Maroko zatrzymało 294 osoby pod Ceutą

Powtórki z masowych prób wejścia do Ceuty z końca lipca 15 sierpnia nie było. Marokańskie służby zatrzymały grupy w rejonie Fnideq, trzy kilometry od hiszpańskiej enklawy w Afryce Północnej, używając gazu łzawiącego, śmigłowców i psów policyjnych. Przy przejściu El Tarajal władze hiszpańskie mówiły o spokoju i braku zbiorowego wejścia na teren enklawy (Europa Press, EFE). Ten spokój pokazał jednak przede wszystkim, gdzie realnie leży kontrola: nie w Madrycie ani w Brukseli, lecz w Rabacie.

Maroko wybrało egzekwowanie granicy

W poprzednich dniach marokańska policja zatrzymała 61 osób, którym zarzucono zachęcanie w mediach społecznościowych do prób przekroczenia granicy. Sam 15 sierpnia służby zatrzymały we Fnideq 294 osoby; liczba ta rosła w ciągu dnia od pierwszych doniesień o 111 zatrzymanych (Hespress). Hiszpania rozmieściła wokół enklawy około 1 600 funkcjonariuszy policji i Guardia Civil oraz odwołała urlopy w wojsku (El País). Było to zabezpieczenie, nie czynnik rozstrzygający.

Jak opisywaliśmy wcześniej (To Brief), fala z końca lipca nastąpiła wtedy, gdy marokańskie egzekwowanie granicy wydawało się niewystarczające albo celowo luźniejsze. Przez kilka nocy do Ceuty docierały tysiące osób, a dwustronny spór graniczny stał się unijną debatą o odpowiedzialności za zewnętrzną granicę Europy. Ceuta jest terytorium Hiszpanii, a więc także UE, ale podróż z enklawy na kontynent podlega hiszpańskiej kontroli tożsamości. To znacząco ogranicza dalszy ruch. Znaczenie Ceuty polega więc mniej na roli korytarza migracyjnego, a bardziej na tym, że sprawdza, kto faktycznie decyduje o dostępie do unijnego terytorium.

15 sierpnia Maroko postanowiło granicę egzekwować. W zestawieniu z lipcem widać zasadniczy problem: skoro Rabat potrafi zatrzymać przejścia wtedy, gdy chce, europejska granica w Ceucie działa w zakresie, na jaki pozwala Maroko.

Pieniądze bez dowodzenia

Żaden traktat nie zobowiązuje Maroka do pilnowania europejskiej granicy. Ten układ istnieje przede wszystkim w przepływach finansowych, nie w wiążącym prawie. Kilka dni po lipcowym kryzysie przewodnicząca KE Ursula von der Leyen napisała do premiera Pedra Sáncheza, nazywając Maroko „ważnym partnerem strategicznym” i oferując większe wsparcie techniczne oraz finansowe (Brussels Signal). Komisarz Magnus Brunner wskazywał na dodatkową hiszpańską alokację kryzysową w wysokości 114 mln EUR, w tym około 28 mln EUR na systemy przyjmowania i powrotów w Ceucie (Euronews).

Łańcuch zależności biegnie w jedną stronę. Maroko kontroluje, kto dociera do granicy. Hiszpania ponosi konsekwencje prawne, gdy ludzie znajdą się już na jej terytorium. Bruksela oferuje pieniądze i Frontex, czyli unijną agencję graniczną wspierającą służby państw członkowskich, ale nimi nie dowodzącą. Komisja nie może nakazać marokańskim żandarmom rozproszenia tłumu. Może jedynie wynagradzać współpracę po fakcie. Belgijski think tank Denktank Minerva ujął to wprost: Ceuta pokazuje, że „Twierdza Europa” zależy od partnera, który może współpracę włączać i wyłączać (Denktank Minerva). Do podobnego wniosku doszły niemieckie media (Tagesschau).

Co zasłania skuteczność

Im skuteczniej Maroko zatrzymuje ludzi, zanim znajdą się pod hiszpańską kontrolą, tym trudniej ocenić, jak ta skuteczność została osiągnięta. 15 sierpnia marokańskie władze nakazały dziennikarzom EFE i hiszpańskiej telewizji publicznej TVE opuszczenie Fnideq w trakcie operacji policyjnej (elDiario.es). Unijne gwarancje prawne zaczynają działać wtedy, gdy dana osoba znajdzie się pod jurysdykcją Hiszpanii: procedura azylowa, kontrola sądowa, ochrona praw podstawowych. Przed tym momentem UE nie ma bezpośrednich narzędzi nadzoru nad tym, jak Maroko prowadzi zatrzymania i używa siły.

List 22 rządów, współfirmowany przez Włochy i Danię, wykorzystał Ceutę jako argument za twardszą ochroną granic zewnętrznych i ośrodkami rozpatrywania wniosków azylowych w państwach trzecich (Euronews). Premier Włoch Giorgia Meloni i minister spraw wewnętrznych Matteo Piantedosi opowiadali się za przeniesieniem procedur azylowych poza terytorium UE. Madryt odpowiadał, że dalszy ruch z enklawy utrzymał się poniżej jednego procenta, i zarzucał Rzymowi wyborczą grę migracją (Il Fatto Quotidiano).

Operacja z 15 sierpnia dowiodła, że płacenie państwu spoza UE za zatrzymywanie ludzi przed granicą może zapobiec widocznemu kryzysowi jednego dnia. Nie dowiodła, że taki układ zmniejsza liczbę ofiar, obniża presję migracyjną albo odbiera Rabatowi możliwość decydowania, kiedy współpracować, a kiedy odpuścić. Najwięcej mówi zestawienie z końcem lipca, gdy marokańska kontrola wydawała się niewystarczająca lub mniej stanowcza. Europejska granica wytrzymała, bo Maroko tak zdecydowało. To zależność przebrana za sukces.