Il-kejbil ta’ Ċipru jittardja sal-2031

Ir-regolatur tal-enerġija ta’ Ċipru qal lill-parlament fl-20 ta’ Ottubru li għadu ma rċeviex tweġibiet għall-mistoqsijiet li bagħat fis-26 ta’ Awwissu dwar il-bejgħ ippjanat ta’ sehem fil-kejbil tal-elettriku taħt il-baħar bejn il-gżira u l-Greċja. Mexxa wkoll id-data mistennija tat-tlestija mill-1 ta’ Jannar 2030 għall-1 ta’ Jannar 2031 (Aġenzija tal-Aħbarijiet ta’ Ċipru). Il-mistoqsijiet intbagħtu lill-ADMIE, l-operatur tan-network elettriku tal-Greċja, li għandu l-GSI, il-kumpanija li qed tibni l-kejbil. Il-gvern Grieg ħabbar fil-5 ta’ Awwissu li l-investitur Franċiż Meridiam kien se jsir l-azzjonist maġġoritarju tal-GSI (gvern Grieg).

Ir-regolatur diġà qed jiddeċiedi liema spejjeż tal-kejbil jistgħu jiġu mgħoddija fuq il-kontijiet tad-dawl. Għadu ma rax il-ftehim li juri kemm Meridiam se tikkontribwixxi flus għall-kostruzzjoni.

Sar xi bejgħ diġà?

Ir-regolaturi l-ewwel iridu jkunu jafu jekk fil-fatt sarx bejgħ. Poly Lemonares, il-president tal-Awtorità Regolatorja tal-Enerġija ta’ Ċipru (CERA), qal lill-membri parlamentari li l-ADMIE għadu jżomm iż-żewġ liċenzji tal-kejbil, waħda biex ikun sidu u oħra biex iħaddmu, u li ħadd ma applika għat-trasferiment ta’ xi waħda minnhom (CNA). It-tħabbira tal-gvern Grieg f’Awwissu ma semmiet la prezz u lanqas data għall-konklużjoni tal-bejgħ (gvern Grieg).

Investigazzjoni ta’ Philenews f’Settembru rrappurtat li s-CERA kienet kitbet lill-ADMIE flimkien mar-regolatur Grieg, ir-RAAEY. L-ittra talbet il-ftehim sħiħ, staqsiet jekk xi ishma kinux diġà għaddew minn id għall-oħra, kemm Meridiam ħallset jew se tħallas, u kemm kapital għall-kostruzzjoni se tipprovdi kull naħa. Sakemm l-ADMIE jwieġeb, ir-regolaturi ma jistgħux jevalwaw il-ftehim.

It-tweġibiet huma importanti minħabba r-regoli tar-regolaturi stess. Il-kumpanija GSI qed tibni u tiffinanzja l-kejbil taħt konċessjoni, kuntratt li ngħatalha mill-ADMIE. Skont deċiżjoni tal-2024, iż-żewġ regolaturi jridu japprovaw dik il-konċessjoni qabel ma xerrej minn barra jakkwista l-GSI, u l-ADMIE jrid iżomm kontroll sħiħ tal-proġett u r-responsabbiltà kollha għalih (deċiżjoni tas-CERA 284/2024). Sid b’sehem maġġoritarju normalment jistenna li jmexxi l-kumpanija li għandu. Il-ftehim biss jista’ juri kif is-sehem ta’ Meridiam jaqbel mal-kontroll li l-ADMIE huwa obbligat iżomm.

Il-finanzjament huwa kwistjoni oħra. Is-sehem ippjanat ta’ Meridiam huwa 66% tal-ishma tal-GSI (CNA), iżda li jkollha dawk l-ishma ma jfissirx li se tħallas l-istess persentaġġ tal-ispiża tal-kostruzzjoni. L-ebda informazzjoni ppubblikata ma tgħid kemm kapital proprju, jiġifieri flus li s-sidien jinvestu bi skambju għal ishma, Meridiam se timpenja ruħha li tipprovdi. Il-proġett jiddependi wkoll fuq appoġġ tal-UE, u f’Awwissu l-Bank Ewropew tal-Investiment kien għadu ma ddeċidiex dwar self (Euronews).

