Turcja podważa zgodę Grecji na badania kabla

Planowany Great Sea Interconnector ma połączyć Cypr z kontynentalną europejską siecią elektroenergetyczną. 6 listopada Grecja zezwoliła na badania dna morskiego na potrzeby projektu (greckie MSZ, Reuters). Tego samego dnia Turcja zakwestionowała te prace na piśmie: część trasy przebiega przez szelf kontynentalny zgłoszony przez Ankarę ONZ w 2020 r., a badania na tym obszarze wymagają jej zgody, której nie udzieliła (turecki rejestr komunikatów, tureckie MSZ). W sobotę nad ranem ostatnia zarejestrowana pozycja statku badawczego Abeille Marengo wskazywała, że jednostka stoi w porcie w Heraklionie na Krecie (MyShipTracking).

Zgoda Aten i sprzeciw Ankary

Oba rządy przedstawiły swoje stanowiska w komunikatach NAVTEX, czyli radiowych ostrzeżeniach dla żeglugi na określonym obszarze. Stacja w Heraklionie wezwała statki, by omijały linię badań biegnącą z Krety w stronę Cypru (grecka służba hydrograficzna). Stacja w Antalyi odpowiedziała, że część tej trasy przebiega przez szelf kontynentalny zgłoszony przez Ankarę ONZ w 2020 r. Chodzi o obszar dna poza wodami terytorialnymi, do którego państwo rości sobie wyłączne prawa (turecki rejestr komunikatów). Tureckie MSZ nazwało prace morskimi badaniami naukowymi i oświadczyło, że nie udzieliło na nie zgody (tureckie MSZ).

NAVTEX służy bezpieczeństwu żeglugi. Sam komunikat nie jest pozwoleniem ani rozstrzygnięciem o przebiegu granicy. Zgodę wydały wcześniej tego samego dnia Ateny: podpisał ją minister spraw zagranicznych Giorgos Gerapetritis, po tym jak wystąpiła o nią francuska firma Nexans, wykonawca kabla (greckie MSZ, Reuters).

Ankara uzależnia badania od swojej zgody, a Ateny wydały pozwolenie bez występowania o nią. Żadna ze stolic nie akceptuje stanowiska drugiej co do tego, czyje roszczenia wyznaczają zasady na odcinku między Kretą a Cyprem.

Cypr ponosi największy koszt przedłużającego się sporu

Cypr jest jedynym państwem UE, które wciąż nie ma połączenia z kontynentalną siecią elektroenergetyczną. Uzgodnionym sposobem zmiany tej sytuacji jest kabel o długości około 898 km, na który przeznaczono około 657 mln EUR ze środków UE (Komisja Europejska, CINEA). Unijne finansowanie wesprze budowę, lecz nie rozstrzygnie, kto może badać trasę. Jeśli spór się utrzyma, jego skutki rozłożą się nierówno, a większą część kosztów poniesie Cypr.

Według Cyprus Mail Cypr pokrywa 63% kosztów budowy odcinka Kreta–Cypr, a Grecja 37%. Całość oszacowano na 1,9 mld EUR, a koszt ma jeszcze wzrosnąć. Około 40% badań dna pozostaje niedokończonych (Cyprus Mail). Dopóki dno nie zostanie zbadane, otwarte pozostają zarówno ostateczny przebieg trasy, jak i jej cena.

Podobny impas wystąpił już wcześniej. W lipcu 2024 r. w pobliżu wyspy Kasos przez około 40 godzin trwało napięcie między greckimi i tureckimi okrętami wojennymi (eKathimerini). Operator poinformował, że zakończył prace na przydzielonym odcinku, ale pozostała część trasy w kierunku Cypru wciąż nie została zbadana (ADMIE). Abeille Marengo dotarł na Kretę pod koniec października, by wznowić przerwane prace (OT, To Brief).

Sprzeciw Turcji nie obejmuje wszystkich badań w okolicy. Jak podał Cyprus Mail, Ankara zgodziła się na prace przy odrębnym kablu telekomunikacyjnym na pobliskich wodach (Cyprus Mail). W sprawie kabla energetycznego takiej zgody nie wydała. Różnica wskazuje na polityczny wymiar sporu wokół tego projektu.

Ostatni sygnał AIS, czyli automatycznego systemu identyfikacji używanego przez statki do przekazywania pozycji, wskazywał, że 7 listopada o 00:20 UTC Abeille Marengo stał w porcie w Heraklionie. Do sobotniego poranka nie odnotowano późniejszego wyjścia jednostki z portu (MyShipTracking). Śledzenie satelitarne ma luki, więc brak kolejnych sygnałów nie dowodzi, że badania pozostaną wstrzymane. Dane pokazują jednak stan sporu: Ankara twierdzi, że badania trasy zatwierdzonej przez Grecję wymagają jej zgody, a komunikaty nie rozstrzygają ani przebiegu granicy, ani tego, czy prace rozpoczęły się na spornym obszarze.