Grenlandia rozważa tranzyt wojsk USA

Spór o amerykańską obecność wojskową na Grenlandii dotyczy nie tylko baz, lecz także swobody przemieszczania się po wyspie. Donald Trump, premier Danii Mette Frederiksen i premier Grenlandii Jens-Frederik Nielsen podpisali 22 września 2026 r. w Nowym Jorku aneks do amerykańsko-duńskiego traktatu obronnego z 1951 r. (Reuters, ABC News). Aneks wskazuje Narsarsuaq i Mestersvig jako nowe amerykańskie „obszary obronne”, czyli miejsca, w których traktat dopuszcza działalność wojskową USA. Nie określa liczebności sił, budżetu ani terminu otwarcia tych obiektów (Signed agreement). Ustanawia za to stałe prawo do przemieszczania się amerykańskich sił zbrojnych po Grenlandii. Uruchomienie nowych obszarów nadal wymaga zgody Grenlandii.

Swobodny tranzyt bez każdorazowej zgody

Po wejściu aneksu w życie siły zbrojne USA, ich pojazdy oraz amerykańskie statki i samoloty rządowe będą mogły swobodnie przemieszczać się między obszarami obronnymi drogą lądową, morską i powietrzną. Samoloty rządowe uzyskają prawo przelotu nad całą Grenlandią i lądowania w dowolnym miejscu, a statki rządowe — przemieszczania się pod wodą na wodach terytorialnych wyspy (Danish published text). Żaden pojedynczy lot ani rejs nie będzie wymagał nowej zgody trzech rządów.

Analitycy różnią się w ocenie, jak daleko idzie ta zmiana. Traktat z 1951 r. już wcześniej pozwalał USA budować instalacje, rozmieszczać siły i prowadzić działania na uzgodnionych obszarach (1951 text). Norweska analiza zapisów traktatu wskazuje jednak na rzeczywiste rozszerzenie uprawnień dotyczących lądowania i dostępu podwodnego (Samfunn og politikk).

Najwięcej zyskuje istniejąca baza. Pituffik Space Base na północnym zachodzie wyspy już prowadzi system wczesnego ostrzegania o pociskach i obserwację przestrzeni kosmicznej (US Space Force). Aneks pozwala Waszyngtonowi modernizować bazę i rozszerzać jej działalność. W preambule wspomniano o możliwej tarczy przeciwrakietowej „Golden Dome”, ale Reuters nie znalazł dla tego projektu określonego budżetu, liczebności wojsk ani harmonogramu (Reuters).

Gdzie Grenlandia nadal może odmówić

Dwa wskazane obszary pozostają niezdefiniowane. Narsarsuaq to cywilne lotnisko na południu, zbudowane na miejscu dawnego amerykańskiego lotniska wojskowego. Mestersvig jest odległym ośrodkiem logistycznym na wschodnim wybrzeżu. Wszystkie trzy rządy muszą jeszcze uzgodnić wielkość każdego obszaru i rodzaj dopuszczonej tam działalności (Signed agreement).

Uruchomienie każdego kolejnego obszaru obronnego wymaga pisemnej propozycji określającej jego lokalizację, wielkość, planowane działania i środki ograniczające wpływ na lokalne społeczności. Rozpatruje ją wspólna komisja trzech rządów. Jeśli komisja nie uzgodni stanowiska w ciągu 90 dni, rozmowy przechodzą na szczebel wiceministrów, a następnie ministrów (Danish Foreign Ministry text). Opublikowane zapisy nie przewidują automatycznej zgody na żadnym etapie. Jeśli strony nie dojdą do porozumienia, nowy obszar nie powstanie, a władze Grenlandii mogą odmówić.

Wymóg zgody wszystkich stron pokazuje granice twierdzenia Trumpa o „stałej kontroli” (White House). Aneks nie ma daty wygaśnięcia, więc jego postanowienia mają obowiązywać bezterminowo (Danish Foreign Ministry text). Decyzje pozostają jednak współdzielone: uruchomienie nowych obszarów oraz rozmieszczenie instalacji lub utrzymywanie stałych sił państwa spoza NATO wymaga zgody wszystkich trzech stron (Danish published text).

Dania i Grenlandia zobowiązały się również dopilnować, by przyszła niepodległa Grenlandia pozostała w NATO i przejęła to porozumienie (Danish Foreign Ministry text). Zobowiązanie wiąże jednak tylko rządy, które je podpisały. Niepodległa Grenlandia byłaby nowym państwem i samodzielnie wybierałaby sojusze.

Co parlamenty mają zatwierdzić

Aneks wejdzie w życie dopiero po zakończeniu procedur parlamentarnych w Danii i Grenlandii oraz przekazaniu Waszyngtonowi noty dyplomatycznej (Danish government). Według doniesień medialnych chodzi o Folketing, parlament Danii, oraz grenlandzki Inatsisartut (n-tv). Nielsen przedstawia porozumienie jako sposób ochrony samostanowienia Grenlandii (To Brief).

Europejskie rządy pochwaliły porozumienie, ale nie zaoferowały własnych sił. Kanclerz Niemiec Friedrich Merz uznał, że rozwiązanie respektuje prawo międzynarodowe i wzmacnia NATO (German government). 27 września Andy Burnham z Wielkiej Brytanii i Jonas Gahr Støre z Norwegii również poparli porozumienie, ale nie zapowiedzieli wysłania wojsk ani finansowania Grenlandii (UK government). Na tym odcinku arktycznej flanki NATO za bezpieczeństwo nadal odpowiadają trzy rządy.

Po wejściu aneksu w życie samoloty i statki USA będą mogły przemieszczać się przez Grenlandię bez każdorazowej zgody trzech rządów, ale korzystanie z dwóch wskazanych obszarów nadal będzie wymagało uzgodnień. Analitycy spierają się, na ile nowe prawa do przemieszczania rozszerzają uprawnienia przyznane traktatem z 1951 r. Niezależnie od tej interpretacji grenlandzcy parlamentarzyści mają je przyznać, zanim ktokolwiek określi, co znajdzie się w Narsarsuaq i Mestersvig. Przed głosowaniem rząd Nielsena powinien wyjaśnić to Inatsisartut.