Cúirt Choiriúil Idirnáisiúnta faoi smachtbhannaí SAM

Chuir Washington an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta (ICC) ar a liosta smachtbhannaí mar institiúid an 9 Deireadh Fómhair, agus reoitear aon mhaoin de chuid na cúirte atá sna Stáit Aontaithe nó atá i seilbh Meiriceánach (OFAC, ICC). Fágann cead sealadach ó SAM go bhfanfaidh gnáthíocaíochtaí na cúirte a bhaineann leis na Stáit Aontaithe dleathach go dtí an 7 Aibreán 2027 (Ceadúnas Ginearálta 13 de chuid OFAC). Is faoi Washington atá sé cinneadh a dhéanamh an gcuirfear síneadh leis an gcead sin. Tá tacaíocht léirithe ag lucht tacaíochta Eorpach na cúirte, ach níor léirigh siad go poiblí fós cé a dhéanfadh bainistiú ar a cuid airgid dá rachadh an cead in éag.

Bhí smachtbhannaí curtha ag SAM cheana féin ar bhreithiúna agus ionchúisitheoirí aonair. An mhí seo caite, thuairiscigh muid go raibh beart á ullmhú in aghaidh na cúirte féin (To Brief).

Deir an Rúnaí Stáit Marco Rubio gur cuireadh an chúirt ar an liosta chun cosc a chur uirthi gníomhú in aghaidh Meiriceánach agus chun srian a chur ar a hacmhainní (Roinn Stáit SAM). Níor tháinig SAM riamh isteach i Reacht na Róimhe, an conradh lenar bunaíodh an chúirt. Diúltaíonn sé d’údarás na cúirte maidir le saoránaigh tíortha nach páirtithe sa chonradh iad, amhail SAM agus Iosrael.

Freagraíonn an chúirt trí thagairt don chríoch. Tugann a conradh cead di coireanna a rinneadh ar chríoch stáit is páirtí ann a imscrúdú, cibé duine a rinne iad. Deir sí gur ionsaí ar smacht reachta iad na smachtbhannaí agus go rachaidh sí ar aghaidh lena cásanna uile (ICC).

An méid a chumhdaíonn an ceadúnas sé mhí

Ar an lá a cuireadh an chúirt ar an liosta, d’eisigh OFAC (oifig an Chisteáin a riarann smachtbhannaí SAM) ceithre cheadúnas ghinearálta, is é sin díolúintí uileghabhálacha ón gcosc (OFAC). Ní bhaineann siad ach le hidirbhearta a bhfuil nasc acu leis na Stáit Aontaithe: idirbhearta ina bhfuil Meiriceánaigh nó cuideachtaí de chuid SAM páirteach, nó ina ngabhann airgead trí SAM.

Clúdaíonn an ceann is leithne, Ceadúnas Ginearálta 13, na nithe a choinníonn an chúirt ag feidhmiú. Áirítear leis ranníocaíochtaí ó na Ballstáit, tuarastail, árachas sláinte agus cíos, go dtí an 7 Aibreán 2027 (Ceadúnas Ginearálta 13 de chuid OFAC).

Tar éis an dáta sin, ní bheidh na híocaíochtaí sin cumhdaithe mura gcuirfidh Washington síneadh leis an gcead. De réir bileog eolais de chuid Roinn Stáit SAM, a d’athfhoilsigh Forth í, tugann an tréimhse seo am do stáit is páirtithe sa chúirt imní SAM a réiteach trí thaidhleoireacht (Bileog eolais Roinn Stáit SAM trí Forth). Is iad na Stáit Aontaithe a shocraigh an cosc agus an spriocdháta, agus tá sé de chumhacht acu an spriocdháta a athrú.

