Il-Kummissjoni trid tnaqqas il-vetoijiet fl-adeżjoni mal-UE

Fis-6 ta’ Ottubru, il-Kummissjoni Ewropea pproponiet li l-gvernijiet tal-UE japprovaw l-istadji intermedji tat-taħditiet dwar is-sħubija b’vot ta’ maġġoranza minflok b’unanimità (Mistoqsijiet u tweġibiet tal-Kummissjoni, BTA). B’hekk, ebda kapitali waħda ma tkun tista’ twaqqaf in-negozjati ta’ kandidat, għalkemm kull waħda tibqa’ żżomm il-veto tagħha fuq l-ammissjoni finali. Il-bidla teħtieġ il-kunsens tal-gvernijiet li jkunu qed jirrinunzjaw għal din is-setgħa. Iżda tħalli mhux solvuta t-tilwima li wasslet lill-Ungerija żżomm lura lill-Ukrajna.

Liema veto jitneħħa, u liema jibqa’

Biex pajjiż jissieħeb fl-UE jrid jgħaddi minn sensiela twila ta’ stadji. In-negozjati huma maqsuma f’raggruppamenti tematiċi. Il-ftuħ ta’ raggruppament ifisser li l-UE taċċetta li l-kandidat jista’ jibda jallinja dik il-parti tal-liġijiet tiegħu mar-regoli tal-UE. S’issa, il-gvernijiet nazzjonali kellhom jaqblu unanimament kull darba li jinfetaħ jew jingħalaq proviżorjament raggruppament, u għalhekk kull gvern seta’ jgħid le (Spjegazzjoni tal-Kunsill).

Il-Kummissjoni trid li dawn l-istadji intermedji jiġu deċiżi b’maġġoranza kwalifikata. Dan jeħtieġ mill-inqas 15 mis-27 gvern, li flimkien jirrappreżentaw mill-inqas 65% tal-popolazzjoni tal-UE (Artikolu 16 tat-TUE). Ebda pajjiż ma jkun jista’ jibblokka deċiżjoni waħdu. L-aħħar stadju jibqa’ l-istess. L-Artikolu 49 tat-Trattat dwar l-UE xorta jirrikjedi deċiżjoni unanima mill-gvernijiet, il-kunsens tal-Parlament Ewropew u r-ratifika minn kull Stat Membru (Artikolu 49 tat-TUE).

Għadu ma daħal fis-seħħ xejn. Il-Kummissarju għat-Tkabbir, Marta Kos, ippreżentat rakkomandazzjoni li l-gvernijiet għadhom ma adottawx. It-test tal-Kummissjoni jħalli wkoll miftuħa xi passi legali meħtieġa biex jerġa’ jinkiteb il-qafas tan-negozjati ta’ kull kandidat, jiġifieri r-regoli li l-gvernijiet qablu dwarhom fil-bidu tat-taħditiet tiegħu (komunikazzjoni sħiħa).

Il-veto tal-Ungerija u t-tilwima dwar l-iskejjel

L-aġir tal-Ungerija juri x’tip ta’ veto tkun immirata lejh il-bidla. Skont European Pravda, Budapest irrifjutat tliet darbiet, fis-17 ta’ Lulju, fit-8 ta’ Settembru u fid-29 ta’ Settembru, li tapprova l-valutazzjoni tal-Kummissjoni dwar kemm l-Ukrajna kienet lesta f’żewġ raggruppamenti. Din hija l-proċedura li tiġi qabel il-ftuħ tagħhom (European Pravda).

L-ilment tal-Ungerija għandu bażi reali. Fl-2017, il-Kummissjoni ta’ Venezja tal-Kunsill tal-Ewropa, korp ta’ ġuristi kostituzzjonali, ikkritikat liġi Ukrena dwar l-edukazzjoni talli naqqset it-tagħlim sekondarju bil-lingwi tal-minoranzi (Kummissjoni ta’ Venezja). Dik l-opinjoni tistabbilixxi li t-tħassib huwa serju u ilu jeżisti. Iżda ma tagħtix ġudizzju dwar l-abbozz ta’ liġi li Kyiv qed tikkunsidra issa.

Jista’ jkun li Budapest qed ittaffi l-pożizzjoni tagħha. Is-sit Ungeriż Index, b’referenza għal rapport tal-Financial Times, jgħid li l-Prim Ministru Péter Magyar qal lid-diplomatiċi biex iħallu l-proċedura timxi ’l quddiem. Index iżid li appoġġ aktar sħiħ jiddependi minn votazzjoni Ukrena dwar abbozz ta’ liġi dwar l-iskejjel tal-minoranzi, li mistennija fit-12 ta’ Ottubru (Index).

B’votazzjoni b’maġġoranza, l-Ungerija ma tkunx tista’ tibqa’ twaqqaf waħedha dak il-pass intermedju. It-tilwima dwar l-iskejjel tibqa’, u Budapest xorta jkollha veto fuq id-dħul finali tal-Ukrajna fl-UE. Ir-regoli tal-votazzjoni għandhom il-limiti tagħhom f’każijiet oħra wkoll. Il-pass li jmiss tal-Maċedonja ta’ Fuq jiddependi fuq emenda kostituzzjonali li tirrikonoxxi lill-Bulgari bħala minoranza. Din il-kundizzjoni ġiet stabbilita fi ftehim tal-Kunsill tal-2022 li jista’ jintlaħaq biss mill-parlament ta’ Skopje stess (konklużjonijiet tal-Kunsill).

Min irid jaqbel

Il-pakkett jgħaqqad negozjati aktar faċli ma’ sorveljanza aktar stretta wara l-adeżjoni. Għal 15-il sena, membru ġdid li jinstab li kiser serjament il-valuri tal-UE jista’ jiffaċċja sanzjonijiet, saħansitra jitlef id-dritt tal-vot tiegħu fost il-gvernijiet (komunikazzjoni sħiħa). Ladarba jiġi kkonstatat ksur, dawk is-sanzjonijiet japplikaw awtomatikament, sakemm maġġoranza kwalifikata tivvota biex ma japplikawx.

Il-proċedura attwali taħdem bil-kontra. L-Artikolu 7, l-għodda tal-UE biex tikkastiga r-rigress demokratiku, jirrikjedi li l-gvernijiet jaqblu qabel jaġixxu. Fl-2025, il-Parlament Ewropew innota li l-każ tal-Ungerija skont l-Artikolu 7 kien inkluda disa’ seduti mill-2018 ’l hawn, mingħajr ma kien hemm lanqas konstatazzjoni formali ta’ riskju (Parlament Ewropew). Kos sostniet li l-limitu taż-żmien ma jħallix lill-membri l-ġodda jispiċċaw membri tat-tieni klassi għal dejjem (Guardian).

Il-bidla fir-regoli tal-votazzjoni tiddependi mill-qbil tal-gvernijiet li jirrinunzjaw għal setgħa li diġà użaw. Il-pożizzjonijiet inizjali tagħhom ivarjaw. Il-gvern Olandiż jappoġġa salvagwardji aktar stretti. Iżda fid-29 ta’ Settembru, il-Ministru għall-Affarijiet Barranin Tom Berendsen qal lis-Senat li The Hague trid li tinżamm l-unanimità għal deċiżjonijiet importanti dwar l-adeżjoni (Eerste Kamer). Ma qalx jekk il-ftuħ ta’ raggruppament jitqiesx deċiżjoni importanti. Sakemm il-gvernijiet ma jadottawx il-bidla u Kyiv ma twieġebx għall-ilment dwar l-iskejjel, il-veto li l-Ungerija użat dan is-sajf jibqa’ fis-seħħ.