Għaliex il-kejbil ittardja

L-aktar raġuni ċara għad-dewmien tinsab f’qiegħ il-baħar. L-ADMIE għadu ma lestiex l-istħarriġ tar-rotta. Lanqas għadu ħareġ l-ordni sħiħa biex ix-xogħol ikompli, magħrufa bħala Full Notice to Proceed, li tattiva l-bqija tal-kuntratt tiegħu mal-manifattur Franċiż tal-kejbils Nexans (rapporti finanzjarji interim tal-ADMIE). Nexans applikat fil-Greċja fil-15 ta’ Ottubru għal permessi biex tkompli l-istħarriġ (Reuters), f’ilmijiet fejn it-Turkija kkontestat darbtejn l-avviżi dwar l-istħarriġ (To Brief).

Min iħallas fl-aħħar?

Il-konsumaturi tal-elettriku jħallsu permezz tal-kontijiet tagħhom. L-infiq approvat fuq il-kostruzzjoni jitqassam 63% għal Ċipru u 37% għall-Greċja. Kull pajjiż jirkupra s-sehem tiegħu permezz tat-tariffi tan-network, il-parti tal-kont tad-dawl li tħallas għall-wajers u l-kejbils aktar milli għall-elettriku nnifsu (deċiżjoni tas-CERA 284/2024).

Is-CERA mhijiex tapprova l-ispejjeż bla skrutinju. L-ADMIE talabha tirrikonoxxi madwar €302 miljun f’infiq, iżda r-regolatur aċċetta €82 miljun biss bħala dokumentati kif suppost (deċiżjoni tas-CERA 280/2025).

Id-dewmien iżid mal-kont. L-infiq approvat li għadu ma ġiex mgħoddi lill-konsumaturi jakkumula redditu ta’ finanzjament ta’ 8.3% sakemm jiġi rkuprat (deċiżjoni tas-CERA 280/2025). Dak ir-redditu jikkumpensa lill-ADMIE talli jrid jistenna biex jieħu flusu, u l-konsumaturi jħallsuh permezz tal-istess tariffi tan-network. Għalhekk, stennija itwal tfisser kont finali akbar. Is-CERA qalet f’Ottubru li għadha ma tistax tistma l-ispiża finali tal-kejbil (Philenews).

Il-kontribwenti jġorru riskju separat. Ċipru qed jippjana li jħallas €25 miljun fis-sena mill-baġit tal-istat, bl-ewwel ħlas dovut ladarba l-Greċja toħroġ NAVTEX, avviż marittimu li jippermetti li l-istħarriġ ikompli (Politis). Dawk il-flus jiġu mit-taxxi ġenerali, mhux mill-kontijiet tad-dawl. Il-Ministru tal-Enerġija Michalis Damianos jgħid li l-familji mhux se jħallsu mill-kontijiet tagħhom jekk qatt ma jasal l-elettriku, iżda jammetti li t-teżor xorta jista’ jitlef il-flus jekk il-proġett ifalli (Politis).

Ir-regolaturi diġà qed jiddeċiedu liema spejjeż tal-kejbil se jġorru l-konsumaturi, u qed jivverifikaw iċ-ċifri tal-ADMIE tul il-proċess. L-ADMIE għadu ma wriehomx kemm kapital għall-kostruzzjoni se tipprovdi Meridiam. Il-fatt li l-ittra għadha bla tweġiba ma jfissirx li l-ftehim falla. Iżda sakemm l-ADMIE jwieġeb, ħadd barra dawk li ffirmaw il-ftehim ma jista’ jgħid jekk Meridiam hix se ġġib flus biex jinbena l-kejbil jew biss isem ġdid fir-reġistru tal-azzjonisti.