17 państw broni funduszy rolnych i regionalnych

W budżecie UE na lata 2028–2034 siedemnaście rządów chce utrzymać łączną pulę środków na politykę spójności i wspólną politykę rolną (WPR). Sześć zamożniejszych państw domaga się zmniejszenia tego samego budżetu. Pogodzenie tych żądań wymagałoby cięć w innych wydatkach albo większych wpłat — żadna ze stron nie wskazała, kto miałby ponieść koszt (POLITICO, EU Today).

WPR wspiera dochody gospodarstw rolnych. Polityka spójności finansuje inwestycje, które mają zmniejszać różnice między biedniejszymi a zamożniejszymi regionami. Pod listem podpisały się rządy państw od Hiszpanii, Włoch i Grecji po Polskę, Rumunię i kraje bałtyckie (EU Today).

List trafił do premiera Irlandii Micheála Martina. Jego rząd prowadzi negocjacje i przygotowuje nową wersję projektu, którą przywódcy zobaczą na szczycie 15–16 października (POLITICO).

Sygnatariusze nie podali kwoty, której chcą bronić. Według ANSA argumentują, że projekt Komisji Europejskiej już ogranicza realną wartość środków na rolnictwo i regiony, mimo wzrostu całego budżetu. Chcą, by wydatki na obronę i konkurencyjność sfinansowano z dodatkowych pieniędzy, a nie z kolejnych cięć.

Argumenty za mniejszym budżetem

Niemcy, Holandia, Austria, Dania, Finlandia i Szwecja przedstawiły wspólne stanowisko 27 sierpnia (German government). Pod koniec września domagały się już zmniejszenia budżetu o „kilkaset miliardów euro” (Euronews). Naciskały też na Martina, by przedstawił mniejszy projekt (To Brief).

Komisja proponuje 1 763,1 mld EUR w cenach stałych z 2025 r., czyli po wyłączeniu wpływu zakładanej inflacji. W tej kwocie mieści się 149,3 mld EUR na spłatę długu zaciągniętego na odbudowę po pandemii (European Parliament Research Service). Pieniędzy przeznaczonych na spłatę długu nie można jednocześnie wydać na rolnictwo, regiony czy obronę.

Sierpniowe stanowisko sześciu państw postuluje zmniejszenie całego budżetu, ale nie wskazuje programów do cięć (German government). Kraje te nie uzgodniły, gdzie miałyby spaść cięcia. Premier Finlandii Petteri Orpo podpisał list, ale zaznaczył, że jego kraj nie domaga się ograniczenia dopłat rolnych (Yle).

Które środki są chronione, a które będą konkurować o pieniądze

Istituto Affari Internazionali szacuje, że łączne środki na rolnictwo i politykę spójności będą realnie o około 14% niższe niż obecnie (IAI). Komisja chce połączyć oba obszary w jeden krajowy plan dla każdego państwa (European Parliament legislative tracker).

W tych planach zagwarantowano dwa bloki środków. Słabiej rozwinięte regiony mają otrzymać 218 mld EUR (Bruegel). Kolejne 295,7 mld EUR zarezerwowano na wsparcie dochodów rolników (European Parliament CAP tracker).

Pozostałe wydatki będą konkurować o elastyczną pulę 235 mld EUR, z której trzeba też finansować migrację i kontrolę granic (Bruegel). Pod presją znajdą się zamożniejsze regiony bez wydzielonej puli oraz programy rozwoju obszarów wiejskich poza rezerwą na wsparcie dochodów. Zmiany obejmą też duże gospodarstwa: płatności powyżej 20 000 EUR mają zostać ograniczone, a rolnik nie będzie mógł otrzymać więcej niż 100 000 EUR rocznie (European Parliament CAP tracker).

Kto może zablokować porozumienie i kto za nie zapłaci

Zgodnie z art. 312 traktatów UE rządy muszą przyjąć budżet jednomyślnie, a zgodę musi wyrazić także Parlament Europejski (EUR-Lex). Każdy z dwóch obozów może zablokować porozumienie, ale żaden nie jest w stanie narzucić własnego projektu. 22 września ministrowie zostali poproszeni o wskazanie programów, których finansowanie uważają za kluczowe (Irish presidency).

Jeśli porozumienia nie uda się osiągnąć na czas, pozostaną w mocy limity wydatków z ostatniego roku obecnych wieloletnich ram finansowych (EUR-Lex). Nowe wydatki na obronę lub konkurencyjność musiałyby się wtedy zmieścić w tych limitach.

Siedemnaście państw wskazuje trzy sposoby na zwiększenie budżetu: wolniejszą spłatę długu pandemicznego, likwidację rabatów obniżających składki niektórych zamożniejszych państw oraz nowe dochody UE, które nie przerzucałyby większej części ciężaru na mniej zamożnych (ANSA). Każde z tych rozwiązań obciążyłoby kogoś innego. Wolniejsza spłata przeniosłaby koszt na przyszłe budżety UE, a likwidacja rabatów zwiększyłaby wpłaty państw, które dziś z nich korzystają.

Nowe dochody musiałyby ostatecznie pochodzić od firm lub konsumentów. Komisja szacuje, że proponowane przez nią źródła mogłyby przynieść 58,5 mld EUR rocznie, ale każde wymaga osobnej zgody (European Commission).

Możliwe są też inne rozwiązania: państwa mogłyby zwiększyć składki, ograniczyć inne programy albo w niewielkim zakresie pożyczyć pieniądze. Ochrona środków na rolnictwo i regiony w mniejszym budżecie oznaczałaby cięcia gdzie indziej lub zmianę tego, kto i kiedy płaci. Żaden z obozów nie przedstawił jeszcze takiego rachunku, a siedemnaście państw nie określiło, jakiej kwoty chce bronić. Zmieniony projekt Martina będzie pierwszym tekstem, który będzie musiał te liczby podać.