Trump odrzuca ofertę Iranu, Europa traci gaz

Europejscy odbiorcy katarskiego gazu ponoszą już koszt impasu wokół cieśniny Ormuz: tracą ładunki i nie mają jak odzyskać tych dostaw przy stole negocjacyjnym. 26 września Donald Trump publicznie odrzucił irańską ofertę ponownego otwarcia szlaku (Reuters). Teheran uzależniał wznowienie żeglugi od wcześniejszego złagodzenia presji Waszyngtonu.

Co Iran zaproponował i dlaczego plan utknął

25 września na forum ONZ szef irańskiej dyplomacji Abbas Araghchi przedstawił plan, według którego Waszyngton miał działać jako pierwszy przez cztery lub pięć dni. Iran otworzyłby cieśninę szóstego dnia, a siódmego rozpoczęłyby się rozmowy o porozumieniu (zapis posiedzenia ONZ, Al Jazeera). Kwestie nuklearne miały trafić do późniejszych rozmów. Iran nie uzależniał od nich ponownego otwarcia cieśniny.

Warunkiem wstępnym było zniesienie amerykańskiej blokady morskiej, która zatrzymuje statki korzystające z irańskich portów (Politico). Teheran chciał też złagodzenia ograniczeń dotyczących eksportu ropy i uwolnienia zamrożonych środków. Domagał się również zakończenia walk w regionie, w tym w Libanie.

Spór rozbija się o kolejność działań. Blokada morska i zagrożenie w cieśninie to odrębne kwestie: pierwsza uderza w handel Iranu, a statki pozostałych państw są narażone na ataki na wodach szlaku. Samo zniesienie blokady nie zatrzyma tych ataków. Waszyngton miałby więc zrezygnować z głównego instrumentu nacisku na Teheran, zanim dałoby się sprawdzić, czy statki są bezpieczne.

Liban komplikuje porozumienie jeszcze bardziej. Rozejm zależy także od Izraela: Waszyngton może wywierać na niego presję, ale nie może zagwarantować jego zgody. Trump nie wyjaśnił, który warunek przesądził o fiasku rozmów. W wywiadzie przeprowadzonym 28 września, a opublikowanym 1 października, powtórzył, że oferta była „niewystarczająco dobra” (TIME).

Wiadomości nadal przechodzą przez Katar, a 30 września irańscy urzędnicy informowali, że Araghchi przekazał prezydentowi Masoudowi Pezeshkianowi treść odpowiedzi USA (Politico). Żadna ze stron jej nie opublikowała. Rozmowy trwają, ale nic nie wskazuje, by Iran rozpoczął realizację zaproponowanej sekwencji.

Dlaczego dodatkowe okręty nie przywrócą ruchu tankowców

Grupa lotniskowcowa USS Theodore Roosevelt opuściła San Diego 27 września w ramach nowego amerykańskiego przerzutu sił do regionu (AP). Dotarcie na Morze Arabskie zajmie jej prawdopodobnie dwa lub trzy tygodnie (Al-Monitor). Lotniskowiec może osłaniać wybrane jednostki i odstraszać od części ataków. Nie zatrzyma jednak każdego pocisku, nie zmusi ubezpieczyciela do objęcia rejsu polisą ani nie nakaże kapitanowi wypłynąć.

To ubezpieczyciele i kapitanowie decydują, czy statki ruszą w drogę; na razie większość omija cieśninę. Dane Windward pokazują, że 29 września odnotowano 17 przejść przez szlak, wobec około 135 dziennie przed wojną (Argus). Tego samego dnia UK Maritime Trade Operations, centrum brytyjskiej marynarki monitorujące bezpieczeństwo żeglugi, ostrzegło, że niezidentyfikowane pociski trafiły w statki. Komunikat nie wskazywał sprawcy (gCaptain). O tych atakach na tankowce pisaliśmy na początku tygodnia (To Brief).

Kto w Europie ponosi koszty

QatarEnergy przedłużyła do grudnia obowiązywanie klauzuli force majeure, która zwalnia z wykonania umowy w razie zdarzeń pozostających poza kontrolą strony (Corriere). Przypadek włoskiej spółki Edison pokazuje, co to oznacza dla pojedynczego odbiorcy: straciła 35 ładunków, czyli około 4,6 mld m³ gazu, i znalazła zastępstwo tylko za mniej więcej połowę (Corriere). Na razie oznacza to ubytek dostaw, nie racjonowanie gazu.

Europejskie rządy mogą przyłączać się do apeli, ale nie kontrolują narzędzi potrzebnych do przełamania impasu. Minister spraw zagranicznych Niemiec Johann Wadephul poparł wezwanie około 80 państw do pełnego otwarcia Ormuzu (Handelsblatt). Wspólne oświadczenie zwiększa presję polityczną, lecz samo nie odblokuje szlaku. Europa nie prowadzi blokady, której zniesienia chce Iran, i nie może zagwarantować bezpieczeństwa statkom, których potrzebuje.

Jest jednak istotne zastrzeżenie: pełny tekst irańskiej propozycji nie został opublikowany, a jej szczegóły mogą się różnić od wersji przedstawionej publicznie przez Araghchiego. Z dotychczasowych informacji wynika, że Waszyngton odrzucił zaproponowaną przez Iran kolejność działań; nie ma też porozumienia, które przywróciłoby regularny ruch. Edison nadal szuka zastępczego gazu, gdy zbliża się zima. Dopóki USA i Iran nie uzgodnią warunków, którym zaufają ubezpieczyciele i załogi, europejscy odbiorcy będą ponosić koszty zamknięcia szlaku, na którego otwarcie nie mają wpływu.