An fáth nach gcoinníonn ceadúnas soláthraí seirbhíse

Déanann ceadúnas seirbhís dleathach. Ní chinntíonn sé go mbeidh soláthraí sásta í a chur ar fáil. Is féidir le bainc, árachóirí agus gnólachtaí bogearraí a bhfuil fochuideachtaí nó sócmhainní acu sna Stáit Aontaithe, nó bainc chomhfhreagracha acu (na bainc chomhpháirtíochta a phróiseálann a n-íocaíochtaí trasteorann), a chinneadh nach fiú an riosca dóibh.

Tá soláthraí amháin caillte ag an gcúirt cheana féin. Tháinig deireadh lena conradh árachais sláinte leis an árachóir Francach AXA an 1 Deireadh Fómhair, trí chomhaontú frithpháirteach, agus eagla ar an dá thaobh go leathnófaí na smachtbhannaí (Reuters). Tharla an tarraingt siar sin sular cuireadh an institiúid féin ar an liosta.

Thuairiscigh Reuters freisin go bhfuil socruithe malartacha baincéireachta agus árachais déanta ag an gcúirt (Reuters). Níor cuireadh na socruithe sin faoi thástáil ag an liostú nua go fóill. Ní fios an mairfidh siad.

Tacaíocht na hEorpa, agus teorainn a huirlise dlíthiúla

Dhiúltaigh ocht rialtas do na smachtbhannaí an 9 Deireadh Fómhair, dhá rialtas ó lasmuigh den Eoraip ina measc: Ceanada agus an tSeapáin (ráiteas comhpháirteach). Níor luaigh a ráiteas aon bhanc, ráthaíocht ná árachóir a d’oibreodh thar ceann na cúirte.

Is san Ísiltír atá an chúirt lonnaithe. Dúirt an Príomh-Aire Rob Jetten go dtugann an tréimhse sé mhí deis ríthábhachtach don idirphlé, agus gheall sé bearta frithbheartaithe a mheas i gcomhar le comhghuaillithe (Rialtas na hÍsiltíre). Níor luaigh sé banc a bheadh sásta íocaíochtaí na cúirte a láimhseáil.

Tá an Bheilg ag iarraidh níos mó. Tá Aire Gnóthaí Eachtracha Maxime Prévot ag iarraidh ar an Aontas Eorpach gnólachtaí Eorpacha a chosaint tríd an Reacht Blocála, agus chuir sé an chúirt ar chlár oibre airí gnóthaí eachtracha an Aontais don 12 Deireadh Fómhair (Aireacht Gnóthaí Eachtracha na Beilge).

Is féidir leis na hairí brú a chur, ach is leis an gCoimisiún Eorpach an cinneadh. Cuireann an Reacht Blocála cosc ar chuideachtaí an Aontais géilleadh do na smachtbhannaí eachtracha atá liostaithe ann. Faoi láthair, is iad bearta SAM maidir le Cúba agus an Iaráin na bearta sin, agus is é an Coimisiún amháin atá in ann smachtbhannaí ICC a chur leis an liosta (EUR-Lex).

Fiú má dhéanann sé sin, tá teorainn shoiléir leis an dlí. Ní féidir leis sócmhainní cuideachta sna Stáit Aontaithe a chosaint, ná iallach a chur ar bhanc glacadh leis an gcúirt mar chliant. Sin fadhb AXA arís.

Tá an chothromaíocht chumhachta claonta go mór. Is faoi Washington atá ceadú íocaíochtaí na cúirte a bhfuil nasc acu leis na Stáit Aontaithe, agus is faoi a bheidh sé cinneadh a dhéanamh an mairfidh an cead tar éis an 7 Aibreán. Thacaigh rialtais Eorpacha leis an gcúirt ina gcuid ráiteas, ach ní thugann na ráitis phoiblí atá ar fáil aon ráthaíocht do na soláthraithe a ghlacfadh an riosca dá rachadh an cead in éag. Caithfidh an Coimisiún cinneadh a dhéanamh anois an gcuirfidh sé síneadh leis an Reacht Blocála. Fiú dá ndéanfadh, bheadh ar an gcúirt brath fós ar bhainc agus árachóirí a roghnaíonn leanúint uirthi a sheirbhísiú.