Rumunia walczy o €2.84bn

Rumunia złożyła w piątek piąty wniosek o płatność z unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli funduszu odbudowy po pandemii finansowanego wspólnym długiem UE. Wniosek obejmuje 2,84 mld EUR za realizację 75 kamieni milowych i celów (Digi24, Agerpres). Sam wniosek nie oznacza jednak wypłaty. Z wyliczeń ministra Dragoșa Pîslaru wynika, że po odjęciu wcześniej wypłaconych zaliczek Rumunia może realnie otrzymać ok. 2,08 mld EUR: 1,65 mld EUR dotacji i 433 mln EUR pożyczek (Mediafax, Stirile ProTV). Nawet ta niższa kwota zależy od tego, czy Komisja Europejska uzna, że Bukareszt wykonał reformy, do których się zobowiązał.

Mechanizm RRF działa według zasady „płatność po wykonaniu”. Państwo nie dostaje pieniędzy dlatego, że o nie wystąpiło, lecz dopiero wtedy, gdy udowodni realizację uzgodnionych reform i inwestycji (EUR-Lex). Rumunia złożyła więc nie rachunek do zapłaty, ale dokumentację do kontroli.

Dwa miesiące na sprawdzenie 75 punktów

Komisja ma około dwóch miesięcy na ocenę rumuńskich dowodów. Później cztery tygodnie na opinię dostają wyżsi urzędnicy finansowi państw członkowskich, zanim pieniądze mogą zostać uruchomione (EUR-Lex, IEU Monitoring). Rząd w Bukareszcie chce otrzymać środki jeszcze w 2026 r. To napięty kalendarz: wytyczne Komisji wymagają wykonania wszystkich kamieni milowych do 31 sierpnia 2026 r., złożenia ostatnich wniosków do końca września i zamknięcia wszystkich płatności do grudnia (wytyczne Komisji).

Jeżeli Komisja uzna część zobowiązań za niewykonaną, może wstrzymać odpowiedni fragment wypłaty. Pokazuje to niedawny przykład Hiszpanii: Madryt otrzymał 6,234 mld EUR z szóstego wniosku dopiero po tym, jak Bruksela potwierdziła 73 kamienie milowe, pozostawiając trzy cele nierozliczone z powodu braków dowodowych (RTVE, La Moncloa). W praktyce Bruksela rzadko odrzuca cały wniosek. Częściej negocjuje, zawiesza sporne części i odblokowuje je po dostarczeniu brakujących dokumentów.

Węgiel i płace w sektorze publicznym

W rumuńskim wniosku szczególnie wrażliwe są dwa obszary. Pierwszy to węgiel i dekarbonizacja. 6 sierpnia Komisja zapowiedziała, że przeanalizuje poprawki przyjęte przez rumuński parlament do ustawy dekarbonizacyjnej. Mogą one osłabić cel wyłączenia 710 MW mocy węglowych, który Bruksela wcześniej uznała już za zrealizowany kamień milowy (Agerpres).

Drugi problem to ustawa o wynagrodzeniach w sektorze publicznym. Partie koalicyjne nie uzgodniły limitów płac, a ustawa musi zostać przyjęta do 31 sierpnia. Ten impas naraża na ryzyko około 771 mln EUR dotacji (Romania Insider, Antena 3). Jak pisaliśmy trzy tygodnie temu, reforma płac była już wtedy najbardziej politycznie odsłoniętym elementem rumuńskiego planu.

Kto zapłaci za wstrzymanie pieniędzy

Jeśli wniosek przejdzie kontrolę, Rumunia otrzyma pieniądze, których nie będzie musiała zwracać. Jeśli Bruksela zawiesi część płatności, Bukareszt będzie miał trzy wyjścia: zastąpić brakujące środki długiem, opóźnić projekty albo ciąć wydatki. Według ZF rentowności rumuńskich obligacji skarbowych przekraczają już 6,7%, więc zastąpienie darmowych dotacji pożyczaniem na rynku byłoby kosztowne.

Pełna zgoda Komisji podniosłaby wykorzystanie rumuńskiej puli dotacji do około 78% z całej alokacji RRF wynoszącej 13,57 mld EUR, wobec obecnych 66% (ZF, Mediafax). Przy zawieszeniu części środków koszt poniosą podatnicy finansujący droższy dług oraz społeczności czekające na szpitale i drogi, które miały powstać z unijnych dotacji.

Dla całej UE sprawa ma znaczenie wykraczające poza rumuński budżet. RRF został sfinansowany długiem zaciągniętym w imieniu wszystkich państw członkowskich (Rada UE). Jeśli model „płatność po wykonaniu” ma utrzymać wiarygodność pod presją końcowych terminów, Komisja musi pilnować dowodów także wtedy, gdy politycznie wygodniej byłoby przyspieszyć wypłatę. Rumunia nie odblokowała jeszcze 2,84 mld EUR. Na razie przekazała Brukseli teczkę, której wartość Komisja określi prawdopodobnie około października.