Barki dały Rumunii dziewięć dni

Na dnie Dunaju leżą dziś cztery barki wypełnione kamieniem. Rumunia zatopiła je celowo, aby zmienić przepływ rzeki i skierować więcej wody w stronę Cernavodă, jedynej działającej elektrowni jądrowej w kraju. Prowizoryczna podwodna zapora podniosła poziom wody przy ujęciu chłodzącym o 8 cm ponad prognozę, co dało drugiemu blokowi co najmniej dziewięć dodatkowych dni pracy (Digi24, HotNews). Jak pisaliśmy w czwartek, Bukareszt wcześniej powiadomił już Komisję Europejską, że susza zagraża pracy Cernavodă. Sekretarz stanu w ministerstwie transportu ostrzegł jednak, że nurt Dunaju może przesunąć zatopione barki (Știrile ProTV). Doraźne rozwiązanie jest więc równie kruche jak problem, który ma odsunąć w czasie.

Dlaczego poziom rzeki staje się kryzysem energetycznym

Elektrownia jądrowa jest w praktyce wielką maszyną cieplną. Rozszczepienie jądrowe wytwarza ciepło, ciepło zamienia wodę w parę, para napędza turbinę, a potem musi zostać ponownie schłodzona i skroplona. W Cernavodă tę ostatnią część procesu zapewnia Dunaj. Gdy poziom rzeki spada zbyt nisko, pompy tracą odpowiednie zasysanie, więc operator musi wyłączyć reaktor, zanim marginesy bezpieczeństwa zostaną naruszone.

Problem pogłębił boczny kanał Bala, który odciągał około 85% lokalnego przepływu Dunaju od trasy zasilającej pompy elektrowni (Mediafax). Rumuńskie wody najpierw wysadziły podwodną formację skalną, potem pogłębiły koryto, a następnie zatopiły cztery barki z kamieniem, aby zwęzić wejście do odnogi Bala i wypchnąć większą część nurtu w stronę elektrowni (Agerpres, AP). Barki wybrano nie dlatego, że są rozwiązaniem docelowym, lecz dlatego, że można je było wykorzystać w kilka dni. Przebudowa infrastruktury chłodzenia wymagałaby zupełnie innej skali czasu i pieniędzy.

Na wejściu Dunaju do Rumunii przepływ wynosił około 1 400 m sześc. na sekundę, czyli mniej więcej jedną trzecią sierpniowej średniej na poziomie 3 900. Hydrolodzy spodziewali się dalszego spadku, poniżej najniższego sierpniowego poziomu w historii pomiarów (Radio România, Agerpres).

Cernavodă w normalnych warunkach daje około 20% rumuńskiej energii elektrycznej (World Nuclear Association). Pierwszy blok nie pracuje od 28 lipca, więc utrata drugiego oznaczałaby ubytek około 650–680 MW w systemie. Rynek już to wycenił: według Serbia Energy Rumunia z eksportera prądu stała się importerem, cena hurtowa na następny dzień wzrosła do 132,87 EUR za MWh, a kraj potrzebował wieczorem około 1 700 MW importu (Serbia Energy). Nuclearelectrica uprzedziła klientów o możliwej sile wyższej, czyli formalnym sygnale, że spółka może nie wykonać kontraktów dostawczych (ZF).

Wspólna rzeka, nierówny ciężar

Ta sama susza ściska cały basen Dunaju, ale nie wszystkich jednakowo. Węgierska elektrownia jądrowa Paks ograniczyła produkcję o 1 770 MW i zamiast pracować blisko normalnej mocy około 2 000 MW, wytwarzała mniej więcej 230 MW (kormany.hu). Gdy węgierskie zabezpieczenie jądrowe przestało działać, Budapeszt oparł się na sąsiadach, głównie na energii pochodzenia czeskiego przesyłanej przez Słowację. Sama Słowacja miała jednak zatrzymanych siedem z ośmiu turbin w hydroelektrowni Gabčíkovo z powodu niskiej wody, a Bratysława odmówiła Węgrom zwiększenia przepływu, wskazując, że wypuszcza już tyle wody, ile wymaga traktat haski (TA3, Noviny.sk).

Krótkoterminowym wygranym okazała się Bułgaria. Elektrownia jądrowa Kozłoduj utrzymała pracę, bo jej śródlądowa pompownia daje większy zapas wodny niż instalacje w Paks i Cernavodă. Bułgarski eksport wzrósł do 32 000–33 000 MWh dziennie, gdy rumuńscy i węgierscy traderzy zaczęli konkurować o transgraniczne moce przesyłowe (Mediapool). Komisja Europejska poinformowała, że monitoruje sytuację przez ENTSO-E, organizację koordynującą pracę europejskich sieci elektroenergetycznych, ale nie widzi jeszcze zagrożenia dostaw wymagającego formalnej interwencji (European Commission).

Inżynieria awaryjna to nie adaptacja

Francuski EDF zaplanował prawie 9 mld EUR w ciągu 15 lat na dostosowanie swojej floty jądrowej do zmian klimatu. Bez takich inwestycji spółka zakłada straty produkcji związane z upałami i niskimi przepływami rzędu około 5 TWh rocznie do 2050 r. (Le Monde). Chłodnie kominowe omijają problem ujęcia rzecznego wprost; czeskie elektrownie Dukovany i Temelín już z nich korzystają (World Nuclear Association). Rumuńskie barki kupiły kilka dni pracy. Nie rozwiązały ryzyka klimatycznego wpisanego w energetykę chłodzoną rzeką, a żaden rząd w dorzeczu Dunaju nie powiedział dotąd, jak zamierza je trwale ograniczyć.