Níor ghnóthaigh an tSlóvaic comhaontú breosla i Washington

Chuaigh Denisa Saková, aire geilleagair na Slóvaice, go Washington ar an 8 Deireadh Fómhair chun gás Meiriceánach a iarraidh agus cosaint ar smachtbhannaí SAM a lorg fad is a leanann a tír uirthi ag ceannach amhola na Rúise go dtí deireadh 2027 (STVR). Ní luaitear i gcuntais phoiblí na gcruinnithe gur síníodh conradh soláthair ná gur tugadh díolúine i scríbhinn ó SAM (Denník N). Tá tábhacht leis an mbearna sin mar gurbh ionann amhola na Rúise agus thart ar 90% den ola a d’úsáid an tSlóvaic ag deireadh 2025 (an Coimisiún Eorpach).

Thaistil Saková i dteannta feidhmeannaigh ó SPP, an príomhsholáthraí gáis, agus Slovnaft, an scaglann i mBratasláiv atá faoi úinéireacht MOL Group na hUngáire. Dúirt sí gur thuig oifigigh de chuid SAM amchlár na tíre maidir le hola (STVR). Sin cuntas Saková ar chomhrá. Níor foilsíodh aon doiciméad a d’iompódh ina chonradh nó ina tharscaoileadh dlíthiúil é.

D’éirigh leis an mbealach tríd an gCróit uair amháin, ar feadh cúpla mí

Tá thart ar 5.5 go 6 mhilliún tonna amhola sa bhliain de dhíth ar Slovnaft chun feidhmiú mar is gnách (Reuters). Dúirt Saková gurb é bealach an Adria an t-aon rogha réalaíoch eile seachas píblíne Druzhba na Rúise (STVR). Dísluchtaíonn tancaeir ag críochfort Omišalj sa Chróit, agus iompraíonn píblíne JANAF an amhola tríd an gCróit agus an Ungáir go dtí an tSlóvaic.

Tá 2.05 milliún tonna d’iompar trí JANAF curtha in áirithe ag MOL do 2026 ar bhonn íocaíochta éigeantaí: íocann sí as an acmhainn fiú má iompraíonn sí níos lú (Rialtas na Cróite). Clúdaíonn an áirithint sin scaglanna MOL san Ungáir agus sa tSlóvaic le chéile, mar sin ní ola í atá curtha in áirithe do Bhratasláiv amháin.

Tagann an fhianaise is fearr ó bhriseadh na bliana seo. Nuair a cuireadh isteach ar Druzhba ó dheireadh mhí Eanáir go mí Aibreáin 2026, tharraing Slovnaft ar stoic éigeandála ar dtús (Reuters). Ansin d’fhill sí ar leibhéal táirgeachta a bhí gar don iomlán le hamhola a seachadadh tríd an Adria. Thuairiscigh bainisteoirí deacrachtaí le meascáin eile freisin, is é sin cineálacha amhola a bhfuil comhdhéanamh ceimiceach éagsúil acu agus nach mór don scaglann iad a phróiseáil ar bhealaí éagsúla.

Léirigh an briseadh go bhféadfadh an bealach an scaglann a choinneáil ag feidhmiú le linn géarchéime. Cuireadh tús ar an 11 Márta le tástáil deich mí ar an slabhra iomlán, ó dhíluchtú tancaeir go dtí an scaglann, agus tá tuairisc le foilsiú go luath in 2027 (MOL). Caithfidh an tástáil ceist níos cúinge a fhreagairt: an féidir leis an bpíblíne seachadadh leanúnach ar lánscála bliain i ndiaidh bliana? Tá na comhpháirtithe ag teacht salach ar a chéile cheana féin. Maíonn JANAF go bhfuil acmhainn theicniúil de thart ar 11.8 milliún tonna sa bhliain aici, agus luann MOL gur seachadadh 1.3 milliún tonna ar an meán tríd an Adria idir 2022 agus 2025 (BIRN).

