Ullmhú don Úcráin, crosadh fós ag an Ungáir

Tá cead tugtha ag an Ungáir don Úcráin agus don Mholdóiv tosú ag ullmhú don chéad chéim eile dá gcainteanna aontachais leis an AE, ach tá an chumhacht aici fós cosc a chur ar oscailt fhoirmiúil na céime sin. An 7 Deireadh Fómhair, chomhaontaigh ambasadóirí an AE cuireadh a thabhairt don dá thír a seasaimh chaibidlíochta a chur faoi bhráid an AE maidir le dhá bhloc nua cainteanna, tar éis do Bhúdaipeist éirí as an gcéim sin a bhac (European Pravda, Kyiv Independent). Tá ceadú na hUngáire don oscailt fhoirmiúil fós ag brath ar bhille de chuid na hÚcráine faoi scoileanna mionlaigh, bille nár ghlac parlaimint Kyiv leis go fóill (Euronews).

An méid a cheadaigh na hambasadóirí

Roinntear na cainteanna faoi bhallraíocht san AE ina mbloic théamacha ar a dtugtar braislí. Sula n-osclaítear braisle, déanann an Coimisiún Eorpach measúnú ar a mhéid a thagann dlíthe na tíre is iarrthóir le rialacha an AE, agus ní mór do rialtais náisiúnta an measúnú sin a cheadú. Ar chlár chruinniú na n-ambasadóirí Dé Céadaoin bhí an ceadú sin do Bhraislí 2 agus 3 go díreach; baineann siad leis an margadh aonair agus leis an iomaíochas eacnamaíoch (clár oibre na Comhairle).

Tugann an ceadú deis don AE iarraidh ar na tíortha iarrthóra a seasaimh a leagan amach, ach ní chuireann sé tús leis an gcaibidlíocht. Teastaíonn cinneadh ar leith ó na rialtais agus cruinniú foirmiúil leis an tír is iarrthóir chun braisle a oscailt. Ní thaispeánann an clár oibre ach an méid a bhí le ceadú ag na hambasadóirí. Tagann an tuairisc ar an méid a chomhaontaigh siad i ndáiríre ó thaidhleoirí AE a luaigh na meáin, mar níl aon téacs cinnidh foilsithe.

An bille a bhfuil Búdaipeist ag fanacht leis

Baineann éileamh na hUngáire le scolaíocht do na hUngáraigh eitneacha i réigiún Transcarpathia san Úcráin, agus is fada roimh an aighneas seo a thosaigh an gearán. Cháin Coimisiún na Veinéise, painéal de dhlíodóirí bunreachtúla de chuid Chomhairle na hEorpa, athchóiriú oideachais na hÚcráine in 2017 as an teagasc trí mheán teangacha mionlaigh a laghdú (Coimisiún na Veinéise). Bhí comhartha tugtha ag rialtas an Phríomh-Aire Péter Magyar, a tháinig i gcomharbacht ar rialtas Viktor Orbán, níos luaithe an tseachtain seo cheana féin go raibh sé sásta a sheasamh a mhaolú (To Brief).

Is é freagra Kyiv bille a thabharfadh stádas speisialta do scoileanna ina múintear formhór na n-ábhar trí theanga mhionlaigh, an Ungáiris mar shampla. Cláraíodh an bille sa Rada, parlaimint na hÚcráine, an 1 Deireadh Fómhair, agus ní raibh sé curtha chun vóta faoin 7 Deireadh Fómhair fós (cárta bille na Rada, téacs an dréachta). Chuir Anita Orbán, an tAire Gnóthaí Eachtracha, fáilte roimh an dréacht. Thuairiscigh Reuters, agus beirt thaidhleoirí AE mar fhoinse aige, go n-éireodh an Ungáir as cur i gcoinne an dá bhraisle a luaithe a ghlacfadh an Rada leis (Reuters).

Míníonn an seicheamh sin cén fáth ar ghéill Búdaipeist ar an gcéim seo, ach nár ghéill sí ar an gcéad chéim eile. Ní chosnaíonn sé tada ar an Ungáir ligean do thíortha iarrthóra a seasaimh a dhréachtú. Is ag an oscailt fhoirmiúil atá a cumhacht tionchair, agus choinnigh sí an chumhacht sin.

Tá an Mholdóiv ag fanacht ar vóta i Kyiv

D'íoc an Mholdóiv praghas ar aighneas nár bhain léi riamh. Dhiúltaigh rialtais eile a comhad a thabhairt ar aghaidh ar leithligh ó chomhad na hÚcráine, agus mar sin bhí ar Chișinău fanacht agus Búdaipeist agus Kyiv ag argóint (Euronews). Dé Céadaoin, dúirt an Leas-Phríomh-Aire Cristina Gherasimov go bhfuair an Mholdóiv an cuireadh ó Éirinn, a bhfuil uachtaránacht Chomhairle an Aontais Eorpaigh aici faoi láthair. Dúirt sí gur céim ullmhúcháin a bhí ann i dtreo oscailt fhoirmiúil ag comhdháil amach anseo (Moldpres).

Tá an clár ama teann, ach tá coinníoll ag gabháil leis. Luaigh taidhleoirí an 12 Deireadh Fómhair mar dháta a bhféadfaí comhsheasaimh an AE a chomhaontú; is é sin an seasamh comhpháirteach a ghlacfaidh na 27 rialtas isteach sna cainteanna. Braitheann an dáta sin ar vóta sa Rada roimhe sin. Luaigh siad cruinniú freisin i Lucsamburg an 13 Deireadh Fómhair, idir airí agus tíortha is iarrthóirí, ag a n-osclófaí na braislí go foirmiúil (Kyiv Independent).

Ní mór do na 27 rialtas uile aontú ar gach céim díobh sin. De réir chreat caibidlíochta na hÚcráine, leabhar rialacha a cainteanna aontachais, déanann Comhairle na rialtas náisiúnta cinneadh d'aontoil faoi oscailt gach braisle, ar thogra ón gCoimisiún. Ciallaíonn aontoilíocht gur féidir le rialtas ar bith amháin bac a chur ar an gcinneadh (creat caibidlíochta). Mar sin, ní gá don Ungáir dul trí aon nós imeachta nua chun stop a chur leis an oscailt. Níl le déanamh aici ach a síniú a choinneáil siar.

Níor ghéill an Ungáir d'aon rud nach bhféadfadh sí a tharraingt siar. Cheadaigh sí an chéim ullmhúcháin, choinnigh sí a crosta ar an oscailt fhoirmiúil, agus d'fhág sí dul chun cinn na Moldóive ag brath ar vóta i bparlaimint nach bhfuil aon chead cainte ag Chișinău inti. Má ghlacann an Rada leis an mbille scoileanna sna laethanta amach romhainn, d'fhéadfaí an dá bhraisle a oscailt don dá thír iarrthóra laistigh den tseachtain. Má chuirtear moill ar an vóta, cuirfear moill ar an Mholdóiv in éineacht leis an Úcráin, ar chúiseanna nach mbaineann lena hathchóirithe féin ar chor ar bith.