NATO potępia, piloci czekają

Rada Północnoatlantycka, najwyższy organ polityczny NATO, zebrała się 12 sierpnia i potępiła Rosję za naruszenia przestrzeni powietrznej nad Polską i Rumunią (Euractiv). Nie uruchomiła jednak art. 4 traktatu, czyli formalnych konsultacji w sytuacji, gdy państwo sojusznicze uznaje się za zagrożone. Nie ogłosiła też nowego rozmieszczenia sił ani nie ujawniła zmiany zasad przechwytywania celów. Właśnie ta różnica między politycznym alarmem a widoczną reakcją wojskową jest tu najważniejsza.

Mechanizm jest prostszy, niż sugeruje język komunikatów. NATO może potępiać, konsultować i przesuwać siły. O tym, czy strzelać, wciąż decydują jednak piloci i krajowi dowódcy obrony powietrznej na podstawie prawa danego państwa, chyba że Sojusz prowadzi formalnie określoną misję z uzgodnionymi zasadami użycia siły. Ten podział widać w każdym incydencie z ostatniego miesiąca.

Co przekroczyło granicę

Rumunia pokazuje, jak problem wygląda z perspektywy dyżurnej pary myśliwców. 24 lipca rumuńskie radary śledziły drona lecącego w głąb kraju od strony wybrzeża delty Dunaju. W powietrze poderwano dwa włoskie Eurofightery pełniące misję NATO Air Policing oraz dwa rumuńskie F-16. Cel zniszczono w pobliżu Padiny w okręgu Buzău; piloci opisali go jako zagrożenie typu Shahed/Geran-2 (Romania Insider). Następnego dnia zestrzelono drugiego drona w rejonie Sfântu Gheorghe (Le Figaro).

Ówczesny p.o. ministra obrony Rumunii Radu Miruță jasno opisał ograniczenie: gdy cel zostaje uznany za wrogi, reakcja jest natychmiastowa, ale rumuńskie siły nie mogą strzelać do drona, który nadal znajduje się w przestrzeni powietrznej Ukrainy (Digi24). O wyniku decydują więc trzy rzeczy: szybkość wykrycia, klasyfikacja celu i geografia. Wszystkie pozostają pod rumuńskim prawem.

Przypadek Polski jest inny. 30 lipca w okolicach Tarnawy-Kolonii w województwie lubelskim spadły szczątki. Prokuratura ustaliła, że pochodziły z rosyjskiego pocisku manewrującego Ch-101 (Rzeczpospolita). Minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz powiedział w Sejmie, że gen. Ireneusz Nowak miał uprawnienie do wydania rozkazu zestrzelenia, jeśli trajektoria pocisku zagrażałaby terenom zamieszkanym (MON). Polska wezwała ambasadora Rosji i przekazała notę protestacyjną. Jak pisaliśmy w ubiegłym tygodniu, Polska i państwa bałtyckie już wcześniej zaostrzały ochronę infrastruktury krytycznej z powodu obaw przed rosyjskimi prowokacjami pod fałszywą flagą.

Państwa frontowe widzą rozpoznanie bojem. Dowody są niejednoznaczne.

Litewski minister obrony Robertas Kaunas powiedział, że wywiad obserwuje rosyjskie przygotowania do możliwych prowokacji w regionie bałtyckim (LRT). Litewski wywiad wojskowy wskazał też konkretny scenariusz: Rosja mogłaby uderzyć w cele w państwach bałtyckich dronami ukraińskiej produkcji, rozmywając odpowiedzialność za atak. Dla NATO oznaczałoby to mniej jednoznaczny materiał dowodowy przy ewentualnej decyzji o wspólnej reakcji (15min). Litwa już wystawia żołnierzy i okręty do ochrony terminalu LNG w Kłajpedzie, stacji LitPol Link i elektrowni szczytowo-pompowej w Kruonis (Delfi).

Bułgaria pokazuje jednak odwrotną sytuację. 8 sierpnia dron eksplodował w pobliżu Kardamu, niedaleko tłoczni na gazociągu transbałkańskim. Według bułgarskiego resortu obrony obiekt był prawdopodobnie wabikiem typu Maya, szeroko wykorzystywanym przez siły ukraińskie, a dowodów na celowe działanie przeciwko Bułgarii nie ma (Mediapool). Sofia wezwała ambasadora Ukrainy, nie Rosji. Moduł GPS nie pozwolił odtworzyć trasy lotu (Euronews Bulgaria). Ten przypadek podważa prostą tezę, że każdy obiekt wlatujący w pobliże przestrzeni NATO jest rosyjskim testem.

Niemcy odsłaniają jeszcze inny słaby punkt: nawet gdy zagrożenie znajduje się blisko sfery wojskowej, obrona przed dronami w czasie pokoju często zaczyna się od policji. Berlin rozbudowuje jednostkę antydronową Policji Federalnej do 300 specjalistów w ośmiu lokalizacjach, ale krajowe użycie Bundeswehry nadal ogranicza konstytucja (Bundesregierung, Tagesschau).

Koszt potępienia bez mechanizmu

W tych incydentach powtarza się ten sam schemat. Rumunia zestrzeliła drony na podstawie własnych uprawnień. Polska uruchomiła obronę powietrzną pod krajowym dowództwem. Litwa wzmacnia ochronę infrastruktury żołnierzami i okrętami. Każde państwo działało na swojej podstawie prawnej. NATO, potępiając naruszenia, uznało problem za sojuszniczy, ale publicznie nie stworzyło wspólnego mechanizmu jego obsługi.

Sojusz stwierdził, że „nadal wzmacnia” zintegrowaną obronę powietrzną i przeciwrakietową, czyli system łączący sensory, samoloty i środki przechwytywania różnych państw. Taki język opisuje kontynuację dotychczasowych działań, nie nową decyzję.

Powtarzane potępienia bez widocznych działań sojuszniczych mogą uczyć Moskwę, że praktyczny próg reakcji NATO leży wyżej niż sugeruje język politycznych komunikatów. Nie wynika z tego, że Rosja celowo testowała Sojusz w każdym przypadku; bułgarskie ustalenia temu przeczą. Wynika z tego coś bardziej konkretnego: kolejne naruszenia przestrzeni powietrznej, lekkomyślne albo rozpoznawcze, tworzą układ, w którym państwa frontowe ponoszą ryzyko operacyjne, a Sojusz odpowiada językiem solidarności. NATO podniosło polityczny alarm, ale nie pokazało jeszcze wspólnych reguł, które uczyniłyby obronę powietrzną wschodniej flanki przewidywalną: standardów określających, kiedy piloci mogą otworzyć ogień, sensorów działających ponad granicami oraz uprawnień, które nie resetują się przy każdej granicy państwowej.