Irlandia chroni rolnictwo w cięciu budżetu UE

Irlandia chroni rolnictwo przy cięciu budżetu UE o 141 mld EUR

Spór o unijny budżet na lata 2028–2034 dotyczy nie tylko jego wysokości, lecz także tego, które wydatki państwa chcą osłonić. Irlandia zaproponowała obniżenie planu Komisji Europejskiej o 141 mld EUR, czyli około 8%, niemal bez zmian pozostawiając dopłaty rolne i pomoc dla regionów (projekt ram negocjacyjnych Rady UE). Oszczędności mają obciążyć badania naukowe, obronność i politykę zagraniczną. Rządy domagające się mniejszego budżetu dostają niższą łączną kwotę, ale muszą teraz wskazać, co jeszcze ograniczyć, by osiągnąć znacznie większe cięcia, których żądały.

Kwotę 141 mld EUR obliczono w cenach z 2025 r., bez uwzględnienia inflacji. Podawane w mediach 159 mld EUR to wartość tego samego projektu w cenach bieżących, które uwzględniają prognozowaną inflację (Reuters). Projekt przygotowała Irlandia, która w tym półroczu sprawuje prezydencję w Radzie UE. Państwa członkowskie obejmują tę funkcję rotacyjnie, a kraj sprawujący prezydencję przewodniczy negocjacjom rządów.

Co Irlandia chroni, a co tnie

Projekt to „ramy negocjacyjne” — kompromisowa propozycja prezydencji, która nie wiąże żadnego rządu. Zachowuje gwarantowaną minimalną pulę 261,013 mld EUR na wsparcie dochodów rolników, niemal bez zmian. Podnosi też wspólną pulę do 410,080 mld EUR. Obejmuje ona fundusze polityki spójności, przeznaczone dla uboższych regionów, oraz inne programy (projekt Rady UE).

Oszczędności mają pochodzić z innych działów. W porównaniu z planem Komisji Europejskiej o 66,605 mld EUR zmalałyby środki na badania, konkurencyjność przemysłu i bezpieczeństwo. Polityka zagraniczna straciłaby 33,064 mld EUR, w tym pieniądze na wsparcie państw kandydujących do UE i jej wschodnich sąsiadów (New Union Post).

Irlandzki minister ds. europejskich Thomas Byrne przedstawia projekt jako kompromis, który ma posunąć rozmowy naprzód (RTÉ). Konstrukcja daje coś każdej ze stron: rządy chcące ograniczyć wydatki dostają niższą sumę, a państwa zależne od pieniędzy na rolnictwo i regiony zachowują te środki.

Ta druga grupa jest liczna. 2 października 17 przywódców, w tym premier Włoch Giorgia Meloni i prezydent Rumunii Nicușor Dan, zażądało zachowania finansowania rolnictwa i polityki spójności (rząd Słowenii), o czym pisaliśmy wówczas (To Brief).

Dlaczego oszczędności nie zadowalają zwolenników cięć

Sześć państw wpłaca do budżetu UE więcej, niż z niego otrzymuje: Niemcy, Holandia, Austria, Dania, Finlandia i Szwecja. W sierpniu zażądały cięć rzędu „kilkuset miliardów” euro, obejmujących wszystkie dziedziny wydatków (wspólna deklaracja). Irlandzka propozycja jest znacznie skromniejsza. Kanclerz Niemiec Friedrich Merz uznał, że zaproponowana wysokość budżetu nie daje podstaw do porozumienia (Tagesschau).

Finlandia dobrze pokazuje sprzeczność w stanowisku zwolenników cięć. Premier Petteri Orpo uznał oszczędności za zbyt małe, a zarazem skrytykował to, że zbyt duża ich część obciąża obronność, badania i nowe technologie (STT/Suomenmaa). W projekcie, który osłania rolnictwo i regiony, Orpo domaga się więc mniejszego budżetu, a jednocześnie ochrony obszarów, na które spadają cięcia.

Parlament Europejski sprzeciwia się z przeciwnego powodu. Główni negocjatorzy PE ds. budżetu, Siegfried Mureșan i Carla Tavares, odrzucili projekt 10 października. Ich zdaniem ograniczenie środków na konkurencyjność i politykę zagraniczną osłabi zdolność Europy do inwestowania, wspierania partnerów i reagowania na kryzysy (Parlament Europejski).

Kto może zablokować budżet

Wieloletni budżet wymaga jednomyślnej zgody wszystkich 27 rządów. Wcześniej Parlament Europejski musi wyrazić zgodę większością swoich członków (art. 312). Każdy rząd może więc zawetować porozumienie. Parlament może odmówić zgody, ale nie może sam zmienić ram budżetowych: może jedynie przyjąć lub odrzucić uzgodniony przez rządy projekt. Przywódcy mają omówić go na szczycie 15–16 października (porządek obrad Rady Europejskiej).

Z przedstawionych stanowisk wynika jasno: sześć państw płatników netto chce znacznie głębszych cięć, niż proponuje Irlandia. Jej projekt pokazuje, jak trudno znaleźć na nie miejsce, gdy osłania się rolnictwo i regiony — oszczędności spadają wtedy na badania, bezpieczeństwo i politykę zagraniczną. Jest jednak jedno zastrzeżenie: sześć państw nie przedstawiło szczegółowej alternatywy, więc nie wiadomo, skąd wzięłyby się dodatkowe miliardy. Dopóki Berlin, Haga i ich partnerzy nie pokażą własnego planu, irlandzki projekt pozostaje jedyną szczegółowo rozpisaną propozycją podziału kosztów.