Siedem nieujawnionych warunków Iranu blokuje Ormuz

Ruch przez cieśninę Ormuz spadł do ułamka poziomu sprzed wojny. Iran zapowiada, że pozostanie zamknięta, dopóki Waszyngton nie spełni siedmiu nieujawnionych warunków. Europejscy armatorzy, ubezpieczyciele i odbiorcy gazu czekają więc na warunki, których nie mogą ocenić. Nawet porozumienie samo w sobie nie przywróci żeglugi.

Mohammad Bagher Ghalibaf, przewodniczący irańskiego parlamentu, oświadczył w niedzielę 4 października, że cieśnina pozostanie zamknięta, dopóki USA nie spełnią siedmiu warunków „opartych na memorandum z Islamabadu” — podał Nournews. Nie wymienił ich. Samo memorandum również nie zostało opublikowane: niemieckie MSZ opisuje je jako deklarację USA i Iranu z czerwca 2026 r., która wyrażała zamiar zakończenia walk. Jej warunków nie ujawniono, a ataki trwały także później (Auswärtiges Amt).

Czego Iran domagał się publicznie

Irańskie media opisywały żądania, nie publikując ich pełnej listy. W analizie z 29 września Nournews zaznaczył, że pakiet nie został oficjalnie ogłoszony (Nournews).

Wymieniono cztery postulaty omawiane przez przedstawicieli władz. Iran chce zakończenia wojny na wszystkich frontach, w tym w Libanie, oraz zniesienia amerykańskiej blokady morskiej irańskich portów. Domaga się też zniesienia ograniczeń w sprzedaży ropy i odblokowania zamrożonych depozytów. Doniesienia nie pozwalają ustalić, czy te postulaty znalazły się wśród siedmiu warunków Ghalibafa. Poza uczestnikami rozmów nikt nie może więc ocenić, czy niedzielna deklaracja wnosi coś nowego.

Spór o to, kto ma wykonać pierwszy ruch

Obecny etap negocjacji rozpoczął się w ONZ, gdzie minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi przedstawił siedmiodniowy plan z udziałem Kataru w roli mediatora (UN). Według propozycji Waszyngton miałby działać jako pierwszy przez cztery lub pięć dni (Franceinfo), a Iran otworzyłby cieśninę dopiero szóstego dnia. Donald Trump odrzucił plan 26 września, nie wskazując, z którą jego częścią się nie zgadzał (The Hill); pisaliśmy o tym wówczas (To Brief).

Araghchi poznał stanowisko Waszyngtonu za pośrednictwem katarskich mediatorów w Dosze około 29–30 września (Reuters via Internazionale). Według urzędnika zaznajomionego z rozmowami główny spór dotyczył kolejności działań. W niedzielę irańskie MSZ oświadczyło, że amerykańskie propozycje skupiają się na irańskim programie nuklearnym, podczas gdy Teheran stawia na pierwszym miejscu kwestię Ormuzu (Xinhua). Żadna ze stron nie opublikowała amerykańskiego tekstu.

Irański plan ma tę zaletę, że wskazuje konkretne działania i ich kolejność. Z doniesień wynika, że właśnie kolejność budzi sprzeciw USA. Wczesne zniesienie blokady oznaczałoby oddanie realnego narzędzia nacisku: Dowództwo Centralne USA, amerykańskie dowództwo wojskowe odpowiedzialne za Bliski Wschód, podało, że do 23 września przekierowało 115 statków handlowych płynących do irańskich portów lub wypływających z nich (CBS). Zawieszenie broni w Libanie zależy też od Izraela, którego nie zobowiąże sam podpis USA.

Dlaczego podpis nie przywróci żeglugi

Firma śledząca ruch statków Windward odnotowała 17 przejść 29 września, wobec około 135 dziennie przed wojną (Argus). 1 października niezidentyfikowany pocisk trafił kolejny tankowiec (gCaptain).

O powrocie statków zdecydują ubezpieczyciele. Składki za ryzyko wojenne, czyli cena ubezpieczenia statku od szkód związanych z konfliktem, pod koniec sierpnia sięgały 3–8% wartości jednostki, wobec około 0,25% przed wojną — podało holenderskie stowarzyszenie ubezpieczycieli (Verbond van Verzekeraars). Stowarzyszenie uzależniło ochronę od potwierdzonego rozminowania i okresu bez incydentów.

Waszyngton próbuje przekonać rynek do powrotu. W Rotterdamie 1 października oficer amerykańskiej marynarki wojennej Matthew Kawas nazwał cieśninę „otwartą” i apelował do ubezpieczycieli, by utrzymali ochronę (Schuttevaer). Holenderscy armatorzy odpowiedzieli, że pozytywny sygnał nie wystarczy, dopóki przeprawa nie będzie bezpieczna i niezawodna (Transport Online).

Koszty ponosi już Europa. Włoska spółka Edison nie otrzymała 35 ładunków katarskiego skroplonego gazu ziemnego (Staffetta Quotidiana). Rządy mogą poprawić bezpieczeństwo na wodach, ale główna europejska oferta czeka na porozumienie: 18 września Emmanuel Macron zapowiedział, że Francja przygotowuje misję eskortową o charakterze obronnym, która ruszyłaby dopiero po zawarciu umowy (Élysée). Żaden rząd nie może nakazać ubezpieczycielom przywrócenia ochrony.

Ghalibaf nie dał armatorom publicznych kryteriów, na podstawie których mogliby ocenić, kiedy Iran otworzy cieśninę. Ewentualne porozumienie musiałoby jeszcze przełożyć się na bezpieczne rejsy, które da się ubezpieczyć. Od tego drugiego sprawdzianu bardziej niż od samego porozumienia zależą europejscy odbiorcy katarskiego gazu.