Sześć rządów żąda cięć w budżecie UE

Negocjacje budżetu UE na lata 2028–34 dotyczą już nie tylko wysokości wydatków, lecz także tego, które programy mają ponieść koszt oszczędności. Irlandia, prowadząca rozmowy między rządami państw UE, zaproponowała budżet w wysokości 1 826 mld EUR — niższy od 1 985 mld EUR, o które wnioskowała Komisja Europejska (ORF, Rada UE). To propozycja negocjacyjna, a nie przyjęty budżet. Niemcy i pięciu sojuszników uważają, że kwota wciąż jest za wysoka, ale nie zgadzają się, które programy powinny zostać ograniczone.

10 października kanclerz Niemiec Friedrich Merz oświadczył, że budżet tej wielkości nie daje podstaw do porozumienia (rząd Niemiec). Liczby przedstawione przez Irlandię pokazują, dlaczego łatwiej domagać się większych oszczędności, niż wskazać, skąd je wziąć.

Część różnicy między obiema kwotami wynika z inflacji przewidywanej w ciągu siedmiu lat. Po przeliczeniu na ceny z 2025 r., które pozwalają porównać siłę nabywczą, propozycja Irlandii jest niższa od projektu Komisji o 141 mld EUR, czyli około 8% (Rada UE, Reuters). Obie kwoty wyznaczają pułapy zobowiązań: określają, ile UE może obiecać programom w całym okresie, a nie ile gotówki wypłaci od razu.

Rolnictwo i regiony tracą najmniej

Irlandia nie rozłożyła oszczędności równomiernie. Jak pisaliśmy, gdy pojawił się projekt (To Brief), dopłaty dla rolników i fundusze spójności, czyli unijne dotacje zmniejszające różnice między bogatszymi a biedniejszymi regionami, znalazły się w części budżetu, która traci tylko 3,4% (Rada UE). Gwarantowane minimum na wsparcie dochodów rolników pozostaje nieco powyżej 261 mld EUR w cenach z 2025 r. (CAP Reform).

Większe cięcia obejmują inne części budżetu. Pula na badania, obronność i pozostałe wydatki na konkurencyjność zmniejsza się o 12,8%, a wydatki na politykę zagraniczną o 17,4% (Rada UE). W części obejmującej badania i obronność największe widoczne cięcia dotyczą dwóch programów. Budżet programu badań naukowych UE Horyzont Europa spada z około 154,9 do 140 mld EUR, a pula na przemysł obronny, bezpieczeństwo i przestrzeń kosmiczną — z około 115,7 do 100,7 mld EUR (Rada UE).

Te zmiany nie odbierają dziś pieniędzy uniwersytetom ani producentom uzbrojenia: obniżają pułapy przyszłych wydatków. Skutki pojawią się później. Uniwersytety, laboratoria i firmy zbrojeniowe będą ubiegać się o środki z mniejszej puli, więc mniej zgłoszonych przez nie projektów otrzyma finansowanie.

Większe cięcia, ale gdzie?

Niemcy, Dania, Holandia, Austria, Finlandia i Szwecja zażądały oszczędności rzędu „kilkuset miliardów euro” (rząd Danii). We wspólnym oświadczeniu nie podały ani nowej łącznej kwoty, ani podziału cięć między programy. Nie wyjaśniły też, czy oszczędności mają być liczone względem projektu Komisji, czy propozycji Irlandii (rząd Niemiec). Niezależnie od przyjętej podstawy Merz jasno dał do zrozumienia, że cięcia zaproponowane przez Irlandię są niewystarczające.

Sześć rządów różni się jednak co do tego, co należy ciąć. Duński minister finansów Peter Hummelgaard chce, by dopłaty dla rolników i środki na rozwój regionów zajmowały mniejszą część budżetu (DR). Premier Finlandii Petteri Orpo również opowiada się za niższą łączną kwotą. Uważa jednak, że obronność, badania i nowe technologie poniosły już zbyt dużą część oszczędności; poparł też gwarantowane minimum dla rolnictwa (rząd Finlandii).

Oba podejścia napotykają sprzeciw poza tą grupą. 2 października 17 przywódców, w tym premier Włoch Giorgia Meloni i prezydent Rumunii Nicușor Dan, zażądało utrzymania środków na rolnictwo i spójność (rząd Słowenii). Główni negocjatorzy Parlamentu Europejskiego, Siegfried Mureșan i Carla Tavares, sprzeciwiają się cięciom w wydatkach na konkurencyjność i politykę zagraniczną, które zaproponowała już Irlandia (Parlament Europejski).

Sprzeciw ma znaczenie, bo budżet wymaga zgody wszystkich państw oraz akceptacji Parlamentu Europejskiego (art. 312 Traktatu o UE). Każda stolica i Parlament mogą zablokować porozumienie.

Sześć rządów musi więc rozstrzygnąć między dwoma spornymi wariantami. Mogą sięgnąć po środki na rolnictwo i rozwój regionów, których broni 17 państw, albo pogłębić cięcia w badaniach i obronności, czemu sprzeciwiają się Finlandia i Parlament Europejski. Merz odrzucił łączną kwotę zaproponowaną przez Irlandię, ale nie wskazał, który wariant popiera. Przywódcy omówią budżet 15–16 października (Rada Europejska). Jeśli sześć rządów nie przedstawi własnej kwoty i listy programów do cięć, jedynymi konkretnymi liczbami na stole pozostaną te z irlandzkiego projektu.