Trump chce odejścia Zelenskyy’ego po atakach na rafinerie

Donald Trump powiedział 10 października, że Ukraina powinna „wybrać nowego przywódcę, który potrafi zawrzeć porozumienie” (AP). Kijów odpowiedział, że o tym, kto rządzi krajem, decydują wyłącznie Ukraińcy (Sybiha). Waszyngton nie ma prawnej możliwości odwołania prezydenta Ukrainy. Dostarcza jednak znaczną część uzbrojenia używanego przez Ukrainę, a relacje z rozmów różnią się co do tego, czy otoczenie Trumpa zagroziło wstrzymaniem wsparcia, jeśli Kijów nie przerwie ataków na rosyjskie rafinerie.

Od umowy na dostawy oleju napędowego do żądania zmiany przywódcy: dwa dni

Spór zaczął się od paliwa. 9 października, po rozmowie z Władimirem Putinem, Trump ogłosił, że Rosja skieruje olej napędowy na rynki światowe. Pisaliśmy o tym w dniu ogłoszenia (To Brief). Tego samego dnia Biuro ds. Kontroli Aktywów Zagranicznych Departamentu Skarbu USA wydało licencję generalną nr 135. Zezwala ona na sprzedaż i import oleju napędowego pochodzenia rosyjskiego do 7 kwietnia 2027 r. (OFAC).

Zełenski uznał złagodzenie presji na Moskwę za inwestycję w rosyjską wojnę (Reuters). Dzień później, występując w Białym Domu, Trump odpowiedział, że Zełenski „nigdy nie zawiera” porozumienia, i zażądał, by Ukraina przerwała ataki dronowe na rosyjskie rafinerie (AP).

Trump przypisuje tym atakom wysokie ceny oleju napędowego, które obciążają amerykańskich rolników. Dane rządu USA wskazują jednak także na krajowe czynniki presji: zapasy oleju napędowego i opałowego były o około 13% niższe od średniej z pięciu lat, a import był kosztowny i eksport utrzymywał się na wysokim poziomie (EIA).

Jak dotąd jedyną podpisaną decyzją USA w tej sprawie jest licencja dotycząca oleju napędowego. Obejmuje rosyjskie paliwo, ale nie wspomina o broni ani wsparciu wywiadowczym dla Kijowa (OFAC).

Co mówi ukraińskie prawo

Minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha powiedział, że Zełenski stoi na czele kraju walczącego o niepodległość i ma poparcie swoich obywateli (Sybiha). Prawo potwierdza tę odpowiedź. Pięcioletnia kadencja Zełenskiego zakończyła się w maju 2024 r., ale konstytucja stanowi, że prezydent pozostaje na stanowisku do czasu objęcia urzędu przez wybranego następcę (prezydent Ukrainy).

Na razie nie można wybrać następcy. Ukraińska ustawa o stanie wojennym, regulująca funkcjonowanie państwa w czasie wojny, zakazuje wyborów prezydenckich, dopóki stan wojenny obowiązuje (Rada Najwyższa Ukrainy). Trump może domagać się nowego przywódcy, ale nie może wymusić głosowania, a tym bardziej wskazać jego zwycięzcy.

Gdzie nacisk Waszyngtonu może zaboleć

Większe znaczenie miały rozmowy w Miami. 9 października spotkali się tam wysłannicy Trumpa, Steve Witkoff i Jared Kushner. Negocjują w imieniu prezydenta, więc ich słowa mają jego rangę.

Według „Financial Times” wysłannicy mieli poruszyć możliwość wstrzymania wymiany danych wywiadowczych, jeśli Kijów nadal będzie atakował rafinerie (FT). Anonimowy przedstawiciel administracji USA przedstawił Axios inną wersję: wysłannicy nie grozili wstrzymaniem wsparcia, lecz podkreślili, że to Ameryka dostarcza wywiad i amunicję (Axios).

Obie relacje zgadzają się co do jednego: Waszyngton przypomniał Kijowowi, skąd pochodzą dane wywiadowcze i amunicja. Nie ogłoszono publicznie decyzji o wstrzymaniu któregokolwiek z tych rodzajów wsparcia i nie potwierdzono przerwy w dostawach.

Znaczenie tej zależności dla Europy widać w obronie powietrznej. Ukraina polega na bateriach Patriot, amerykańskim systemie, który wystrzeliwuje pociski przechwytujące, czyli rakiety zestrzeliwujące nadlatujące pociski i drony. NATO podaje, że sojusznicy kupujący amerykańską broń dla Kijowa dostarczyli około 75% pocisków do tych baterii (NATO).

Większość tych zakupów finansują rządy europejskie. Ich pieniądze podtrzymują dostawy, ale broń jest amerykańska i to USA decydują o jej przekazaniu. Dane NATO pokazują zależność Ukrainy od USA w zakresie uzbrojenia. Nie mówią, czy Europa mogłaby zastąpić amerykański wywiad, a publicznie dostępne informacje nie dają na to odpowiedzi.

Żądanie Trumpa nie zmienia ukraińskiego prawa: Zełenski pozostanie na stanowisku, dopóki wybory w czasie wojny nie staną się możliwe. Dotychczasowa, podpisana zmiana polityki USA dotyczy rosyjskiego oleju napędowego, a nie pomocy dla Ukrainy. Największy nacisk Waszyngton może wywrzeć tam, gdzie Kijów nie ma łatwych alternatyw: w dostępie do danych wywiadowczych i pocisków do obrony powietrznej, które sojusznicy kupują w USA. Biały Dom powinien jasno odpowiedzieć, czy to wsparcie zależy teraz od zakończenia ukraińskich ataków na rosyjskie rafinerie.