Il-Bulgarija titlob appoġġ militari min-NATO

Il-Bulgarija talbet lill-alleati tagħha fin-NATO għal ġettijiet tal-ġlied, missili mill-wiċċ għall-ajru, sistemi kontra d-drones, ajruplani tal-pattulja u preżenza alleata viżibbli fil-baħar territorjali tagħha, wara li drones laqtu bastimenti merkantili ’l barra mill-kosta tagħha (BTA, Reuters). Il-bastiment milqut l-eqreb tal-Bulgarija ntlaqat barra minn dawk l-ilmijiet territorjali, u t-talba ppubblikata ma tgħidx min kien se jipproteġi l-bastimenti hemmhekk (Ministeru Bulgaru tat-Trasport). L-ambaxxaturi tan-NATO se jiddiskutu t-talba l-ġimgħa d-dieħla, u s’issa ma ġie approvat xejn (Reuters).

Fis-16 ta’ Ottubru, il-Ministru tad-Difiża Dimitar Stoyanov qal li kien kiteb lis-Segretarju Ġenerali Mark Rutte u lil Alexus Grynkewich, il-kmandant ewlieni tan-NATO fl-Ewropa, biex jitlob “il-firxa kollha disponibbli” (Radio Bulgaria). Ma semma l-ebda tip ta’ ajruplan, daqs tal-forza, bażi jew skeda ta’ żmien. Ammetta wkoll li r-riżorsi tal-alleati huma limitati, u li r-Rumanija u l-pajjiżi Baltiċi qed jikkompetu għalihom.

Fejn tgħaddi l-linja fuq il-baħar

Fit-13 ta’ Ottubru, tliet drones laqtu l-Chelsea 3, bastiment li jtajjar il-bandiera ta’ Malta, madwar 17 sa 18-il mil nawtiku fil-Lvant tal-belt ta’ Byala. Il-15-il membru tal-ekwipaġġ ġew salvati kollha (Ministeru Bulgaru tat-Trasport). Dak il-post jinsab lil hinn mill-baħar territorjali tal-Bulgarija, f’ilmijiet li fihom Sofia għandha drittijiet ekonomiċi iżda mhux sovranità sħiħa. Ġettijiet, batteriji tal-missili u bastimenti alleati fl-ilmijiet territorjali jistgħu jipproteġu l-kosta u l-portijiet. Waħedhom, ma jkoprux il-post fejn intlaqat il-Chelsea 3.

Il-ħsara ma waqfitx hemm. Għereq ukoll it-tieni bastiment, HS Dignity, ’il barra mill-kosta Bulgara, u t-tfittxija għall-11-il baħri nieqes tiegħu ntemmet fl-14 ta’ Ottubru (AP). Ir-Rumanija kellha tgħodd it-telf tagħha wkoll, fosthom it-tanker Wine Trader, li ħa n-nar qrib Sulina fil-15 ta’ Ottubru, b’seba’ baħrin neqsin (Awtorità Navali Rumena). Dan kien parti minn mewġa usa’ li rrapportajna dwarha qabel (To Brief).

Għadu ma ġiex ippruvat uffiċjalment min nieda d-drones. Il-Prim Ministru Rumen Radev qal li x-xejra tindika lejn Moska, iżda li l-Bulgarija ma tistax tipprova dan. Il-Ministru għall-Affarijiet Barranin tar-Rumanija, Oana Țoiu, tefgħet it-tort fuq ir-Russja direttament (AGERPRES), filwaqt li l-President Nicușor Dan qal li r-Rumanija ma tistax tidentifika teknikament minn fejn ġew id-drones (HotNews).

Għaliex Sofia teħtieġ ġettijiet mislufa

Il-Bulgarija għandha ajruplani tal-ġlied ġodda li għadha ma tistax tuża f’operazzjonijiet ta’ ġlied. L-F-16 tagħha waslu, iżda fis-16 ta’ Ottubru l-kmandant tal-forza tal-ajru qal li kienu għadhom ma daħlux fis-servizz operattiv (BTA). Il-Ministeru tad-Difiża qed jimmira għall-2027 (Ministeru Bulgaru tad-Difiża).

