Tarcza Ukrainy zależy od USA

Europejskie rządy nie są w stanie szybko zapewnić Ukrainie dwóch kluczowych zdolności: satelitarnego ostrzegania o startach rakiet balistycznych oraz pocisków przechwytujących do systemów Patriot. Ta zależność znalazła się w centrum sporu o to, czy Waszyngton ogranicza wsparcie dla Kijowa, by powstrzymać ukraińskie ataki na rosyjskie rafinerie. Zarzut jest wysuwany i odrzucany, ale sama zależność daje USA narzędzia nacisku.

Atak z 13–14 października pokazał, jaka jest stawka. Sztab Generalny Ukrainy podał, że jego siły zestrzeliły cztery z 39 rosyjskich pocisków lecących po trajektorii balistycznej. Z tych danych nie wynika, dlaczego obrona przechwyciła tak niewiele. Widać jednak, jak ograniczona jest ukraińska osłona przed bronią, w przypadku której Kijów w największym stopniu polega na USA.

O co oskarża się Waszyngton

Według Financial Times wysłannicy Donalda Trumpa, Steve Witkoff i Jared Kushner, mieli podczas rozmów w Miami poruszyć możliwość zakończenia wymiany danych wywiadowczych, jeśli Ukraina nadal będzie atakować rafinerie (Financial Times). Gazeta powołała się na osoby znające przebieg spotkania. Inny obraz przedstawił amerykański urzędnik mający bezpośrednią wiedzę o rozmowach: groźby nie było, a jedynie przypomnienie, że to USA dostarczają Ukrainie amunicję i dane wywiadowcze. Prezydent obwinia ataki na rafinerie o wzrost cen paliw w kraju (Axios).

Dwa kolejne zdarzenia podsycają podejrzenia Kijowa. Zełenski twierdzi, że partnerzy nie ostrzegli Ukrainy przed uderzeniem pięciu rosyjskich pocisków balistycznych w Kijów 12 października. Uważa, że milczenie było celowe (AP). Nienazwane źródła z USA powiedziały CBS, że urzędnicy tłumaczyli awarię systemu wykrywania startów warunkami pogodowymi. Ukraińscy urzędnicy odrzucają to wyjaśnienie (CBS).

Pogorszyła się też łączność satelitarna ukraińskich mobilnych terminali wojskowych. Dwóch amerykańskich urzędników i jeden urzędnik z państwa zachodniego powiedzieli Reutersowi, że ograniczenie nastąpiło po poleceniu Białego Domu. Biały Dom zaprzecza, by miał w tym udział, a Trump utrzymuje, że wymiana danych wywiadowczych nigdy nie została przerwana (Reuters).

Każdy z tych wątków opiera się na innych przesłankach. O groźbie informowano, ale jej zaprzeczono. Przyczyna awarii systemu ostrzegania jest sporna. Ograniczenia satelitarne łączą z Białym Domem urzędnicy, których nazwisk nie ujawniono. Razem pokazuje to, jakimi narzędziami Waszyngton dysponuje wobec Kijowa, gdy otwarcie sprzeciwia się atakom na rafinerie. Nie dowodzi jednak ani ogólnego wstrzymania amerykańskiej pomocy, ani tego, że ograniczenia były karą za te ataki. Przywódcy UE mieli już w tym tygodniu rozmawiać o satelitach i ostrzeganiu (To Brief).

Dwóch luk Europa nie zapełni tej zimy

Najpilniejszy problem to zapasy pocisków do systemów Patriot. Ukraiński urzędnik powiedział Washington Post, że zostało ich zaledwie kilka. Wysoki rangą przedstawiciel NATO przekazał gazecie, że kolejne pociski nadal docierają w ramach PURL (Washington Post). W tym mechanizmie europejscy sojusznicy płacą za amerykańską broń dla Ukrainy, ale o terminie jej wysyłki nadal decydują USA.

Zełenski zasygnalizował własny układ: mógłby wstrzymać ataki na rafinerie, jeśli Waszyngton dostarczy więcej pocisków do Patriotów (BBC). To jego warunek, a nie uzgodnione porozumienie.

Europejskie zestawy Patriot są już zaangażowane. W maju ministerstwo obrony Holandii przedłużyło ich stacjonowanie w Polsce do początku grudnia (holenderskie Ministerstwo Obrony). Baterie osłaniają węzeł logistyczny, przez który zachodnia broń trafia do Ukrainy. Przeniesienie ich na wschód pozbawiłoby tę trasę ochrony.

Większą lukę stanowi ostrzeganie o startach rakiet. W styczniu Międzynarodowy Instytut Studiów Strategicznych wskazał, że jedynym dostawcą satelitarnego ostrzegania przed pociskami balistycznymi w Europie są USA. Satelity wykrywają start i dają obronie powietrznej czas na reakcję (IISS). Wspólny francusko-niemiecki program JEWEL ma zapewnić Europie pierwszą taką zdolność na początku lat 30. (francuskie Ministerstwo Obrony)

Siłą UE są pieniądze. Podczas szczytu Rady Europejskiej 15–16 października przywódcy UE z zadowoleniem przyjęli pożyczkę w wysokości 90 mld EUR na wsparcie Ukrainy i poparli utworzenie koalicji do obrony przed pociskami balistycznymi (konkluzje Rady Europejskiej). Żadna instytucja UE nie może jednak nakazać krajowej służbie wywiadowczej udostępnienia danych ani zdecydować o przekazaniu choćby jednego amerykańskiego pocisku.

Kto zarządził ograniczenia satelitarne, ma ustalić inspektor generalny Pentagonu, wewnętrzny organ kontrolny. Dwupartyjna grupa senatorów USA zwróciła się do niego w tej sprawie 15 października (list senatorów). Odpowiedź wyjaśniłaby, kto podjął tę konkretną decyzję, ale nie rozstrzygnęłaby szerszego pytania o jej motyw. Rządy europejskie nie muszą na nią czekać, by określić własne możliwości: mogą finansować obronę rakietową Ukrainy, lecz przez najbliższe lata nie zastąpią amerykańskich satelitów ostrzegawczych ani dostaw pocisków Patriot. To daje Waszyngtonowi wpływ na Kijów, niezależnie od tego, czy użył go w odwecie za ataki na rafinerie.