Mappa ta’ 284 donatur turi xejriet fit-tixjiħ tal-moħħ

Iż-żona tal-moħħ wara ġbinek, li tgħinek tippjana, tiżen għażliet u żżomm numru tat-telefon f’moħħok, ma tixjieħx b’mod uniformi. Iċ-ċelloli tagħha jvarjaw ħafna fil-bidu tal-ħajja, jistabbilizzaw ruħhom matul l-età adulta, imbagħad jerġgħu jinbidlu aktar tard, skont wieħed minn disa’ studji kkoordinati minn konsorzju internazzjonali mmexxi minn riċerkaturi ta’ Mount Sinai (Mount Sinai). Din il-kurva tagħti lix-xjenzati punt ta’ riferiment għal kif jidher it-tixjiħ normali, għal kull tip ta’ ċellula, biex ikunu jistgħu jaraw x’iżżid il-mard ma’ dan.

Immaġina riċerkatriċi teżamina tessut tal-moħħ ta’ persuna li mietet bid-dimenzja fix-xjuħija. Tinnota attività mhux tas-soltu fiċ-ċelloli immunitarji tal-moħħ. Dan ġej mill-marda, jew hekk iġibu ruħhom dawn iċ-ċelloli fi kwalunkwe moħħ imdaħħal fiż-żmien? Mingħajr punt ta’ riferiment minn moħħ b’saħħtu ta’ dik l-età, ma tistax tgħid.

X’qed tagħmel iċ-ċellula

Kull ċellula ġġorr l-istess ktieb tar-riċetti ġenetiċi, iżda fi kwalunkwe mument tikkopja biss ir-riċetti li tkun qed tuża. Dawn il-kopji tax-xogħol jissejħu RNA. Meta jingħaddu, jagħtu stampa ta’ dak li ċ-ċellula kienet qed tagħmel meta ttieħed il-kampjun tat-tessut. Din hija evidenza tal-attività, mhux dehra diretta tal-proteini u ċ-ċirkwiti li dawn ir-riċetti eventwalment jibnu.

Metodi eqdem kienu jaqraw l-RNA minn biċċa tessut sħiħa f’daqqa, bħallikieku tipprova tagħraf frott differenti f’insalata tal-frott wara li tkun għaffiġtha f’xarba. Bidla limitata għall-mikroglija, iċ-ċelloli immunitarji residenti fil-moħħ, tista’ tintilef taħt is-sinjal ferm akbar min-newroni. It-teknika użata hawn, is-sekwenzjar tal-RNA minn nukleu wieħed, iżżomm kull frotta separata. Ir-riċerkaturi joħorġu n-nukleu ta’ kull ċellula, li jibqa’ intatt meta jiġi ffriżat, u jaqraw l-RNA tiegħu waħdu.

Meta jqabblu ħafna minn dawn l-istampi, ikunu jistgħu jikklassifikaw iċ-ċelloli skont it-tip tagħhom: newroni, ċelloli ta’ appoġġ imsejħa glija, ċelloli immunitarji u ċelloli tal-vini tad-demm. Imbagħad jistgħu jistaqsu kif ivarja kull tip bejn imħuħ żgħar u mħuħ imdaħħla fiż-żmien. L-identità taċ-ċellula hija l-fattur ewlieni fl-istampa. Skont The Transmitter, it-tip taċ-ċellula spjega 50.5% tal-varjazzjoni mkejla fl-attività tal-ġeni (The Transmitter).

Tliet fażijiet, mhux għeluq ta’ sena

Id-donaturi l-iżgħar juru l-akbar differenzi. Juan Lerma, newroxjenzat tas-CSIC, qal lil El Mundo li x-xejriet tal-RNA jindikaw li qed jiġu prodotti ċelloli glijali, qed jiġu ffurmati mill-ġdid is-sinapsi (il-konnessjonijiet bejn in-newroni) u qed jitneħħew ċelloli permezz tal-mewt programmata (El Mundo). Dawn il-proċessi huma interpretazzjoni ta’ liema ġeni huma attivi, mhux xi ħaġa li xi ħadd ra sseħħ.

L-istudju uża kampjuni minn 284 donatur newrotipiċi, minn trabi sa persuni ta’ 97 sena, u sab li l-proporzjonijiet relattivi tal-biċċa l-kbira tas-sottoklassijiet tan-newroni u taċ-ċelloli glijali jsiru pjuttost stabbli madwar l-età ta’ 24 sena, b’xi eċċezzjonijiet (Nature). La Vanguardia għamlet minn dan aħbar ewlenija li tgħid li l-moħħ tal-bniedem ma jispiċċax jimmatura qabel l-età ta’ 24 sena (La Vanguardia). Is-sejba proprja hija aktar limitata. Peress li l-istudju jgħaqqad data minn persuni differenti li mietu f’etajiet differenti, jiddeskrivi xejra fil-popolazzjoni f’reġjun wieħed, mhux data fuq il-kalendarju ta’ xi ħadd, u ma jgħid xejn dwar jekk it-tagħlim jieqafx.

Minn madwar l-età ta’ 60 jew 65 sena ’l quddiem, id-differenzi jerġgħu jidhru. Dawn jikkonċentraw fiċ-ċelloli glijali u immunitarji, aktar milli jinfirxu fil-kortiċi kollha (The Transmitter). Rapporti Spanjoli rabtu l-attività fil-bidu tal-ħajja ma’ ġeni assoċjati mal-iskiżofrenija u d-disturb bipolari, u l-attività glijali aktar tard ma’ ġeni assoċjati mal-marda ta’ Alzheimer (El Imparcial). Dan juri koinċidenza fiż-żmien bejn settijiet ta’ ġeni u stadji tal-ħajja; ma jurix li xi waħda minn dawn ix-xejriet tikkawża l-mard.

Fejn jintemm it-tixjiħ u jibda l-mard

Il-mappa tul il-ħajja ssir l-aktar utli meta titqiegħed ħdejn l-istudju komplementari tagħha, li huwa akbar. Atlante li jkopri diversi disturbi janalizza aktar minn 6.3 miljun nukleu taċ-ċelloli minn 1,494 donatur, inklużi persuni bil-marda ta’ Alzheimer, il-marda ta’ Parkinson, skiżofrenija u disturb bipolari (Nature). L-għadd tan-nuklei mhuwiex għadd ta’ persuni, u l-kurvi tal-età ġejjin biss mid-donaturi b’saħħithom. L-atlante jirrapporta xi programmi ta’ attività komuni għal diversi disturbi u oħrajn speċifiċi għal wieħed minnhom.

Nerġgħu lura għar-riċerkatriċi u l-kampjun mid-donatur bid-dimenzja. Issa tista’ tqabbel is-sinjal fiċ-ċelloli immunitarji ma’ kif jidhru dawn iċ-ċelloli tipikament f’imħuħ b’saħħithom ta’ età simili. Jekk is-sinjal jaqbel, x’aktarx ikun parti mit-tixjiħ normali; jekk jitbiegħed mill-kurva, isir sinjal li ta’ min jinvestiga aktar.

Dan huwa dak li tagħti din ir-riċerka: punt ta’ riferiment biex tiddistingwi s-sinjali assoċjati mal-mard mit-tixjiħ normali f’dan ir-reġjun wieħed tal-kortiċi. Hija għodda għar-riċerka, mhux test dijanjostiku jew trattament. Issa, esperimenti fil-laboratorju u kliniċi jridu juru liema minn dawn is-sinjali kandidati tassew jikkontribwixxu għas-sintomi.