Il-flus tal-UE huma disponibbli, iżda se jieħdu ż-żmien. Il-Kummissjoni ħallset lill-Bulgarija €489.3 miljun bil-quddiem bħala parti minn madwar €3.3 biljun f’self taħt SAFE, l-iskema ta’ self tal-UE għax-xiri tad-difiża (Kummissjoni Ewropea). Is-self jiffinanzja l-kuntratti, iżda ma jpoġġix ajruplani fuq il-Baħar l-Iswed dan ix-xahar.

X’tista’ tikseb il-laqgħa tal-ġimgħa d-dieħla

L-ambaxxaturi se jiltaqgħu bħala l-Kunsill tal-Atlantiku tat-Tramuntana, l-ogħla korp politiku tan-NATO. Il-Kunsill jaħdem b’kunsens, u għalhekk alleat wieħed jista’ jdewwem deċiżjoni (NATO). Ftehim jimpenja lill-alleanza biex twieġeb, iżda ma jfissirx li jingħata tagħmir. In-NATO kważi ma għandha l-ebda ġettijiet tagħha stess. Il-gvernijiet iridu joffru ajruplani u batteriji tal-missili, u għalhekk il-bliet kapitali li għandhom tagħmir żejjed huma dawk li fil-fatt jieħdu d-deċiżjonijiet.

Il-protezzjoni tal-bastimenti f’ibħra miftuħa hija biċċa xogħol aktar diffiċli. Sors Rumen fil-qasam tad-difiża, li ma ssemmiex, qal lill-AP li l-bastimenti tal-gwerra tar-Rumanija m’għandhomx id-difiżi kontra l-ajru meħtieġa biex jiskortaw bastimenti merkantili quddiem it-theddid tad-drones (AP). Ajruplani tal-pattulja jistgħu jagħtu lill-Bulgarija stampa aħjar tas-sitwazzjoni lil hinn mill-kosta. It-talba ppubblikata ma tispeċifikax jekk xi ħadd hux se jiskorta jew jiddefendi bastimenti hemmhekk.

Ir-riskju jestendi ferm lil hinn miż-żewġ pajjiżi kostali. Il-Chelsea 3 kien itajjar il-bandiera ta’ Malta, kellu baħrin Ukreni u Ażerbajġani abbord u kien sejjer il-Moldova. F’Lulju, mill-Baħar l-Iswed għadda madwar 80% tal-esportazzjonijiet Ukreni taċ-ċereali u taż-żerriegħa taż-żejt (Kummissjoni Ewropea). Għalhekk, rotta li sidien il-bastimenti u l-ekwipaġġi jibdew iqisuha mhux sigura tagħmel ħsara lid-dħul ta’ Kyiv mill-esportazzjoni daqs kemm tagħmel ħsara lill-portijiet Bulgari.

Il-Bulgarija qed titlob lill-alleati jimlew vojt li l-ajruplani tal-ġlied tagħha mhux se jkopru qabel l-2027 (Ministeru Bulgaru tad-Difiża). Il-ġimgħa d-dieħla, l-ambaxxaturi jistgħu jaqblu li n-NATO għandha twieġeb, iżda l-gvernijiet nazzjonali se jiddeċiedu x’se jtir u x’se jsalpa fil-fatt. It-talba tkopri l-ispazju tal-ajru tal-Bulgarija, il-kosta tagħha u l-baħar territorjali tagħha. Sofia u l-gvernijiet lesti jibagħtu tagħmir għad iridu jgħidu jekk hux se jkun hemm min jiddefendi bastimenti merkantili fl-ilmijiet fejn intlaqat il-Chelsea 3.