hÚcráine ina bhfuil pobal Ungárach na tíre lonnaithe (Telex).

D’fhan an Mholdóiv le linn aighnis nach raibh baint aici leis

Ní raibh aon pháirt ag an Moldóiv san aighneas faoin scolaíocht. Déanann sí idirbheartaíocht ar a bealach féin, lena seasaimh féin. Dheimhnigh Cristina Gherasimov, leascheannaire an rialtais atá freagrach as lánpháirtiú Eorpach, an 7 Deireadh Fómhair go raibh cuireadh faighte ag a rialtas na seasaimh sin a chur isteach (MOLDPRES).

Is é an tráthúlacht a sheasann amach. Tugadh cuireadh don Mholdóiv an lá céanna leis an Úcráin, glanadh an bealach di an lá céanna, agus osclaítear an chaibidlíocht an lá céanna. Is é an míniú is simplí gurbh fhearr le rialtais AE gan an Mholdóiv a chur chun cinn fad is a bhí bac ar an Úcráin. Dá bhrí sin, bheadh aighneas idir Búdaipeist agus Cív tar éis féilire tríú tír a shocrú. Is tátal é sin fós, mar níor fhoilsigh Chișinău ná Búcairist cúis ar bith le dhá fhéilire na caibidlíochta a choinneáil le chéile.

Cad a osclaítear inniu, agus cad a fhanann dúnta

Is comhdhálacha aontachais iad cruinnithe an lae inniu: seisiúin fhoirmiúla ina leagann rialtais AE amach a seasamh comhaontaithe, agus tionóltar cruinniú ar leith do gach tír is iarrthóir (An Chomhairle: an Úcráin, An Chomhairle: an Mholdóiv). Maidir leis an Úcráin, tagann siad i ndiaidh an chnuasaigh maidir leis an smacht reachta, a osclaíodh i mí an Mheithimh, agus an chnuasaigh maidir leis an gcaidreamh seachtrach, a osclaíodh i mí Iúil (An Chomhairle).

Beidh dhá chnuasach fós ag fanacht lena n-oscailt: an clár oibre glas, agus an cnuasach a chlúdaíonn an talmhaíocht, cistí réigiúnacha agus an buiséad. Is sa dara cnuasach sin a thosaíonn ballraíocht ag atreorú airgid chuig feirmeoirí agus chuig réigiúin níos boichte. Níor idirbheartaigh rialtais AE a gcomhsheasamh maidir le bearta talmhaíochta go fóill (Agra).

An 6 Deireadh Fómhair, mhol an Coimisiún go gcinnfí céimeanna idirmheánacha den sórt sin trí thromlach cáilithe, agus go bhfanfadh aontoilíocht riachtanach don ligean isteach deiridh (Ceisteanna agus freagraí ón gCoimisiún). Ciallaíonn tromlach den sórt sin 15 stát ar a laghad as 27, agus 65% de dhaonra an Aontais ar a laghad á léiriú acu (Conradh AE). Chaithfeadh na rialtais a bhfuil cumhacht chrosaithe acu inniu glacadh leis an athrú sin. Le linn díospóireacht ghnóthaí Eorpacha Sheanad na hÍsiltíre an 29 Meán Fómhair, d’áitigh na cainteoirí gur cheart aontoilíocht a choinneáil i gcás cinntí tábhachtacha faoin aontachas (taifead an Eerste Kamer).

Tacaíonn an taifead le tátal cruinn. D’ainmnigh an Ungáir a praghas — vóta i bparlaimint tíre comharsanaí — agus thug sí a toiliú an lá céanna ar comhlíonadh an coinníoll sin, agus ról aici i gcónaí maidir le faireachán a dhéanamh ar chur i bhfeidhm an dlí. Faoi na rialacha atá ann faoi láthair, teastaíonn comhaontú gach rialtais chun an dá chnuasach atá fós dúnta a oscailt (creat na caibidlíochta), agus fiú i bplean an Choimisiúin bheadh crosadh fós ann ar bhallraíocht deiridh. Ní léiríonn an taifead cé a chinn gur cheart don Mholdóiv fanacht in éineacht leis an Úcráin. Tá míniú le tabhairt ag Chișinău agus ag rialtais AE a bhfuil an chumhacht chrosaithe acu.