Wywiad USA stawką w sporze o rafinerie

Ukraińskie ataki na rosyjskie rafinerie dają Kijowowi narzędzie nacisku, ale mogą też narazić go na utratę amerykańskiego wsparcia wywiadowczego. 9 października wysłannicy Donalda Trumpa, Steve Witkoff i Jared Kushner, przez niemal osiem godzin przekonywali w Miami Ukrainę, by wstrzymała ataki (Axios). Według Financial Times ostrzegli, że jeśli Kijów nadal będzie ignorował prośby Waszyngtonu, USA mogą przestać dzielić się z nim danymi wywiadowczymi. Waszyngton już raz zawiesił tę współpracę, a Europa może zastąpić tylko jej część.

Ostrzeżenie, zaprzeczenie i układ dotyczący oleju napędowego

Publiczne podsumowanie Witkoffa mówi, że w rozmowach o przygotowaniach do zimy i gwarancjach bezpieczeństwa uczestniczyły rządy europejskie, Komisja Europejska i NATO. Nie ogłasza jednak żadnego porozumienia (AFP). Ani w tym komunikacie, ani w relacjach prasowych nie wskazano, którzy Europejczycy — jeśli w ogóle ktokolwiek — słyszeli sporną wymianę zdań.

Według wersji FT padło warunkowe ostrzeżenie. Ukraiński uczestnik spotkania powiedział gazecie, że wstrzymanie ataków było „stanowczą prośbą” prezydenta USA (Financial Times). Chodziło więc o nacisk dotyczący przyszłości; nie zapadła decyzja o przerwaniu wymiany danych wywiadowczych.

Axios opisuje sprawę ostrzej: cytuje ukraińskiego urzędnika, który mówi o bezpośredniej groźbie. Amerykański urzędnik znający sprawę zaprzecza, twierdząc, że wysłannicy jedynie przypomnieli Kijowowi, iż USA dostarczają mu amunicję i dane wywiadowcze (Axios). Samo zaprzeczenie potwierdza, że amerykańskie wsparcie stało się tematem sporu. Żadna z relacji nie wskazuje, by wymiana danych już ustała.

Ten sam urzędnik powiedział, że Trump obwinia ukraińskie ataki na rafinerie o wysokie ceny paliw w USA. W dniu rozmów, po telefonicznej rozmowie z Władimirem Putinem, Trump ogłosił porozumienie w sprawie wprowadzenia rosyjskiego oleju napędowego na światowe rynki (n-tv). Departament Skarbu USA wydał następnie licencję na handel rosyjskim olejem napędowym, który w innych okolicznościach blokowałyby amerykańskie sankcje. Licencja obowiązuje do 7 kwietnia 2027 r. i nie uzależnia handlu od zaprzestania przez Moskwę ataków na ukraińską sieć energetyczną (OFAC).

Dlaczego Kijów kontynuuje ataki

Kijów chce wzajemnego zawieszenia broni w sektorze energetycznym, a nie jednostronnej przerwy. 22 września Zełenski powiedział, że Ukraina jest gotowa na taki rozejm z Rosją, ale jednostronnego wstrzymania ataków nie omawiano (Reuters).

Ataki są kartą przetargową Zełenskiego. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA), analizując rosyjski sektor rafineryjny osłabiony ukraińskimi uderzeniami, oszacowała produkcję w czerwcu na około 3,8 mln baryłek dziennie, czyli o około 30% mniej niż rok wcześniej (IEA). Ta liczba nie pokazuje, jaka część spadku wynika z ataków, ale wskazuje, co Moskwa mogłaby odzyskać. Tymczasem Rosja poważnie uszkodziła ukraińską sieć energetyczną przed zimą (To Brief). Jednostronne wstrzymanie ataków odebrałoby więc Kijowowi narzędzie nacisku w tej sprawie.

Co Europa może zastąpić, a czego nie

Waszyngton już wcześniej użył tej dźwigni. 5 marca 2025 r. dyrektor CIA John Ratcliffe potwierdził zawieszenie wymiany danych wywiadowczych; większość informacji przekazywanych kanałami wojskowymi przestała płynąć (Washington Post). Wznowiono ją 11 marca, po rozmowach w Dżuddzie (AP). W tym samym czasie zamrożono amerykańską pomoc wojskową, więc nie da się ocenić, jaki byłby sam koszt utraty danych wywiadowczych.

Stawka jest konkretna. Ukraina korzysta ze zdjęć satelitarnych USA przy wyborze celów, a amerykańskie ostrzeżenia o nadlatujących rosyjskich pociskach pomagają jej rozmieszczać obronę przeciwlotniczą (Washington Post).

Podczas zawieszenia współpracy w 2025 r. Francja nadal dzieliła się z Ukrainą własnymi danymi wywiadowczymi, korzystając z możliwości niezależnych od Waszyngtonu (Reuters). Paryż nie ujawnił, jakie informacje przekazywał, dlatego skala tego zastępstwa pozostaje nieznana.

Poważniejsze ograniczenia dotyczą innych zdolności. W styczniu 2026 r. IISS wskazał USA jako jedynego obecnego dostawcę dla Europy satelitarnego ostrzegania przed pociskami balistycznymi — systemu, który wykrywa ich starty z orbity (IISS). W marcu 2025 r. Le Monde informował, że sojusznicy mogą też nie być w stanie przekazywać Kijowowi danych pochodzących z USA bez zgody Waszyngtonu (Le Monde).

Pierwsza polityczna reakcja Europy dotyczy ataków, a nie wywiadu. 10 października premier Estonii Kristen Michal zaproponował, by najbliższa Rada Europejska — szczyt przywódców państw UE — omówiła szybszą pomoc dla Ukrainy w niszczeniu rosyjskich rafinerii (ERR). Nie wyjaśnił jednak, kto miałby zastąpić amerykańskie dane wywiadowcze, gdyby USA przerwały ich przekazywanie.

Niezależnie od tego, jakich słów użyli wysłannicy, Waszyngton włączył wsparcie wywiadowcze do sporu o strategię wojenną Ukrainy i już wcześniej je zawiesił. Europa może dostarczyć część własnych informacji. Gwarancja bezpieczeństwa dla Ukrainy oparta na amerykańskim satelitarnym ostrzeganiu przed pociskami balistycznymi nadal zależałaby jednak od decyzji podjętej w Waszyngtonie.