Ukraina szykuje się do rozmów, Węgry zachowują weto

W negocjacjach o członkostwo w UE przygotowanie stanowisk i formalne otwarcie rozmów to dwa osobne kroki. Właśnie tę różnicę wykorzystały Węgry: zgodziły się, by Ukraina i Mołdawia przygotowały się do kolejnego etapu, ale zachowały możliwość zablokowania jego rozpoczęcia. 7 października ambasadorowie państw UE uzgodnili, że oba kraje zostaną zaproszone do przedstawienia stanowisk negocjacyjnych w sprawie dwóch nowych klastrów, gdy Budapeszt przestał blokować ten krok (European Pravda, Kyiv Independent). Węgry nadal uzależniają zgodę na formalne otwarcie rozmów od przyjęcia przez ukraiński parlament ustawy o szkołach mniejszościowych, nad którą Rada Najwyższa jeszcze nie głosowała (Euronews).

Co uzgodnili ambasadorowie

Rozmowy o członkostwie w UE podzielono na tematyczne grupy, tzw. klastry. Zanim jeden z nich zostanie otwarty, Komisja Europejska ocenia, w jakim stopniu prawo kraju kandydującego odpowiada przepisom UE, a rządy państw członkowskich zatwierdzają tę ocenę. W porządku środowego spotkania ambasadorów znalazło się właśnie takie zatwierdzenie dla klastrów 2 i 3, obejmujących jednolity rynek i konkurencyjność gospodarki (agenda Rady UE).

Zatwierdzenie pozwala UE poprosić kandydatów o przedstawienie stanowisk, ale samo nie rozpoczyna negocjacji. Do otwarcia klastra potrzebna jest osobna decyzja rządów i formalne spotkanie z krajem kandydującym. Agenda pokazuje jedynie, co ambasadorowie mieli zatwierdzić. O tym, co faktycznie uzgodnili, informowali cytowani w mediach unijni dyplomaci, bo tekst decyzji nie został opublikowany.

Ustawa, na którą czeka Budapeszt

Węgierski postulat dotyczy nauczania dzieci węgierskiej mniejszości na Zakarpaciu, a spór w tej sprawie zaczął się przed obecnym konfliktem. Komisja Wenecka, organ Rady Europy skupiający ekspertów prawa konstytucyjnego, skrytykowała ukraińską reformę oświaty z 2017 r. za ograniczenie nauczania w językach mniejszości (Komisja Wenecka). Rząd premiera Pétera Magyara, który zastąpił gabinet Viktora Orbána, zasygnalizował już na początku tygodnia gotowość do złagodzenia stanowiska (To Brief).

Odpowiedzią Kijowa jest projekt ustawy, który przyznałby specjalny status szkołom nauczającym głównie w języku mniejszości, na przykład po węgiersku. Projekt zarejestrowano w Radzie Najwyższej 1 października, ale do 7 października parlament jeszcze nad nim nie głosował (karta projektu w Radzie Najwyższej, projekt ustawy). Minister spraw zagranicznych Anita Orbán przyjęła projekt z zadowoleniem. Reuters, powołując się na dwóch unijnych dyplomatów, podał, że Węgry przestaną sprzeciwiać się otwarciu obu klastrów, gdy Rada Najwyższa przyjmie ustawę (Reuters).

To wyjaśnia, dlaczego Budapeszt ustąpił w sprawie przygotowań, ale nie formalnego otwarcia rozmów. Pozwolenie kandydatom na opracowanie stanowisk nic Węgier nie kosztuje. Ich narzędzie nacisku pozostaje przy decyzji o otwarciu klastra i tego weta nie oddały.

Mołdawia czeka na głosowanie w Kijowie

Mołdawia poniosła konsekwencje sporu, który jej nie dotyczył. Inne rządy nie zgodziły się rozpatrywać jej sprawy oddzielnie od Ukrainy, więc Kiszyniów czekał, aż Budapeszt i Kijów rozstrzygną swój spór (Euronews). W środę wicepremierka Cristina Gherasimov poinformowała, że Mołdawia otrzymała zaproszenie od Irlandii, która sprawuje obecnie prezydencję w Radzie UE. Przedstawiła je jako przygotowanie do formalnego otwarcia klastra na przyszłej konferencji (Moldpres).

Harmonogram jest napięty, ale zależy od spełnienia warunków. Dyplomaci wskazywali 12 października jako termin uzgodnienia wspólnego stanowiska UE, czyli linii, którą 27 rządów przedstawi w negocjacjach. Najpierw musi jednak odbyć się głosowanie w Radzie Najwyższej. Wskazywali też na spotkanie ministrów i krajów kandydujących w Luksemburgu 13 października, podczas którego klastry miałyby zostać formalnie otwarte (Kyiv Independent).

Każdy z tych kroków wymaga zgody wszystkich 27 rządów. Ramy negocjacyjne Ukrainy, czyli zbiór zasad prowadzenia rozmów akcesyjnych, przewidują, że Rada UE jednomyślnie decyduje o otwarciu każdego klastra na wniosek Komisji Europejskiej. Jednomyślność oznacza, że wystarczy sprzeciw jednego rządu, by zablokować decyzję (ramy negocjacyjne). Węgry nie potrzebują więc żadnej nowej procedury, by zatrzymać otwarcie rozmów. Wystarczy, że nie złożą podpisu.

Budapeszt nie oddał żadnego narzędzia, z którego nie mógłby ponownie skorzystać. Zgodził się na przygotowania, zachował weto wobec formalnego otwarcia i uzależnił postęp Mołdawii od głosowania w parlamencie, na którego decyzje Kiszyniów nie ma wpływu. Jeśli Rada Najwyższa przyjmie ustawę w najbliższych dniach, oba kraje mogłyby otworzyć klastry w ciągu tygodnia. Jeśli głosowanie się opóźni, opóźni się też Mołdawia, choć przyczyna nie będzie miała związku z jej własnymi reformami.