Rumunia zestrzeliwuje drony nad Dunajem

Rumuńska obrona powietrzna przekroczyła granicę, której Bukareszt przez lata starał się nie przekraczać. 25 lipca F-16 zestrzelił nieautoryzowanego drona w pobliżu naddunajskiej wsi Sfântu Gheorghe. Było to drugie takie zdarzenie w ciągu doby (Le Figaro, Euronews Polska). Dzień wcześniej inny rumuński F-16 zniszczył drona w rejonie Buzău. Było to pierwsze w historii Rumunii kinetyczne przechwycenie obiektu naruszającego jej przestrzeń powietrzną (To Brief). Po latach, w których rosyjskie drony wojenne i ich szczątki spadały po rumuńskiej stronie granicy, Bukareszt zaczął strzelać.

Jak ustawa stała się realnym łańcuchem decyzji

Ta zmiana nie wzięła się z jednego incydentu. Od pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. na terytorium Rumunii spadały dziesiątki dronów lub ich fragmentów. Jeszcze w maju rumuńskie F-16 były w powietrzu i miały zgodę na użycie broni, ale nie doszło do zestrzelenia. W czasie pokoju decyzję blokowały procedury, geografia lotu oraz ryzyko dla ludności cywilnej. Okno działania zamykało się w ciągu kilku minut.

Bukareszt rozwiązał ten problem ustawą z 2025 r., która dopuściła zestrzeliwanie dronów naruszających krajową przestrzeń powietrzną (La Presse, web.de). Gdy podczas rosyjskich uderzeń na ukraińskie porty nad Dunajem kolejne obiekty przekroczyły granicę, przepis przełożył się na działanie: radary wykryły cele, poderwano myśliwce, system RO-Alert ostrzegł mieszkańców okręgu Tulcza, a piloci uderzyli nad terenem niezabudowanym. Rumunia nie tylko przyjęła ustawę. Skróciła cały proces: od wykrycia, przez ostrzeżenie cywilów, po zgodę na użycie uzbrojenia.

W tej sprawie ważny jest podział kompetencji. Rumuńskie F-16 i włoskie Eurofightery startowały w ramach natowskiego air policing, czyli stałego mechanizmu Sojuszu służącego do patrolowania nieba i śledzenia obiektów. Koordynacja NATO nie oznacza jednak automatycznie decyzji o odpaleniu pocisku nad terytorium państwa członkowskiego. Ta decyzja pozostała rumuńska (UK Defence Journal, Internazionale/Reuters). Co najmniej jeden z dronów rozpoznano jako typ Shahed/Geran, irańskiej konstrukcji używanej przez Rosję do masowych ataków na Ukrainę (The Hill). Pochodzenie drugiego obiektu nadal badano.

Trzej sojusznicy, trzy interpretacje

W Polsce rumuńskie zestrzelenia odczytano jako precedens. Warszawa wskazuje rumuńskie rozwiązania prawne jako możliwy model: przede wszystkim jasne określenie, kiedy pilot może otworzyć ogień i przy jakim poziomie ryzyka (Rzeczpospolita). Litwa wykorzystała przykład Rumunii do uzasadnienia własnych wydatków. Według dostępnych informacji Wilno planuje przeznaczyć 2 mld EUR na obronę powietrzną, z czego 700 mln EUR na systemy antydronowe (15min, Ekspertai.eu).

Inaczej reaguje Słowacja. Tamtejsze media odnotowały prawne rozróżnienie między naruszeniem przestrzeni powietrznej a atakiem zbrojnym, ale polityczna linia premiera Roberta Ficy idzie w przeciwną stronę. Dla niego podobne incydenty są przede wszystkim ryzykiem eskalacji i argumentem przeciwko udziałowi w tym, co określa jako „koalicje chętnych” (Denník N, Štandard). Ten sam fakt prowadzi więc do dwóch sprzecznych wniosków: dla Polski jest wzorem reagowania, dla Ficy dowodem na niebezpieczne prowokowanie Rosji.

Rachunek kosztów nadal się nie zgadza

Rumunia pokazała, że jest gotowa użyć broni. Trudniejsze pytanie brzmi, czy taki sposób obrony da się utrzymać dłużej. Lot F-16 i pocisk powietrze-powietrze przeciwko dronowi wartemu ułamek ceny interceptora tworzą niekorzystną ekonomię wojny. Polskie analizy obronne wskazują, że trwała obrona przed dronami wymaga środków rażenia zbliżonych ceną do celu: zakłócania, efektorów krótkiego zasięgu, broni energii skierowanej (Onet). Do podobnego wniosku dochodzą analizy francuskie: problemem Europy nie jest brak gotowości pilotów, lecz niedobór warstwowej obrony antydronowej (Opex360).

Jedna kwestia pozostaje niejasna. Ze źródeł otwartych wynika, że rumuński F-16 miał zgodę na użycie broni, ale nie wiadomo, skąd dokładnie przyszła ostateczna decyzja: z krajowego centrum operacji powietrznych, od dowódcy wojskowego czy z poziomu politycznego. Żaden rząd nie wyjaśnił dotąd w pełni, gdzie w czasie rzeczywistym znajduje się taka kompetencja.

Rumunia odpowiedziała sobie na pytanie prawne: tak, będzie strzelać. NATO musi teraz odpowiedzieć na pytanie o zdolności. Chodzi o to, kto wyposaży wschodnią flankę w systemy, dzięki którym start F-16 przeciwko dronowi będzie wyjątkiem, a nie domyślną procedurą. Państwa nadal same decydują o użyciu broni nad własnym terytorium, ale to Sojusz przesądzi, czy będą miały czym strzelać w sposób ekonomicznie sensowny.