Il-VAT iwaqqaf il-baġit Belġjan ta’ €10 biljun

Il-ministri ewlenin tal-Belġju ltaqgħu s-Sibt wara nofsinhar u temmew il-laqgħa filgħaxija mingħajr ftehim dwar il-baġit, prinċipalment minħabba nuqqas ta’ qbil dwar jekk ix-xerrejja għandhomx iħallsu aktar VAT (De Standaard, RTBF). Il-Prim Ministru Bart De Wever irid isaħħaħ il-finanzi pubbliċi b’madwar €10 biljun sal-2029 (Business AM). Is-sħab tiegħu jaċċettaw mira ta’ dan id-daqs. Ma jaqblux dwar jekk l-ispiża għandhiex taqa’ fuq ix-xerrejja, il-ħaddiema jew dawk li jużaw is-servizzi pubbliċi. Il-Belġju għandu jippreżenta abbozz tal-baġit lill-Kummissjoni Ewropea sal-15 ta’ Ottubru (Kamra Belġjana).

Żieda fil-VAT fuq ix-xiri biex jitnaqqsu t-taxxi fuq ix-xogħol

Il-VAT, jew it-taxxa fuq il-valur miżjud, hija persentaġġ miżjud mal-prezz ta’ prodott jew servizz meta wieħed iħallas għalih. Skont rapporti, il-pjan ta’ De Wever jgħolli r-rata standard, li tapplika għall-biċċa l-kbira tal-oġġetti u s-servizzi, minn 21% għal 22%. Jgħaqqad ukoll ir-rati mnaqqsa ta’ 6% u 12% f’rata waħda ta’ 9%, filwaqt li l-frott u l-ħaxix jistgħu jiġu ntaxxati b’rata ta’ żero (Brussels Times, RTL Info). Il-gvern għadu ma ppubblikax liema prodotti jaqgħu f’kull kategorija, għalhekk il-lista għadha proviżorja.

Kalkolu sempliċi juri x’inhu involut. F’eżempju ipotetiku kkalkulat minn De Morgen, prodott li jiswa €100 bil-VAT ta’ 6% inkluża jiswa madwar €102.83 bir-rata ta’ 9%, u madwar €94.34 bir-rata ta’ 0% (De Morgen). Dawn il-prezzijiet iqisu li l-ħwienet jgħaddu l-bidla kollha lill-klijenti, ħaġa li mhux dejjem jagħmlu. Bl-istess suppożizzjoni, l-oġġetti fil-kategorija tan-nofs tal-lum kienu jorħsu xi ftit, u dawk bir-rata standard jiswew xi ftit aktar.

De Wever irid juża l-flus mill-VAT biex jaċċellera t-tnaqqis fit-taxxi fuq ix-xogħol, bit-tama li taxxi aktar baxxi fuq ix-xogħol iwasslu lill-kumpaniji jimpjegaw aktar (Brussels Times). Għaldaqstant, jekk familja tispiċċax b’aktar flus jiddependi minn dak li tixtri u minn kemm tibbenefika minn dan it-tnaqqis. Il-pjan għadu ma jispeċifikax min se jibbenefika minnu. L-ammont disponibbli diġà naqas minn madwar €4.5 biljun għal €2.5 biljun, hekk kif żdiedu l-eżenzjonijiet u l-miżuri ta’ kumpens (De Standaard).

It-trejdunjin CSC ikkummissjonat simulazzjoni li qiegħdet l-ispiża għal €348 fis-sena għal ħaddiem medju (CSC). Dak l-ammont ġej mix-xenarju tat-trejdunjin stess, mhux minn pakkett miftiehem.

L-alternattivi jċaqilqu l-piż x’imkien ieħor

L-MR, il-partit liberali frankofonu fil-koalizzjoni, jirrifjuta li jiġbor parti mill-flus permezz ta’ żieda fil-VAT fuq ix-xiri. Il-president tiegħu, Georges-Louis Bouchez, jargumenta li taxxi ogħla jolqtu ħażin lill-ħaddiema u lill-klassi tan-nofs. Jinvoka regola tal-koalizzjoni li tgħid li taxxi ġodda jistgħu jammontaw għal mhux aktar minn wieħed minn kull disa’ tal-isforz baġitarju totali, jiġifieri l-pakkett flimkien ta’ tnaqqis fl-infiq u dħul addizzjonali (MR).

Il-partit jippreżenta l-kalkolu tiegħu: jilħaq l-€10 biljun b’€4 biljun minn miżuri li jgħid li diġà ġew deċiżi, €1.5 biljun mit-tkabbir ekonomiku u €4.5 biljun minn tnaqqis fl-infiq (MR). Li jingħadd it-tkabbir ifisser li wieħed jassumi li ekonomija akbar se ġġib magħha aktar dħul mit-taxxi bir-rati tal-lum; din hija tbassira, mhux flus disponibbli. L-MR għadu ma speċifikax x’se jitnaqqas, għalhekk għadu impossibbli li wieħed ikun jaf min se jintlaqat mill-pjan tiegħu.

It-tnaqqis fl-infiq ukoll jiltaqa’ ma’ reżistenza. Les Engagés u s-soċjalisti Fjammingi ta’ Vooruit, it-tnejn imsieħba fil-koalizzjoni, jopponu miżuri biex isir iffrankar ta’ madwar €2 biljun fis-saħħa (RTL). Ir-rapporti ma jispjegawx kif isir dan l-iffrankar, għalhekk, skont kif jitfassal, il-pazjenti jistgħu jispiċċaw iħallsu aktar, jistennew aktar jew ikollhom inqas servizzi.

Għaliex Brussell qed issegwi mill-qrib

Eurostat irreġistra d-defiċit tal-Belġju għall-2025 — id-differenza bejn kemm jonfoq il-gvern u kemm jiġbor — għal 5.2% tal-PDG, jiġifieri l-valur ta’ dak kollu li tipproduċi l-ekonomija f’sena, filwaqt li d-dejn kien 107.9% (Eurostat). Il-valur ta’ referenza tal-UE għad-defiċit huwa 3%, u l-gvernijiet tal-UE, permezz tal-Kunsill, taw lill-Belġju sal-2029 biex jikkoreġi dak li huma jqisu bħala defiċit eċċessiv (Rakkomandazzjoni tal-Kunsill).

Jekk il-Belġju jitlef l-iskadenza ta’ din il-ġimgħa ma tkunx l-ewwel darba. Tilef l-iskadenza ta’ Ottubru tas-sena l-oħra u ppreżenta l-pjan tiegħu għall-2026 fl-14 ta’ Jannar 2026 (Eurogroup). Ir-regoli tal-UE ma jimponux multa awtomatika għal dewmien fil-preżentazzjoni (Regolament 473/2013).

Preżentazzjoni tard hija l-problema l-iżgħar. Id-defiċit tal-Belġju huwa ferm ogħla mill-valur ta’ referenza tal-UE, u l-koalizzjoni taqbel li d-distakk irid jingħalaq. Li għadu ma ddeċidiex hu kif jinqasam l-aġġustament bejn ix-xerrejja waqt il-ħlas, il-ħaddiema li qed jistennew tnaqqis fit-taxxi u l-pazjenti fis-sistema tas-saħħa. Sakemm tiġi ffissata l-lista ta’ prodotti suġġetti għall-VAT, ħadd ma jista’ jgħid eżatt kemm l-għażla ta’ żieda fil-VAT se tiswa lil xi familja partikolari.