Rumunia musi zdążyć z budżetem

Przed Rumunią decyzje, których nie da się odłożyć do czasu zakończenia kryzysu politycznego. 30 września parlament odrzucił rząd zaproponowany przez Siegfrieda Mureșana (AFP). Kandydat zdobył 182 głosy, choć potrzebował 233 — większości wszystkich 464 deputowanych i senatorów, a nie tylko obecnych (AGERPRES, Euronews Romania). To drugi rząd odrzucony od czerwca, co otwiera prezydentowi Nicușorowi Danowi drogę do rozpisania przedterminowych wyborów (Observator). Dan na razie szuka kolejnego kandydata, a rząd tymczasowy prowadzi kraj w okresie prac nad budżetem.

Kto zablokował rząd

Mureșan, europoseł centroprawicowej PNL, przystąpił do głosowania bez zapewnionej większości (To Brief). Popierały go jego własna partia, reformatorska USR oraz UDMR, reprezentująca węgierską mniejszość w Rumunii. Głosowanie było tajne, więc nie wiadomo, kto konkretnie oddał głos za kandydatem. Stanowiska partii były jednak jawne.

O wyniku przesądziła postawa socjaldemokratów. Posłowie PSD byli na sali, ale nie głosowali; nacjonalistyczna AUR w ogóle nie przyszła na obrady (AGERPRES, AGERPRES).

Lider PSD Sorin Grindeanu uznał, że proponowany gabinet był jedynie przerobioną wersją rządu Ilie Bolojana, obecnego premiera tymczasowego. Po głosowaniu zadeklarował, że jego partia jest gotowa negocjować rząd o innym kierunku gospodarczym (Gândul).

PSD zablokowała tę koalicję i zyskała realny wpływ na kolejną próbę Dana. Nie oznacza to jednak, że większość może powstać tylko z udziałem socjaldemokratów. Inny układ wciąż jest możliwy, ale na razie żadnego nie udało się zbudować.

Dan zachowuje możliwość rozpisania wyborów

Konstytucja Rumunii pozwala prezydentowi rozwiązać parlament, jeśli dwie próby uzyskania wotum zaufania zakończyły się niepowodzeniem, a od pierwszej minęło 60 dni. Nawet wtedy prezydent „może” rozwiązać parlament — nie ma takiego obowiązku (Konstytucja Rumunii).

Politycy PNL naciskają, by Dan skorzystał z tego uprawnienia (Euronews Romania). Argumentują, że obecny parlament dwukrotnie nie zdołał powołać rządu, a nowe wybory mogą przynieść większość zdolną do rządzenia.

Na razie Dan odmawia. Zaprosił liderów partii do pałacu prezydenckiego Cotroceni na poniedziałek 5 października i zapowiedział, że tego popołudnia wskaże nowego kandydata na premiera (HotNews). Twierdzi, że wybory oznaczałyby około pięciu miesięcy rządów tymczasowych (Gândul). W tym czasie — jak mówi — pieniądze przeznaczone na karetki i szpitale czekałyby na ponowny podział.

Rząd tymczasowy nie może ułożyć budżetu

Rząd tymczasowy Bolojana może podejmować tylko działania niezbędne do bieżącego funkcjonowania państwa. Jeśli nowy budżet nie zostanie uchwalony, obowiązuje budżet z poprzedniego roku, więc administracja nie przestaje działać (Konstytucja Rumunii).

Takie rozwiązanie zamraża wydatki na dotychczasowym poziomie. Każda pozycja budżetowa pozostaje tam, gdzie była rok wcześniej. Przesunięcie pieniędzy do szpitali czy decyzja o skali podwyżek emerytur i płac w sektorze publicznym oznacza już wybór nowych priorytetów. To wykracza poza mandat ograniczony do bieżącego zarządzania.

Kalendarz jest napięty. Projekt budżetu na 2027 r. ma trafić do parlamentu do 15 listopada (ustawa nr 500/2002). Jeśli nowy premier uzyska poparcie w połowie października, koalicja będzie miała zaledwie kilka tygodni, by przełożyć swoje ustalenia na konkretne wydatki i podatki.

Bruksela patrzy na ten sam termin

Decyzje o wydatkach wyznaczają zarazem skalę deficytu, a więc dotyczą także zobowiązań Rumunii wobec UE. Kraj jest objęty procedurą nadmiernego deficytu — unijnym mechanizmem, który ma skłonić rządy do sprowadzenia deficytu w granice limitów wspólnotowych. Budżet na 2027 r. ma pokazać, że Rumunia potrafi wiarygodnie ograniczyć deficyt.

Agencje ratingowe utrzymały w sierpniu negatywne perspektywy dla Rumunii, ostrzegając, że przedłużający się kryzys polityczny może zatrzymać reformę finansów publicznych (AFP). Późny projekt budżetu albo gabinet bez mandatu do trudnych decyzji oznaczałby, że to ryzyko się materializuje.

Dan wybrał tygodnie potrzebne na kolejną próbę powołania rządu zamiast miesięcy, które zajęłyby wybory. Ten wybór ma sens tylko wtedy, gdy jego następny kandydat zbuduje większość odporną na nacisk PSD, zanim upłynie termin budżetowy. Jeśli i ta próba zakończy się porażką, Rumunia dotrze do terminu z rządem tymczasowym, który nie może ustalać nowych priorytetów wydatkowych, a Dan straci główny argument przeciwko wyborom.