Rumunia godzi się na stratę z UE

W rumuńskiej polityce budżetowej kończy się czas, w którym reformy można było odkładać bez natychmiastowego rachunku. Rząd w Bukareszcie zrezygnował z próby przyjęcia reformy wynagrodzeń w sektorze publicznym przed unijnym terminem 31 sierpnia. Prezydent Nicușor Dan ogłosił 26 sierpnia, że partie koalicyjne nie doszły do porozumienia i wspólnie biorą na siebie utratę około 770 mln EUR dotacji z funduszu odbudowy (Digi24, Spotmedia).

Formalnie Bruksela nie obcięła jeszcze żadnych pieniędzy. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli unijny fundusz po pandemii wypłacający państwom środki za wykonanie uzgodnionych reform, działa według zamkniętej procedury: państwo składa wniosek o płatność, Komisja Europejska sprawdza wykonanie kamieni milowych, a dopiero potem zmniejsza wypłatę o kwotę przypisaną do niewykonanej reformy (EUR-Lex). Rzecznik KE pod koniec sierpnia mówił, że rumuńskie ustawy zostaną ocenione właśnie w ramach wniosku o płatność, a nie na podstawie wstępnych projektów (European Commission audiovisual, Euronews).

Strata została więc politycznie zaakceptowana, ale prawnie nie jest jeszcze zamknięta, o czym pisaliśmy już po fiasku rozmów (To Brief). Problem Bukaresztu polega na tym, że kalendarz praktycznie odebrał mu możliwość zmiany wyniku.

Termin zamyka drogę ucieczki

Rumunia potrafiła już wcześniej odzyskiwać część zagrożonych środków. Przy trzecim wniosku o płatność po korektach uratowała 350,7 mln EUR, choć 458,7 mln EUR przepadło ostatecznie z powodu nierozwiązanych kamieni milowych (Agerpres, Radio Romania International). Wtedy działał jeszcze czas.

Teraz działa przeciwko rządowi. Reformy musiały zostać ukończone do 31 sierpnia. Ostatnie wnioski o płatność mają trafić do KE we wrześniu, a wszystkie wypłaty z funduszu odbudowy muszą zakończyć się do grudnia (Commission closure guidelines, European Parliament EPRS). Ustawy, której nie przyjęto przed terminem, nie da się już wiarygodnie ocenić jako wykonanej. Okno korekt, które wcześniej pozwoliło odzyskać część pieniędzy, w praktyce się zamknęło.

Realny problem pod nazwą kamienia milowego

Reforma płac nie była technicznym wymogiem wpisanym dla porządku do planu odbudowy. Rumuński system wynagrodzeń w sektorze publicznym jest zlepkiem pensji zasadniczych, dodatków branżowych zwanych sporuri oraz wyjątków instytucjonalnych, które prowadzą do dużych różnic w płacach na porównywalnych stanowiskach (Economedia, Factual.ro). Nielimitowane dodatki pozwalają ministerstwom podnosić faktyczne wynagrodzenia poza oficjalną siatką płac, przez co całkowite koszty zatrudnienia stają się trudne do przewidzenia.

Nowe przepisy miały wprowadzić jednolitą krajową skalę płac oraz limit dodatków, według doniesień na poziomie około 20% pensji zasadniczej. Bruksela naciskała na taki model, bo spójny system pozwala lepiej kontrolować udział wynagrodzeń sektora publicznego w gospodarce, czyli relację funduszu płac do PKB. Według Romania Insider i Nexa News Rumunia zobowiązała się obniżyć ten wskaźnik o co najmniej 1,5 pkt proc. do 2031 r.

Negocjacje rozbiły się o podział kosztów. Kolejne wersje projektu przesuwały ciężar reformy z początkowych 8 mld RON w stronę 12 mld RON. KE zażądała od Bukaresztu wskazania trwałych oszczędności, które pokryłyby każdy wydatek ponad uzgodniony limit (Digi24). Związki zawodowe odrzuciły niższą wartość referencyjną. Prezydent Dan przyznał, że ustawa była technicznie niemal gotowa, ale spór pozostał polityczny: jak podzielić pulę wynagrodzeń między grupy zawodowe (Gandul).

Strata jest do udźwignięcia. Moment jest zły.

Daniel Dăianu, szef rumuńskiej Rady Fiskalnej, niezależnej instytucji monitorującej finanse publiczne, powiedział, że 770 mln EUR zostało już uwzględnione w planowaniu budżetowym. Sama luka nie powinna wykoleić wykonania budżetu w 2026 r. Za ważniejsze uznał uchwalenie reformy z myślą o 2027 r., bo jej celem jest przewidywalność kosztów płac, a nie jednorazowe odblokowanie pieniędzy (Stiripesurse).

Politycznie i finansowo strata boli jednak przez moment, w którym następuje. Rumuński dług publiczny na koniec pierwszego kwartału 2026 r. wzrósł do 60,1% PKB, uruchamiając krajowe reguły fiskalne zamrażające wzrost wydatków na wynagrodzenia i świadczenia społeczne (Agerpres). Fitch utrzymuje rating Rumunii na poziomie BBB- z perspektywą negatywną, czyli jeden stopień powyżej poziomu śmieciowego, wskazując na wysokie deficyty i słabą przewidywalność fiskalną (Fitch Ratings, Romania Insider).

Budżet inwestycyjny Rumunii w dużej mierze opiera się na pieniądzach unijnych. Według analizy Friendship Bridge opartej na danych ministerstwa finansów ponad 70% inwestycji publicznych w pierwszej połowie 2026 r. finansowano z dotacji UE oraz części pożyczkowej PNRR, rumuńskiego planu odbudowy (Friendship Bridge). Utracone granty oznaczają większą potrzebę finansowania krajowego. Słabsza wiarygodność fiskalna podnosi cenę, jakiej inwestorzy żądają za pożyczanie państwu pieniędzy. Oba naciski działają teraz w tym samym kierunku.

Rumuński problem jest trudniejszy niż większość pośpiesznych korekt w końcówce funduszu odbudowy. Bułgaria przerwała wakacyjną przerwę parlamentarną, by przyjąć zmiany w służbie cywilnej przed tym samym terminem (24 Chasa). Włochy przeprowadziły sześć rewizji planu i przesuwały projekty między kategoriami finansowania (Openpolis). Opóźnioną autostradę można wyjąć z planu. Trwała reforma płac albo przechodzi przez parlament, albo nie.

Partie uniknęły bolesnego głosowania. Pracownicy sektora publicznego na razie zachowują system dodatków. Jeśli brakujące dotacje zostaną zastąpione długiem, rachunek przejmą podatnicy. Jeśli nie zostaną zastąpione, część inwestycji poczeka.