Thwaites: tuar 30 mm d’ardú farraige faoi 2100

Ní chuirtear cineál amháin leá san áireamh i mórán samhlacha ríomhaireachta den Antartaice: uisce farraige ag creimeadh oighearshrutha ón mbun, san áit a bhfuil an t-oighear fós ina luí ar ghrinneall na farraige. Nuair a chuir staidéar nua an próiseas sin san áireamh, réamh-mheasadh go gcuirfeadh Oighearshruth Thwaites, fathach san Antartaice Thiar ar a dtugtar an “tOighearshruth Lá an Bhreithiúnais”, thart ar 30 milliméadar le meánleibhéal domhanda na farraige faoi 2100 — tuairim is dhá oiread mheán 15.2 milliméadar na samhlacha a bhí ann roimhe seo (Nature Communications). Ní mór a bheith cúramach leis an maíomh “dhá oiread”. Níor aontaigh na samhlacha roimhe seo lena chéile go cruinn, agus mar sin cuirtear cás amháin, a tiúnáladh go cúramach, i gcomparáid le lárphointe torthaí an-éagsúla.

D’fhoilsigh Mattia Poinelli, Eric Rignot agus a gcomhghleacaithe an staidéar piarmheasúnaithe an 12 Deireadh Fómhair (PubMed). Réamh-mheastachán ó shamhail amháin atá ann, agus is ón gcomparáid idir leaganacha den tsamhail sin, ina bhfuil an leá folaithe agus nach bhfuil, a thagann an fhianaise is láidre.

An áit a scaoileann an t-oighear

Samhlaigh rafta trom á bhrú síos rampa isteach i loch. Bíonn an cúl fós ag brú ar an rampa agus an tosach ar snámh. Glaonn oigheareolaithe ar an teorainn eatarthu an líne thalún. Déileálann samhlacha caighdeánacha léi mar imeall géar, agus glacann siad leis go leánn an t-aigéan oighear den chuid is mó ar an taobh atá ar snámh.

Ní bhíonn an teorainn sin chomh soiléir sin in Thwaites. De réir mar a thagann taoide isteach agus a théann sí amach, lúbann an t-oighear agus is féidir le huisce farraige sileadh faoin oighear in áiteanna ina bhfuil sé fós ina luí ar ghrinneall na farraige. Thaifead obair radair satailíte a rinne grúpa Rignot roimhe seo an t-oighear ag lúbadh leis na taoidí thar limistéar leathan agus tháinig sí ar an tátal go raibh uisce farraige ag gluaiseacht faoina bhun (PNAS). D’oibrigh cuid de na taighdeoirí céanna ar an dá staidéar, agus is ar an mbreathnóireacht sin a thógann an tsamhail nua. Ní seiceáil neamhspleách ar an tsamhail í.

Éiríonn an t-oighear níos tanaí de dheasca leá sa limistéar sin, díreach san áit a bhfuil greim aige ar ghrinneall na farraige. De réir mar a lagaíonn an greim sin, is féidir leis an oighearshruth scaradh ó ardphointí ar ghrinneall na farraige a choinníonn siar é. Ansin sreabhann an t-oighear taobh thiar de níos saoire isteach san fharraige. Tá tábhacht leis sin mar is ó oighear a bhí ina luí ar ghrinneall na farraige sular shroich sé an t-aigéan a thagann an chuid is mó den ardú ar leibhéal na farraige a chuireann oighearshruth faoi deara. Tá an ciúb oighir i ngloine cosúil le hoighear atá ar snámh cheana féin: tá cuid mhór den uisce a bheadh comhionann lena mheáchan díláithrithe aige cheana féin.

An tsamhail a thástáil ar an am atá thart

Sula ndearna an fhoireann réamh-mheastachán don todhchaí, sheiceáil siad an bhféadfadh an tsamhail an méid a thaifead satailítí idir 1996 agus 2023 a athchruthú. Rinneadh gach rith a mheas de réir luas breathnaithe an oighir, tanú an oighir agus suíomh na líne talaimh (Research Square). Tá sé i bhfad níos deacra na trí cinn a mheaitseáil ag an am céanna ná ceann amháin. Bíonn ar shamhail aimsire an tástáil chéanna a shásamh nuair a chaithfidh sí teocht, gaoth agus báisteach an lae roimhe sin a athchruthú le chéile.

Mheaitseáil na leaganacha ina raibh crios leá leathan níos fearr leis an stair sin ná na leaganacha nach raibh a leithéid de chrios iontu. Ansin rith an fhoireann an dá leagan chun cinn, agus an aeráid coinnithe ag a meánluach do 1996–2023. Gan an crios, cuireann Thwaites 8.3 milliméadar leis an ardú faoi 2100. Le crios atá roinnt ciliméadar ar leithead, cuireann sé 30.1 ± 5.7 milliméadar leis; léiríonn an móide nó lúide raon na héiginnteachta thart ar an lárluach (Nature Communications). Is d’aon ghnó a coinníodh an aeráid seasta. Leis sin, leithlisítear éifeacht an phróisis leá atá in easnamh, seachas iarracht a dhéanamh buille faoi thuairim a thabhairt faoi luas téimh an aigéin.

An tionchar ar chóstaí na hEorpa

Sciar oighearshrutha amháin den mheán domhanda atá i bhfigiúr Thwaites; ní hionann é agus an t-ardú a bheidh le feiceáil ar aon chósta ar leith. Braitheann leibhéil uisce áitiúla freisin ar cé acu atá an talamh ag ardú nó ag dul faoi, agus ar dhálaí réigiúnacha an aigéin (NASA). San Eoraip, is trí bhorrthaí stoirme agus lán mara a thagann an baol. Mura gcuirtear cosaintí níos láidre ar fáil, tá an Ghníomhaireacht Eorpach Chomhshaoil ag súil go mbeidh leibhéil fhoircneacha uisce cósta i bhfad níos minice de dheasca ardú na farraige feadh cuid mhór de chósta na mór-roinne (EEA).

Is ón gcomparáid idir ritheanna na samhla féin a thagann an toradh is soiléire ón staidéar. Is ionann an t-oighearshruth agus tá an aeráid coinnithe chomh seasta céanna sa dá rith. Nuair a ligtear don aigéan leá a dhéanamh faoin oighear atá fós ina luí ar ghrinneall na farraige, meaitseálann an tsamhail an t-am atá thart níos fearr agus réamh-mheastar ranníocaíocht i bhfad níos mó le hardú leibhéal na farraige. Tugann sé sin cúis nithiúil do na samhlacha iomadúla d’oighearchlúideanna nach gcuireann an crios sin san áireamh é a chur leo.