Turcja twierdzi, że zgodziła się na badania kabla

Planowane połączenie energetyczne Cypru z Kretą wymaga rozpoznania dna morskiego, a teraz spór dotyczy tego, kto może zatwierdzić te prace. Francuski statek badawczy Abeille Marengo opuścił Heraklion 10 listopada, by zbadać dno na południe od Kasos i Karpathos, na trasie Great Sea Interconnector (AMNA). W ciągu kilku godzin Turcja nadała komunikat, w którym stwierdziła, że wyraziła zgodę na badania, choć cztery dni wcześniej oświadczyła, że jej nie udzieliła (Euro2day, Cyprus Mail). Ateny i Nikozja twierdzą, że o zgodę poproszono tylko Grecję i Cypr. Francuska nota dyplomatyczna, która mogłaby wyjaśnić przebieg tej wymiany, nie została opublikowana.

Dwa komunikaty, dwa roszczenia do decydowania

W komunikacie Turcji obszar badań znalazł się na szelfie kontynentalnym, do którego Ankara zgłasza roszczenia. Chodzi o dno morskie poza wybrzeżem, gdzie państwo dochodzi wyłącznych praw do zasobów (To Vima). Komunikat stwierdza następnie, że Turcja wyraziła zgodę na prace (Euro2day). Oba serwisy przytaczają jego treść, ale żaden nie ocenia podstaw prawnych tureckiego stanowiska.

NAVTEX to komunikat bezpieczeństwa nadawany żegludze. Ostrzega marynarzy o zagrożeniach, ale nie wydaje zezwoleń ani nie rozstrzyga sporów granicznych (IMO). Pozwala natomiast oficjalnie odnotować stanowisko.

Jeszcze tej samej nocy Grecja nadała własne ostrzeżenie nawigacyjne, uznając turecki komunikat za nieuprawniony i pozbawiony mocy (Athina 9.84). Greckie MSZ podkreśla, że wiadomość Turcji nie wywołuje skutków prawnych dla prac, na które Grecja wydała zgodę (Greek Foreign Ministry).

Greckie ostrzeżenie wskazuje trzy decyzje władz zatwierdzające prace; najnowsza pochodzi z 6 listopada (Athina 9.84). Według Aten fragmenty obu tras badań leżą w wyłącznej strefie ekonomicznej, gdzie państwo rości sobie wyłączne prawa do połowów, wydobycia surowców i budowy instalacji, albo na szelfie kontynentalnym, do którego Grecja zgłasza roszczenia. Dlatego Ateny uważają, że decyzja o zgodzie należy do nich, a nie do Ankary.

Cypr przyjął takie samo stanowisko. Rzecznik rządu Konstantinos Letymbiotis powiedział, że o zgodę poproszono wyłącznie Grecję i Cypr (Philenews). W Atenach minister energii Stavros Papastavrou powiedział w parlamencie, że Turcja ogłosiła zgodę, o którą nikt jej nie prosił.

Nieopublikowana nota Francji

Francja skierowała pismo do Turcji. 9 listopada rzecznik greckiego rządu Pavlos Marinakis poinformował, że Paryż wysłał Ankarze notę werbalną, czyli oficjalne pismo wymieniane między państwami, w sprawie bezpieczeństwa żeglugi. Nie zgodził się jednak jej opublikować (Greek government). Dodał, że kwestia zezwoleń to osobna sprawa.

Według Marinakisa nota była powiadomieniem, które nie uznawało żadnych praw Turcji. Turecki komunikat nie podaje numeru zezwolenia, daty ani wnioskodawcy (To Vima). W ujawnionych dokumentach nie ma śladu, by ktokolwiek wystąpił do Ankary o zgodę. Nie wiadomo też, co dokładnie napisał Paryż.

Stanowisko Ankary się zmieniło. 6 listopada Turcja domagała się koordynacji i twierdziła, że nie wyraziła zgody (Cyprus Mail), o czym informowaliśmy wówczas (To Brief). Teraz publicznie mówi, że zgodziła się na badania, choć w ujawnionych komunikatach nie ma wniosku o jej zgodę.

Turcja nie wyjaśniła tej zmiany. Jedna z interpretacji, oparta na kolejności komunikatów, a nie na deklaracjach Ankary, jest taka, że chce ona odnotować „koordynację” przed rozpoczęciem układania kabla. Ateny musiałyby się z tym stanowiskiem spierać na każdym kolejnym etapie.

Europejskie pieniądze i sporne dno

UE zalicza Great Sea Interconnector do projektów wspólnego zainteresowania, czyli priorytetowej infrastruktury transgranicznej. Połączenie ma zakończyć odcięcie Cypru od kontynentalnej sieci energetycznej. Wcześniej UE przyznała projektowi około 657 mln EUR z Connecting Europe Facility, swojego funduszu infrastrukturalnego (European Commission). Większościowy udział w spółce projektowej ma francuski inwestor Meridiam (GSI), więc za kablem stoi francuski kapitał i francuska dyplomacja.

Bruksela może finansować i wspierać priorytetowe projekty, ale nie wytyczy granicy morskiej między Grecją a Turcją ani nie wyda zezwolenia na badania. Spór prawny pozostaje więc w gestii rządów obu państw.

Statek opuścił port, ale nie opublikowano dotąd trasy, która pokazywałaby pomiary na spornym odcinku na południe od Kasos. Przebieg prac sam w sobie nie rozstrzygnie sporu. Grecja twierdzi, że wydała zgodę, Turcja — że jej udzieliła; oba sprzeczne roszczenia do decydowania zostały już publicznie odnotowane. Publikując swoją notę, Paryż mógłby przynajmniej wyjaśnić, co przekazał Ankarze. Pokazałoby to stanowisko Francji, ale nie rozstrzygnęłoby, która stolica miała prawo zatwierdzić badania.