Rumunia zestrzeliła dwa drony, statki czekają

Na Morzu Czarnym granica rumuńskiej przestrzeni powietrznej wyznacza zasięg samodzielnego działania Bukaresztu. 17 października rumuńskie F-16 zestrzeliły dwa drony uderzeniowe z napędem odrzutowym. Pierwszy spadł o 18.01, dwie minuty po wtargnięciu w rumuńską przestrzeń powietrzną (MApN). Rumunia mogła zareagować samodzielnie, bo drony przekroczyły tę granicę. Ochrona statków handlowych dalej od brzegu, gdzie w tym tygodniu zaatakowano jednostki, wymaga decyzji sojuszników, której jeszcze nie podjęli.

Wykryte wcześniej, zestrzelone po przekroczeniu granicy

Według rumuńskiego ministerstwa obrony radar śledził grupę celów powietrznych około 120 km na wschód od ukraińskiej Wyspy Węży, lecących na południowy zachód. Dwa F-16 pełniły dyżur w ramach misji ochrony przestrzeni powietrznej, czyli stałego patrolu prowadzonego w czasie pokoju. Wystartowały o 17.43 i były już w powietrzu, gdy pierwszy dron przekroczył granicę (Kyiv Independent).

Drugi dron zniszczono o 18.05 — podało ministerstwo (MApN). W aktualizacji oba aparaty określono jako drony uderzeniowe z rodziny Geran (MApN), podobne do tych, jakich Rosja używa przeciw Ukrainie. Sama identyfikacja typu nie mówi, kto je wystrzelił. Rumunia nie podała ani miejsca startu, ani zamierzonego celu.

Granica ma znaczenie, bo zgodnie z Konwencją Narodów Zjednoczonych o prawie morza Rumunia kontroluje przestrzeń powietrzną nad swoim morzem terytorialnym, czyli pasem wód najbliższym wybrzeżu (UNCLOS). Piloci strzelali nad wodą, ale bronili terytorium państwa. Kolejność działań była jasna: radar wykrył drony, myśliwce zajęły pozycje, a piloci otworzyli ogień dopiero po przekroczeniu przez nie granicy.

Statki za granicą strefy

Statki handlowe zaatakowane w tym tygodniu znajdowały się poza tą strefą. Płynęły w wyłącznych strefach ekonomicznych Rumunii i Bułgarii. Państwo nadbrzeżne kontroluje tam połowy i zasoby dna morskiego, ale nie przestrzeń powietrzną. Nad morzem terytorialnym rumuński pilot ma jasne uprawnienia do zestrzelenia drona. Dalej od brzegu statek nie ma podobnej gwarancji.

Ministerstwo nie podało, że drony z 17 października zmierzały w stronę statków; nie ma też opublikowanych informacji łączących je z wcześniejszymi atakami. Ich sprawców nadal oficjalnie nie wskazano (To Brief). Prezydent Nicușor Dan potwierdził, że doszło do ataków dronami, ale nie obwinił Rosji, choć zrobiło to anonimowe wojskowe źródło NATO (Reuters). 15 października Francja oświadczyła, że nie przypisała ataków żadnej stronie i czeka na ustalenia śledztw (francuskie MSZ).

Dotychczas odpowiedź sojuszników ogranicza się do deklaracji i wymiany informacji. 16 października Rada Europejska, czyli forum, na którym szefowie państw i rządów UE wyznaczają kierunek polityczny Unii, potępiła ataki i wezwała do przywrócenia bezpiecznej żeglugi, ale nie utworzyła sił eskortowych (Rada Europejska). Centrum Żeglugi NATO przekazuje ostrzeżenia załogom statków handlowych, ale ich nie osłania (NATO).

Rządy dotąd nie wskazały sprawcy ani nie zapowiedziały eskorty. Publicznie dostępne informacje nie pokazują, by brak wskazania sprawcy tłumaczył brak eskorty. Władze nie podały powodów żadnej z tych decyzji.

Kto podejmie decyzję

Minister spraw zagranicznych Oana Țoiu poinformowała, że Rumunia zwołała na 20 października odrębne posiedzenie poświęcone obronie Morza Czarnego w ramach Rady Północnoatlantyckiej, gdzie rządy państw NATO podejmują wspólne decyzje (Politico). To właśnie na tym forum sojusznicy mogą podjąć decyzję, której Bukareszt sam nie podejmie. Rumunia może poderwać myśliwce nad morzem terytorialnym. Osłona żeglugi na wodach dalej od brzegu wymagałaby od sojuszników wysłania sił i przyjęcia związanego z tym ryzyka.

Piątkowy przebieg zdarzeń jest jasny: rumuńskie myśliwce zestrzeliły dwa drony po wtargnięciu w przestrzeń powietrzną, a radar wcześniej je wykrył. Załogi statków płynących dalej od brzegu mają na razie do dyspozycji potępienie ataków przez przywódców UE i kanał informacyjny NATO. Żaden rząd nie zadeklarował jeszcze udziału w misji, która zapewniłaby im ochronę. Spotkanie ministrów 20 października pokaże, czy to się zmieni.