Cztery kraje naciskają na Włochy

Finlandia stała się czwartym państwem europejskim, które zapowiedziało przygotowania do odsyłania osób ubiegających się o azyl do Włoch na podstawie nowych unijnych zasad odpowiedzialności. Dla Rzymu oznacza to rosnącą presję polityczną. Nie oznacza jednak jeszcze ani jednego potwierdzonego transferu.

Fińskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych poinformowało, że transfery są „obecnie przygotowywane” na podstawie rozporządzenia o zarządzaniu azylem i migracją, czyli AMMR. To główny element unijnego paktu migracyjnego z 2024 r., który zastąpił dawny system dubliński określający, które państwo UE ma rozpatrywać wniosek azylowy. Helsinki nie podały liczby osób, harmonogramu ani potwierdzenia, że ktokolwiek faktycznie został już przewieziony (ANSA, TRT World).

Bilans dotychczasowych prób

Zasada jest prosta. Jeżeli ktoś wjechał do UE przez Włochy, a potem przeniósł się na przykład do Niemiec albo Finlandii, AMMR wskazuje Włochy jako państwo odpowiedzialne za przyjęcie tej osoby z powrotem i rozpatrzenie jej wniosku. Państwa Europy Północnej i Zachodniej chcą tę regułę egzekwować. Włochy mogą transfer opóźniać albo odmawiać jego przyjęcia. Po dwóch miesiącach widać, że każde państwo testujące zobowiązania Rzymu dostało inną odpowiedź.

Austria jest jedynym krajem z potwierdzonymi rezultatami. Wiedeń zgłosił cztery zrealizowane transfery od momentu rozpoczęcia stosowania nowych zasad, czyli od 12 czerwca 2026 r. W przypadkach prowadzonych we współpracy osoby ubiegające się o azyl jechały do Włoch pociągiem albo autobusem (ORF). Cztery osoby to skala symboliczna, ale pokazuje, że mechanizm może działać fizycznie.

Szwajcaria jest między decyzją administracyjną a wykonaniem. Według dostępnych informacji włoskie władze zaakceptowały 51 szwajcarskich wniosków o przejęcie odpowiedzialności po 12 czerwca, a Berno zarezerwowało loty na koniec sierpnia (NZZ, Ticinonews). Czy samoloty wystartują, pozostaje otwarte.

Niemcy natrafiły na blokadę. Jak pisaliśmy w ubiegłym tygodniu, Berlin planował trzy powroty; Rzym odrzucił wszystkie, argumentując, że chodziło o stare sprawy sprzed wejścia w życie paktu (Tagesschau). Na konferencji prasowej 19 sierpnia niemiecki rząd mówił już o „koordynacji”, a nie o wykonanych transferach (Bundesregierung).

Francja i Holandia nie weszły do gry. Paryż miał zrezygnować z nacisku, gdy trwała współpraca z Rzymem nad ograniczaniem wypłynięć przez Morze Śródziemne (ANSA).

Dlaczego Włochy mogą odmawiać

Najtwardsza liczba pochodzi z Komisji Europejskiej, czyli unijnej egzekutywy. Między 12 czerwca a 7 lipca osiem państw członkowskich skierowało do Włoch 12 wniosków o transfer. Włochy odrzuciły wszystkie (ocena Komisji, 2EU Brussels).

Opór Rzymu ma dwa poziomy. Pierwszy jest prawny. Minister spraw wewnętrznych Matteo Piantedosi utrzymuje, że wiele wniosków dotyczy osób, które przybyły przed rozpoczęciem stosowania paktu, więc nowe przepisy nie mogą mieć do nich zastosowania (Brussels Signal).

Drugi argument jest polityczny i znacznie prostszy. Piantedosi wiąże niemieckie żądania transferów z szerszym zarzutem pod adresem Berlina: statki niemieckich organizacji pozarządowych ratują migrantów na morzu i dowożą ich do włoskich portów, tworząc sprawy, które Niemcy następnie chcą odesłać z powrotem do Włoch. Rzym twierdzi też, że jego system recepcyjny jest przeciążony od grudnia 2022 r., kiedy Włochy zawiesiły przyjmowanie transferów przychodzących (Euronews).

Czas jako narzędzie nacisku

Nowe przepisy tworzą pułapkę dla państw naciskających na Włochy. Zgodnie z AMMR kraj, który uzna inne państwo za odpowiedzialne, ma co do zasady sześć miesięcy na fizyczne przeprowadzenie transferu. Jeżeli termin minie, odpowiedzialność wraca do państwa składającego wniosek (TSUE, sprawa Shiri). Włochy nie muszą więc odmawiać bez końca. Wystarczy grać na zwłokę.

Fińska zapowiedź zmienia spór z niemiecko-włoskiej awantury w szerszy test: czy państwa docelowe są w stanie zmusić Włochy do przyjmowania osób z powrotem. Austria znalazła wąską ścieżkę w czterech sprawach prowadzonych za zgodą stron. Niemcy zostały zablokowane. Szwajcaria ma włoskie zgody, ale nie ma potwierdzonych odlotów. Finlandia przygotowuje transfery bez liczb i dat. Francja wybrała ostrożność.

O praktycznym znaczeniu AMMR decydują dziś nie deklaracje o solidarności, lecz przejazdy pociągiem, odmowy administracyjne i upływ terminów. Komisja, która w lipcu odnotowała 12 włoskich odmów, powinna jasno powiedzieć rządom, czy opór Rzymu mieści się w rozporządzeniu przyjętym także przez same Włochy. Każdy miesiąc bez takiej oceny przesuwa odpowiedzialność z powrotem na państwa, które wystąpiły o pomoc.