Il-presidenza tal-Bosnja ma tistax tiftaħ it-taħditiet tal-UE

L-għadd preliminari tal-voti mill-elezzjoni ġenerali tal-Ħadd juri lil Denis Bećirović, Darijana Filipović u Željka Cvijanović fuq quddiem għat-tliet siġġijiet fil-presidenza tal-Bosnja u Ħerzegovina (AP, Večer). L-ebda wieħed minn dawn ir-riżultati għadu ma ġie ċċertifikat. Il-presidenza ma tmexxix il-pajjiż, u għalhekk il-progress staġnat tal-Bosnja lejn l-UE issa jiddependi minn jekk il-mexxejja tal-partiti jirnexxilhomx jiffurmaw gvern fil-livell tal-Istat u jgħaddux ir-riformi meħtieġa biex jibdew in-negozjati formali tal-adeżjoni.

Il-vantaġġi jidhru sodi. Sal-20:02, wara li kienu ġew ipproċessati r-riżultati minn 80% tal-postijiet tal-votazzjoni, Filipović, il-kandidata Kroata tal-partit HDZ BiH, kellha 92,854 vot kontra l-55,475 li kiseb l-eqreb rivali tagħha, Slaven Kovačević (Klix). Bećirović diġà għandu s-siġġu tal-Bosnijaċi. Cvijanović qed tikkontesta għas-siġġu tas-Serbi f’isem l-SNSD, il-partit Serb dominanti.

Il-mexxej tal-SNSD, Milorad Dodik, iddikjara li l-partit tiegħu kien rebaħ fil-lejl tal-elezzjoni u rringrazzja lil Donald Trump, Vladimir Putin u lill-president tas-Serbja, Aleksandar Vučić (AFP). Hu ma kienx kandidat. Skont DW, ma jistax ikollu kariga pubblika għal sitt snin wara kundanna marbuta ma’ sfida lir-Rappreżentant Għoli, l-uffiċjal internazzjonali li jissorvelja l-ftehim ta’ paċi. Dan ifisser li Dodik mhuwiex membru ta’ ebda korp li se japprova l-gvern li jmiss. Bħala mexxej tal-partit, xorta se jkun hu li jiddetermina x’se titlob l-SNSD bħala kundizzjoni biex tingħaqad mal-gvern.

Min irid jaqbel dwar il-kabinett

Il-presidenza taġixxi bħala kap kollettiv tal-Istat u tmexxi l-politika barranija, iżda ma tistax tifforma gvern. Hi tinnomina lill-president tal-Kunsill tal-Ministri, il-kabinett tal-Bosnja fil-livell tal-Istat. Il-Kamra tad-Deputati, li għandha 42 membru, imbagħad trid tapprova lil dan il-president u lil kull ministru (OHR).

Għadu ma ġiex irrappurtat kemm hemm siġġijiet fil-Kamra tad-Deputati tal-Istat. Iċ-ċifri preliminari jkopru l-parlamenti taż-żewġ nofsijiet tal-Bosnja: il-Federazzjoni tal-Bosnijaċi u l-Kroati u r-Repubblika Srpska, fejn il-maġġoranza hija Serba. L-SNSD ġab 40.95% fl-elezzjoni għall-assemblea tar-Repubblika Srpska, filwaqt li fil-Federazzjoni l-partit Bosnjak SDA kiseb 30.63% u koalizzjoni mmexxija mill-HDZ kisbet 13.89% (DW). Dawn iċ-ċifri ma jurux min għandu l-maġġoranza fil-livell tal-Istat. Iżda juru liema mexxejja se jitkellmu f’isem il-komunitajiet tagħhom meta jibdew it-taħditiet dwar il-kabinett: l-SNSD, l-SDA u l-HDZ BiH.

L-HDZ BiH tidħol fin-negozjati b’ilment li ilha tressaq għal żmien twil. Iż-żewġ membri tal-presidenza, dak tal-Bosnijaċi u dak tal-Kroati, jiġu eletti mill-votanti tal-Federazzjoni, u kull votant jagħżel kandidat f’waħda biss miż-żewġ elezzjonijiet (Kostituzzjoni ta’ Dayton, Anness 4). Il-partit jargumenta li l-elettorat Bosnjak, li hu akbar, uża dan biex jagħżel il-membru Kroat, kif ġara fir-rebħiet preċedenti ta’ Željko Komšić. Rebħa ta’ Filipović tagħti lill-HDZ BiH is-siġġu li tqis li ġustament għandu jkun f’idejn il-Kroati. Il-Prim Ministru tal-Kroazja, Andrej Plenković, għamel kampanja favur tagħha f’Mostar fit-2 ta’ Ottubru, u qal li kien wasal iż-żmien għal persuna li tassew tirrappreżenta lill-Kroati (Index). Il-preżenza tiegħu turi b’mod ċar li gvern tal-UE qiegħed jappoġġa waħda mill-partiti li issa qed jinnegozjaw dwar il-kabinett tal-Bosnja.

Ir-riformi li diġà waqfu

L-offerta tal-UE hija kundizzjonali. F’Marzu 2024, il-mexxejja tal-UE ddeċidew li jiftħu n-negozjati tal-adeżjoni, iżda rabtu l-bidu formali tagħhom mat-tlestija mill-Bosnja tal-passi li l-Kummissjoni Ewropea kienet diġà stabbiliet (Kunsill Ewropew). Iktar minn sentejn wara, in-negozjati formali għadhom ma bdewx.

Il-fondi jiddependu mill-istess ħidma. Il-Bosnja qablet dwar Aġenda ta’ Riforma magħmula minn 113-il miżura, il-lista ta’ bidliet li trid twettaq biex tirċievi fondi mill-Pjan ta’ Tkabbir tal-UE għall-Balkani tal-Punent. Il-Fondazzjoni Konrad Adenauer, ċentru Ġermaniż ta’ studji politiċi, irrapportat qabel il-vot li rappreżentanti tar-Repubblika Srpska u ta’ erba’ kantoni tal-Federazzjoni kienu xekklu din l-aġenda (KAS). Il-partiti li jiddominaw dawk il-postijiet huma l-istess li issa se jinnegozjaw dwar il-kabinett.

Dan hu r-riżultat veru tal-votazzjoni tal-Ħadd. L-għadd għall-presidenza jgħid lill-Bosnijaċi min aktarx se jkun fil-presidenza, l-ogħla kariga ċerimonjali tal-pajjiż. Iżda ma jsolvix id-deċiżjonijiet dwar il-gvern u r-riformi li qed iżommu lura n-negozjati formali mal-UE. Dawk id-deċiżjonijiet huma f’idejn l-SDA, l-HDZ BiH u l-SNSD, partit immexxi minn mexxej li bil-liġi ma jistax ikollu ebda kariga pubblika. Jekk il-ftehim ta’ koalizzjoni tagħhom ma jwassalx ukoll biex jgħaddu r-riformi li huma jew l-alleati tagħhom xekklu, il-gvern tal-Istat li jmiss se jiret l-istess staġnar bħall-predeċessur tiegħu.