Kreml studzi rozmowy o rozejmie w powietrzu

Moskwa potrafi jednocześnie odrzucać pośpiech i zostawiać otwarte drzwi. W sobotę Kreml uznał doniesienia o amerykańsko-ukraińskim rozejmie powietrznym za „przedwczesne”, dodając, że Rosja pozostaje gotowa rozważać „nowe pomysły” (n-tv). W tym samym tygodniu słowackie źródła informowały, że Moskwa zapowiada walkę aż do „pełnego zwycięstwa” (Aktuality). Sprzeczność jest pozorna: Rosja może prowadzić wojnę dalej, a zarazem pozwalać, by nieokreślona koncepcja rozejmu krążyła po europejskich stolicach. Dopóki nikt nie wie, czym taki rozejm miałby być, Moskwa zyskuje przestrzeń do dzielenia sojuszników, zanim będzie musiała cokolwiek przyjąć, odrzucić albo złamać.

Waszyngton i Kijów uzgodniły kierunek: ograniczone wstrzymanie ataków z powietrza przy kontynuacji walk lądowych (Kyiv Independent). Formalna propozycja nie trafiła jednak do Moskwy. Kreml czeka, a w Europie już widać różne interpretacje tego oczekiwania. Francja i Niemcy traktują możliwe „zamrożenie nieba” jako argument za przyspieszeniem produkcji uzbrojenia. Słowacja widzi w nim pretekst do dystansowania się od zobowiązań wojskowych. Moskwa nie musi nic podpisywać. Sama niejasność pogłębia istniejące pęknięcia.

Formuła, której nikt nie zdefiniował

„Rozejm powietrzny” nie ma ustalonego znaczenia prawnego. Czeskie media zwracają uwagę, że takie porozumienie mogłoby zatrzymać ataki z powietrza, ale pozostawić bez zmian walki lądowe, artylerię i sabotaż (iROZHLAS). Kijów wcześniej mówił o „ciszy na niebie”, próbując oddzielić powściągliwość w powietrzu od wojny na ziemi (President of Ukraine). Obecnie nie wiadomo jednak, które rodzaje broni miałyby zostać objęte zakazem, czy dotyczyłby on infrastruktury energetycznej i portów nad Morzem Czarnym ani co miałoby się stać, gdy jedna ze stron ogłosi naruszenie.

Problem weryfikacji jest bardzo praktyczny. Żadna instytucja międzynarodowa nie jest w stanie patrolować ukraińskiej przestrzeni powietrznej. Jeżeli pocisk uderzy w elektrownię, ktoś musiałby ustalić, skąd został wystrzelony i jakie konsekwencje ma to wywołać. W praktyce ciężar spadłby na krajowe systemy radarowe i rozpoznanie satelitarne, a reakcję ustalano by politycznie, bez automatycznego mechanizmu egzekwowania (2eu.brussels). Każda stolica może więc wypełnić tę lukę własną interpretacją.

Zachód szykuje się raczej na fiasko niż na pokój

Francja patrzy na niebo przez pryzmat przemysłu obronnego. W deklaracji podpisanej 14 lipca z Ukrainą Pałac Elizejski zobowiązał się do dostaw 16 myśliwców Rafale i francusko-włoskich systemów obrony powietrznej, nazywając zdolności przeciwlotnicze i przeciwrakietowe „pierwszą gwarancją bezpieczeństwa” (Élysée, Reuters). Niemcy promują dziewięciopaństwowy program antybalistyczny, który ma zmniejszyć zależność od amerykańskich pocisków przechwytujących (Defense News). Polska zaproponowała trójstronną produkcję rakiet Patriot z USA i Ukrainą, z zakładem ulokowanym blisko teatru działań (Defence24). Za wszystkimi tymi decyzjami stoi to samo założenie: rozejm w powietrzu, który się załamie, może być gorszy niż brak rozejmu, więc należy budować zdolności tak, jakby miał się załamać.

Rumunia pokazuje, że nie jest to abstrakcja. Jak pisaliśmy w ubiegłym tygodniu, rumuńskie F-16 zestrzeliły drony wlatujące w przestrzeń powietrzną kraju przez dwa kolejne dni w rejonie korytarza dunajskiego (To Brief, SpotMedia). Wstrzymanie rosyjskich uderzeń na południową Ukrainę bezpośrednio ograniczyłoby trajektorie, które uruchamiają rumuńskie alarmy. Otwartość Moskwy może mieć jednak prostsze źródło: ukraińskie ataki na rosyjskie rafinerie generują koszty, które Kreml chciałby obniżyć (Digi24). To rachunek nacisku, nie sygnał pokojowy.

Słowacja odsłania pęknięcie w sojuszu

Najostrzejsze ryzyko polityczne w Europie widać dziś w Bratysławie. Premier Robert Fico nazwał koalicję chętnych, czyli kierowaną przez Paryż grupę koordynującą dostawy broni, szkolenia i zobowiązania zakupowe dla Ukrainy, „klubem podżegaczy wojennych” i odrzucił pomoc śmiercionośną (ta3). Jednocześnie Słowacja po cichu dołączyła do tej samej koalicji na poziomie roboczym, co potwierdziła ambasada Francji (Denník N). Nie wiadomo, co ta robocza obecność realnie zmienia: może oznaczać udział słowackich urzędników w spotkaniach planistycznych bez zobowiązań sprzętowych. Pokazuje jednak, jak język rozejmu staje się narzędziem polityki wewnętrznej. Fico może wykorzystywać każdą propozycję rozejmu powietrznego jako argument przeciw nowym zobowiązaniom wojskowym, podczas gdy administracja współpracuje za kulisami.

Właśnie ten mechanizm Moskwa może wykorzystać bez składania podpisu. Europejskie rządy nie uzgodniły publicznie, co obejmowałby rozejm powietrzny, kto miałby stwierdzać naruszenia i jaką odpowiedź wywołałby rosyjski test granic porozumienia. To pytanie należy do Macrona, Merza, Tuska i ich ministrów obrony. Na razie nie padła odpowiedź.