Tá fadhb den chineál céanna ag baint le rochtain fhisiciúil ar ghás. Tá Saková ag iarraidh thart ar 1 billiún méadar ciúbach sa bhliain ó Mheán Fómhair 2027, faoi chonradh cúig go seacht mbliana, agus d’fhéadfadh an gás teacht ó na Stáit Aontaithe, ón Ailgéir nó ón Asarbaiseáin (SITA). Tagann an dáta sin le dlí an Aontais Eorpaigh, a chuirfidh deireadh le hallmhairí fadtéarmacha gáis ón Rúis trí phíblíne ar an 30 Meán Fómhair 2027 (Rialachán 2026/261). Teastaíonn níos mó ná díoltóir chun GNL (gás atá fuaraithe ina leacht ionas gur féidir le longa é a iompar) a fháil. Teastaíonn sliotán ag críochfort ar an gcósta chun an gás a iompú ar ais ina ghás, chomh maith le hacmhainn phíblíne curtha in áirithe an bealach ar fad go dtí an tSlóvaic thalamhiata. Bhí úsáid chríochfort Świnoujście na Polainne os cionn 99% in 2025 (ORLEN), agus ní léirítear i dtuairisciú poiblí go bhfuil sliotán curtha in áirithe ag SPP ansin.

Dhá chostas ar leith, agus cé a íocann astu

Ní bhaineann dlí a shínigh Donald Trump ar an 18 Meán Fómhair le tír ach má cheannaíonn sí amhola nó gás ón Rúis tar éis an 18 Deireadh Fómhair agus má tá sí ar cheann de na cúig cheannaitheoir is mó (Dlí Poiblí 119-111). Caithfidh an dá choinníoll a bheith fíor. I gcás tíre a shásaíonn iad, ceadaítear faoin dlí taraifí suas le 100% a ghearradh ar earraí na tíre sin; ní fhéadfaidh an t-uachtarán na taraifí a tharscaoileadh ach trí dheimhniú i scríbhinn a chur faoi bhráid na Comhdhála (Dlí Poiblí 119-111).

Níor foilsíodh aon ainmniú ar an tSlóvaic ná aon tarscaoileadh, agus ní léirítear sa taifead atá ar fáil cé acu atá ceannacháin na Slóvaice ar na cúig cinn is mó. Bhain ceadúnas ón Roinn Chisteáin, a eisíodh ar an 9 Deireadh Fómhair, le díosal Rúiseach agus níor luadh an tSlóvaic ann (OFAC). Bheadh aon taraif ina buille d’onnmhaireoirí Slóvaice a dhíolann leis na Stáit Aontaithe.

Is costas eile é amhola na Rúise a athsholáthar, agus is ar an scaglann a thiteann sé. San Ungáir, ba é €471 an meánchostas in aghaidh an tona d’amhola na Rúise in 2024, i gcomparáid le €564 d’amhola eile (Euronews). Míníonn an difríocht sin cén fáth a bhfuil luach ag scaglanna ar sholáthar na Rúise; ní thomhaiseann sí an costas a bheadh ar Slovnaft aistriú chuig soláthar eile. Bheadh ioncam nua ag JANAF agus ag díoltóirí GNL. Braitheann an méid a shroichfeadh tiománaithe sa tSlóvaic ar chánacha agus ar chorrlaigh scagtha (an difríocht idir an méid a thuilleann scaglann as breosla a dhíol agus an méid a chaitheann sí ar amhola agus ar oibríochtaí), agus níl aon fhigiúr foilsithe ann a thomhaiseann é.

De réir an taifid phoiblí, níor tháinig conradh breosla ná tarscaoileadh smachtbhannaí as an turas go Washington; níor tháinig ach tuairisc Saková gur thuig oifigigh de chuid SAM a cuid pleananna. Choinnigh an bealach tríd an gCróit Slovnaft ag feidhmiú le linn cúpla mí géarchéime. Go dtí go bhfoilseofar torthaí na tástála go luath in 2027 (MOL), níor léirigh aon duine gur féidir leis an mbealach amhola na Rúise a athsholáthar ar an scála atá de dhíth ar an scaglann.