Pompi ta’ Cernavodă: fadalhom tliet ċentimetri

Fl-10 ta’ Ottubru, il-kejl tal-livell tad-Danubju f’Cernavodă kien −259 ċentimetru, skont l-awtorità Rumena tal-ilma, ANAR (Agerpres). B’hekk, ix-xmara kienet tliet ċentimetri ’l fuq minn −262, il-livell li taħtu l-pompi tal-impjant nukleari ma jkunux jistgħu jibqgħu jiġbdu l-ilma għat-tkessiħ b’mod affidabbli (Mediafax). ANAR ordnat li mill-ġibjun ta’ Iezer jinħelsu 20 metru kubu addizzjonali fis-sekonda mill-10 sat-18 ta’ Ottubru, iżda s’issa ma ġie ppubblikat l-ebda kejl li juri kemm minn dak l-ilma wasal sal-impjant (Agerpres, HotNews).

Jeħtieġ spjegazzjoni għas-sinjali ta’ minus. Il-kejl iqabbel wiċċ ix-xmara ma’ punt ta’ referenza fiss, għalhekk qari negattiv ma jfissirx fond. Ma jgħid xejn dwar kemm ilma jkun hemm fuq reattur. ANAR iddeskriviet −262 bħala limitu operattiv għall-pompi, mhux bħala l-“limitu tas-sikurezza” li semmew xi aħbarijiet, u sejħet ir-rilaxx temporanju u eċċezzjonali (Mediafax).

Għaliex reattur mitfi għad għandu bżonn ix-xmara

Iż-żewġ reatturi ta’ Cernavodă diġà jinsabu mitfija. Nuclearelectrica, l-operatur ikkontrollat mill-istat, infurmat lill-Borża li waqqfet l-Unità 1 fit-28 ta’ Lulju u l-Unità 2 fit-13 ta’ Awwissu (dikjarazzjoni dwar l-Unità 1, dikjarazzjoni dwar l-Unità 2).

Meta jieqaf reattur, tieqaf ir-reazzjoni katina, iżda l-fjuwil ikompli jiġġenera s-sħana hekk kif jiddiżintegraw il-prodotti sekondarji radjuattivi. Il-pompi jridu jwasslu din is-sħana residwa lejn l-ilma tax-xmara. Petre Min, kap taċ-ċentru ta’ rispons tar-regolatur nukleari CNCAN, qal fl-10 ta’ Ottubru li ż-żewġ unitajiet għadhom jeħtieġu l-ilma tax-xmara, u li l-ħaddiema kienu qed jibnu barriera biex jidderieġu aktar ilma lejn il-pompi (HotNews).

Għalhekk, l-ilma minn Iezer mhux se jintuża biex jiġġenera l-elettriku. L-iskop tiegħu hu li jżomm it-tkessiħ għaddej hekk kif il-livell tax-xmara jonqos, u li jżomm l-impjant lest biex jerġa’ jibda jaħdem. Fis-7 ta’ Ottubru, Cristian Bușoi, segretarju tal-istat fil-ministeru tal-enerġija, qal li t-tbassir ma kien juri l-ebda żieda sostnuta fid-Danubju fl-għaxart ijiem ta’ wara, u li l-ispeċjalisti tal-impjant kienu se jiddeċiedu meta l-pompi u r-reatturi setgħu jerġgħu jibdew jaħdmu b’mod sikur (Digi24).

Il-vojt fid-dejta jinsab bejn il-ġibjun u l-punt fejn jinġibed l-ilma. Agerpres u HotNews it-tnejn jirrapportaw iċ-ċifri ta’ ANAR; l-ebda waħda minnhom ma kejlet l-ilma f’Cernavodă. Iċ-ċifra tar-rilaxx tirreferi għall-ilma li joħroġ minn Iezer, mhux għal żieda mbassra fil-kejl tal-livell f’Cernavodă. ANAR semmiet iż-żmien li jieħu l-ilma biex jivvjaġġa ’l isfel max-xmara, iżda ma tat l-ebda stima. L-ebda wieħed mir-rapporti msemmija hawn ma jgħid kemm ilma se jasal sal-pompi, jew meta.

X’juru l-grilja u l-pajjiżi ġirien

Ir-Rumanija tista’ tixtri l-elettriku minn pajjiżi ġirien permezz ta’ rkant transfruntier ta’ kuljum (ENTSO-E). Skont il-qari tal-grilja miġbur minn Solar Industry, il-produzzjoni nukleari kienet żero fl-10 ta’ Ottubru, u l-importazzjonijiet netti (importazzjonijiet nieqes esportazzjonijiet) kienu ta’ madwar 2.12 gigawatt fil-21:00 (Solar Industry). Dan ir-ritratt ta’ dak il-mument juri li f’dik is-siegħa r-Rumanija xtrat aktar elettriku milli biegħet. Ma jurix liema importazzjonijiet ħadu post il-produzzjoni ta’ Cernavodă, jew kemm il-waqfiet se jżidu mal-kontijiet tal-elettriku.

Il-livell baxx tax-xmara qed jagħfas ukoll fuq il-produzzjoni nukleari fin-naħa l-oħra tal-fruntiera. L-impjant ta’ Kozloduy fil-Bulgarija, li wkoll jiġbed l-ilma mid-Danubju, ħabbar fis-6 ta’ Ottubru tnaqqis preventiv ta’ madwar 90 megawatt fil-qawwa totali tal-Unitajiet 5 u 6, minħabba l-livell baxx tax-xmara (Kozloduy). F’Awwissu kien diġà naqqas il-qawwa tal-Unità 5 għall-istess raġuni (To Brief).

Il-bdiewa tul l-istess medda tax-xmara kienu diġà qed ibatu min-nuqqas ta’ ilma. F’Lulju, ANAR illimitat it-tisqija fis-sezzjoni tad-Danubju bejn Călărași u Cernavodă (ANAR). L-ordni ta’ Ottubru, kif ġiet irrappurtata, ma tallokax volum imkejjel għall-irziezet jew għall-irziezet tat-trobbija tal-ħut. Peress li r-restrizzjonijiet fuq it-tisqija daħlu fis-seħħ l-ewwel, mid-dokumentazzjoni ma jirriżultax li l-irziezet tilfu l-ilma minħabba t-tkessiħ.

ANAR ordnat li jinħeles l-ilma mill-ġibjun biex jitkessaħ impjant li mhu qed jipproduċi xejn, iżda r-rapporti msemmija s’issa ma wrewx kemm minnu wasal sal-punt fejn jinġibed l-ilma f’Cernavodă. Nuclearelectrica u CNCAN jistgħu jkejlu dak l-ilma mal-pompi. Il-qari tagħhom juri jekk ir-rilaxx ħadimx, u kemm għad fadal biex l-impjant jerġa’ jibda jaħdem.