Il-Cable ta’ €3 Biljun Mingħajr Garanzija

Fit-8 ta’ Settembru, il-parlament ta’ Ċipru sema’ li l-Great Sea Interconnector, il-kejbil tal-elettriku taħt il-baħar maħsub biex għall-ewwel darba jgħaqqad lill-gżira mal-grilja tal-elettriku Ewropea, se jiswa ferm aktar milli kien ibbaġitjat. Iċ-ċifra li ssemmiet s’issa kienet ta’ €1.9 biljun. Neofytos Chatzigeorgiou, membru tal-bord taċ-CERA, ir-regolatur tal-enerġija ta’ Ċipru, qal lil-leġiżlaturi li l-ispiża totali aktarx se tkun eqreb it-€3 biljun (Philenews). Il-Ministru għall-Finanzi Makis Keravnos spjega għaliex: iċ-ċifra l-antika tkopri prinċipalment il-kejbil innifsu u ma tinkludix l-assigurazzjoni, l-istazzjonijiet ta’ konverżjoni, il-ħżin u l-manutenzjoni (InBusiness).

L-ebda waħda miż-żewġ ċifri mhi baġit approvat mir-regolatur. L-istudji li jistgħu jwasslu għal baġit bħal dan għadhom ma tlestewx.

Għadu mhux magħruf min se jħallas u kemm

Il-proġett għandu sors wieħed fiss ta’ finanzjament: għotja tal-UE ta’ madwar €657 miljun mill-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa, il-programm tal-UE li jissussidja l-infrastruttura (Il-Kummissjoni Ewropea). Dik l-għotja ma tiżdiedx meta jiżdied il-baġit.

Il-bqija kollu jrid jiġi mill-azzjonisti, mis-selliefa jew mill-konsumaturi tal-elettriku. Meridiam, fond Franċiż għall-infrastruttura, għandha 66% tal-kumpanija tal-proġett; l-operatur Grieg tal-grilja ADMIE għandu 34%. Il-Bank Ewropew tal-Investiment intalab jipprovdi finanzjament permezz ta’ dejn, iżda kelliem qal li kienet għadha ma ttieħdet ebda deċiżjoni (Euronews). Kwalunkwe spiża li eventwalment japprovaw ir-regolaturi tiġi rkuprata permezz tat-tariffi tan-network, jiġifieri t-tariffi għal kull unità fuq il-kontijiet tad-dawl li jiffinanzjaw l-investiment fil-grilja.

Il-formula għall-qsim tal-ispejjeż talloka n-nefqa kapitali hekk: 63% lil Ċipru u 37% lill-Greċja, filwaqt li l-ispejjeż operattivi jinqasmu ndaqs (Cyprus Mail). Keravnos qal lill-parlament li l-gvern “mhuwiex ċert” jekk il-kejbil hux se jnaqqas il-prezzijiet tal-elettriku (InBusiness).

Il-lakuna ewlenija hija kuntrattwali. Ma ġie ppubblikat ebda ftehim bejn l-azzjonisti, garanzija tat-tlestija jew klawżola dwar spejjeż żejda. Jekk l-ispejjeż jaqbżu l-istimi attwali, ma hemm ebda dokument ippubblikat li juri jekk id-differenza għandhomx iġarrbuha l-azzjonisti, il-kuntratturi, il-gvernijiet nazzjonali jew il-konsumaturi. Huwa minħabba din in-nuqqas li l-gvern ta’ Ċipru fassal linja ċara.

Il-kuntratt tal-kejbil diġà assorba l-biċċa l-kbira tal-baġit l-antik

Id-distakk bejn iċ-ċifra ewlenija l-antika u l-istima l-ġdida għandu spjegazzjoni konkreta. Skont EnergyGame, Nexans, il-manifattur tal-kejbil, għandha l-kuntratt ewlieni għall-kejbil, b’valur ta’ madwar €1.43 biljun. Meta dan jitqabbel maċ-ċifra ta’ €1.9 biljun, ftit li xejn kien jifdal għall-istazzjonijiet ta’ konverżjoni, ix-xogħlijiet fuq l-art, il-ħżin, l-assigurazzjoni jew il-ġestjoni tal-proġett.

Inbidlet ukoll l-iskeda taż-żmien. Il-paġna tal-proġett tal-Kummissjoni Ewropea kienet għadha tindika li l-kostruzzjoni kellha tibda fl-2023 u titlesta sal-aħħar tal-2026 (Il-Kummissjoni Ewropea). Chatzigeorgiou qal lill-parlament li l-kejbil se jibda jopera fl-2031 (Philenews). Id-dewmien iżid l-ispejjeż, għalkemm l-ammont jiddependi mit-termini tal-finanzjament u mill-istrutturi kuntrattwali li għadhom ma ġewx ippubblikati.

L-argument strateġiku huwa validu, iżda ma jsolvix il-kwistjoni tal-ispiża

Ċipru huwa l-uniku stat membru tal-UE mingħajr konnessjoni ma’ grilja tal-elettriku ta’ pajjiż ġar. Kejbil li jaħdem jista’ jġib elettriku importat irħas meta l-ġenerazzjoni lokali tkun għalja u joħloq suq għall-elettriku solari żejjed tal-gżira. Huwa minħabba dan il-valur strateġiku li l-UE tat l-għotja tagħha.

L-eks president taċ-CERA Andreas Poullikkas sostna li l-qsim tal-ispejjeż ta’ 63–37 ma jissarrafx direttament f’żieda ekwivalenti fil-kontijiet, minħabba li l-għotjiet u d-dħul mill-kummerċ tal-elettriku bejn swieq bi prezzijiet differenti jnaqqsu l-ammont li l-konsumaturi jridu jħallsu lura (OT). Fil-prinċipju, dan huwa minnu. Iżda l-ammont tat-tnaqqis jiddependi minn kemm elettriku effettivament jgħaddi mill-kejbil u minn liema spejjeż ir-regolaturi jippermettu li jiddaħħlu fil-kontijiet. L-ebda wieħed minn dawn il-fatturi għadu ma ġie stabbilit.

Keravnos fassal linja ċara: Ċipru mhux se jimpenja ruħu għall-investiment azzjonarju propost ta’ €100 miljun qabel ma jiġu stabbiliti l-ispiża aġġornata u l-konsegwenzi tagħha għall-baġit nazzjonali (Politis). Il-valutazzjoni indipendenti tal-BEI, mistennija qabel tmiem is-sena, hija l-punt deċiżiv li jmiss (Cyprus Mail).

Ċipru għad m’għandux spiża totali vverifikata u tweġiba vinkolanti dwar min se jġorr l-ispejjeż żejda. L-istima ta’ €3 biljun hija proviżorja, iżda tispjega għaliex il-gvern mhux se jinvesti qabel ma l-BEI, iċ-CERA u s-sidien tal-proġett jippubblikaw dawk it-tweġibiet.