NATO przejmuje pomoc, nie kontrolę

Zmiana dowództwa w Wiesbaden wygląda jak techniczna roszada, ale w praktyce pokazuje, gdzie kończy się europeizacja pomocy dla Ukrainy. 3 sierpnia w Clay Kaserne gen. Curtis Buzzard przekazał dowodzenie zachodnią operacją wsparcia Ukrainy gen. Guillaume’owi Beaurpere’owi (Stars and Stripes). Obaj są Amerykanami. Beaurpere ma być jednak ostatnim oficerem USA kierującym SAG-U, czyli Security Assistance Group-Ukraine, centrum koordynacji stworzonego przez Waszyngton po pełnoskalowej inwazji Rosji w 2022 r. To przez tę strukturę porządkowano dostawy broni, szkolenia i logistykę dla Kijowa.

SAG-U jest stopniowo wygaszane. W ciągu mniej więcej roku jego zadania mają przejść do NSATU (NATO Security Assistance and Training for Ukraine), czyli natowskiej struktury wsparcia i szkolenia Ukrainy, powołanej przez przywódców Sojuszu na szczycie w Waszyngtonie w 2024 r. (NATO). Na jej czele ma stanąć oficer z Europy lub Kanady. Amerykanin pozostanie w strukturze jako zastępca.

To nie jest zwykła zmiana szyldu. Tymczasowe, wojenne rozwiązanie zbudowane przez USA zostaje wpisane w stałe dowództwo NATO.

Co naprawdę robi nowa struktura

NSATU liczy już około 700 osób i jest bezpośrednio podpięte pod SHAPE, strategiczne dowództwo wojskowe NATO pod Mons. Oznacza to, że pomoc dla Ukrainy trafia do formalnego łańcucha dowodzenia Sojuszu, zamiast opierać się na luźniejszym forum państw-darczyńców (FAZ, NATO). Struktura obsługuje węzły logistyczne w Polsce, Słowacji i Rumunii, czyli korytarz, którym polityczne obietnice zamieniają się w realnie dostarczoną broń.

Na przykładzie Holandii widać ten mechanizm w praktyce. Haga ma personel w NSATU w Wiesbaden, instruktorów szkolących ukraińskich żołnierzy w Niemczech oraz baterię obrony powietrznej Patriot w Polsce, która chroni hub logistyczny wykorzystywany do przerzutu sprzętu na Ukrainę (Dutch Defence). To pełny ciąg: od decyzji politycznej, przez szkolenie i logistykę, po zabezpieczenie trasy dostaw.

Przyszły dowódca NSATU będzie jednak koordynował, a nie wydawał polecenia państwom. O tym, co przekazać Ukrainie i kiedy, nadal decydują rządy narodowe. Żadna uchwała NATO tego nie zmienia.

Przełączniki nadal są w Waszyngtonie

Głębsze ograniczenie ma charakter amerykański. Przepisy eksportowe USA, znane jako ITAR, wymagają formalnej zgody Waszyngtonu na przekazywanie za granicę usług obronnych i danych technicznych dotyczących systemów amerykańskiego pochodzenia (eCFR). Polska chce wspólnej produkcji Patriotów z USA i Ukrainą, ale bez takiej zgody nie może ruszyć dalej (Interia). Holandia, po przekazaniu Ukrainie pięciu wyrzutni Patriot, zamówiła ich następców u tego samego amerykańskiego producenta (Dutch Defence). Europa może te systemy rozmieścić i oddać. Wciąż nie może samodzielnie odtworzyć najbardziej zaawansowanych części łańcucha dostaw.

Tak samo wygląda mapa dowodzenia. Naczelny dowódca sił sojuszniczych w Europie, SACEUR, jest równocześnie dowódcą sił USA w Europie. Najwyższy wojskowy zwierzchnik nad NSATU występuje więc jednocześnie w roli natowskiej i amerykańskiej (Air & Space Forces Magazine). Waszyngton prowadzi przy tym przegląd tego, jak duży ciężar wojskowy chce dalej utrzymywać w Europie, o czym To Brief pisało w ubiegłym tygodniu. Amerykańskie rozpoznanie satelitarne, dane do wskazywania celów i ciężki transport lotniczy pozostają zdolnościami, których europejscy sojusznicy nie są dziś w stanie zastąpić (upday).

Jak sojusznicy odczytują sygnał

Rządy państw sojuszniczych potwierdziły, że dostawy broni będą kontynuowane bez przerw (Stars and Stripes, NV). Reakcje narodowe pokazały jednak, gdzie leżą prawdziwe obawy. Węgry już na szczycie w 2024 r. zapewniły sobie wyłączenie z finansowania NSATU i z udziału personelu, więc przejście na nową strukturę nic Budapesztu nie kosztuje (Reuters, Portfolio). Polskie media mniej uwagi poświęciły samej ceremonii w Wiesbaden, a więcej rozmowom o produkcji Patriotów i wizycie Wołodymyra Zełenskiego w Lockheed Martin (Onet). Dla Warszawy ważniejszy od schematu organizacyjnego jest dostęp do amerykańskich systemów.

W tym kontraście mieści się sens całej zmiany. Więcej europejskich oficerów będzie koordynować pomoc dla Ukrainy i to jest realne wzmocnienie instytucjonalne. Ale europejskie nazwiska w strukturze koordynacyjnej nie oznaczają jeszcze europejskiej kontroli nad łańcuchem wsparcia. NATO przejmuje biurko. Zbyt wiele przełączników nadal znajduje się w Waszyngtonie.