Niski Dunaj przygasił Paks

Elektrownia jądrowa Paks jest dla Węgier tym, czym dla wielu państw regionu pozostają węgiel albo gaz: stabilnym źródłem energii, które pracuje niezależnie od pogody i pory dnia. Zakład wytwarza niemal połowę krajowej energii elektrycznej (World Nuclear). Tym razem zależność od pogody wróciła jednak bocznymi drzwiami. Do 29 lipca jeden z czterech reaktorów po raz pierwszy w historii wyłączono, bo poziom Dunaju spadł zbyt nisko (Intellinews). Premier Péter Magyar ostrzegł, że cała elektrownia może przestać pracować 4 lub 5 sierpnia, być może na kilka tygodni (Telex). Z tego samego powodu Rumunia wyłączyła już jeden reaktor w Cernavodă (Agerpres). Susza w dorzeczu Dunaju uderza więc w najtańszą i najbardziej przewidywalną część miksu energetycznego dokładnie wtedy, gdy letnie zapotrzebowanie jest najwyższe.

Jak rzeka wyłącza elektrownię

Elektrownia jądrowa nie potrzebuje rzeki jako paliwa, lecz jako chłodnicy. Para napędza turbiny, a nadmiar ciepła trzeba potem odprowadzić do wody. Węgierskie przepisy ograniczają temperaturę Dunaju do 30°C w odległości 500 m poniżej miejsca zrzutu wody chłodzącej (MVM Paks, UNECE). Gdy poziom rzeki spada albo sama woda jest zbyt ciepła, operator musi obniżyć moc. Mniej wyprodukowanej energii oznacza mniej ciepła, które trzeba oddać do rzeki.

Ograniczenie pojawiło się nagle. 27 lipca MVM, węgierska państwowa grupa energetyczna, zaczęła zmniejszać produkcję po tym, jak wodowskaz przy Paks pokazał rekordowe -106 cm (MVM). Dwa dni później pierwszy reaktor został wyłączony. W Cernavodă mechanizm był ten sam: przepływ Dunaju przy Baziaș spadł do ok. 1 630 m³/s, co zagroziło pracy pomp chłodzących (HotNews). Jak pisaliśmy, gdy zaczęły się wyłączenia (To Brief), nie jest to kryzys bezpieczeństwa. Operatorzy zatrzymują reaktory dużo wcześniej, zanim pojawiłoby się ryzyko uszkodzeń. Problem polega na utracie mocy podstawowej, czyli stabilnej produkcji dostępnej przez całą dobę, w momencie najwyższego popytu.

Wieczorna pułapka

W dzień część ubytku amortyzuje fotowoltaika. W czerwcu węgierskie farmy słoneczne wyprodukowały 1 504,8 GWh, więcej niż Paks, którego produkcja wyniosła 1 312,1 GWh (24.hu). Po godz. 18:00 ten bufor znika, a zapotrzebowanie na klimatyzację pozostaje wysokie. Według Magyara wieczorne obciążenie systemu na Węgrzech wynosi ok. 6 000 MW. Gdyby z sieci wypadła cała elektrownia Paks o mocy 2 000 MW, ubytek odpowiadałby mniej więcej jednej trzeciej tego zapotrzebowania (Daily News Hungary).

Każde zastępstwo jest droższe. Węgry już w ostatnich wieczorach importowały od sąsiadów ponad 1 000 MW, a ceny na rynku dnia następnego, czyli energii kupowanej dziś z dostawą jutro, wzrosły po wyłączeniach do 122,08 EUR/MWh na Węgrzech i 132,87 EUR/MWh w Rumunii (Serbia Energy). Rumuński premier Ilie Bolojan wskazał godziny 20:00–23:00 jako krytyczne i zaapelował do obywateli o ograniczenie wieczornego zużycia energii (Agerpres).

Kto płaci, gdy rzeka opada

Węgry przygotowują się do nakazania dużym odbiorcom przemysłowym, w tym MOL i Samsung SDI, ograniczenia zużycia prądu. Gospodarstwa domowe i szpitale mają być chronione (Portfolio). Taka ochrona nie usuwa kosztu z systemu. Przesuwa go na fabryki, państwowe spółki energetyczne albo podatników.

Krótkoterminowym wygranym stała się Bułgaria. Rumuńskie media wskazują, że bułgarscy wytwórcy dostarczają kluczowy import w godzinach wieczornych, a Profit.ro zauważył, że „prąd w rumuńskich domach paradoksalnie zależy od Sofii” (Profit.ro). Ta przewaga może być jednak krótkotrwała. Dunaj w pobliżu bułgarskiego Ruse miał już poziom -85 cm, poniżej historycznych minimów (Club Z). Jeśli susza się pogłębi, elektrownię jądrową Kozłoduj ograniczy ta sama fizyka chłodzenia.

Presję zwiększa Austria. Wiedeńska elektrownia wodna Freudenau na Dunaju wyprodukowała ok. 29% mniej energii niż wynosi jej 30-letnia średnia (MeinBezirk). Gdy Węgry potrzebują importu, by zastąpić energię jądrową, a Austria ma mniej hydroenergii na sprzedaż, pula taniego prądu dostępnego w wieczornym handlu wyraźnie maleje.

Komisja Europejska poinformowała 31 lipca, że monitoruje sytuację i jest gotowa zwołać unijną Grupę Koordynacyjną ds. Energii Elektrycznej (Euronews). Susza pokazała w liczbach rzecz, którą łatwo było przeoczyć: znaczna część taniej wieczornej energii w Europie Środkowej nadal zależy od tego, czy rzeki pozostają wystarczająco głębokie i chłodne.