Ċipru jistenna permess Grieg għall-kejbil

Vapur ta’ stħarriġ li jtajjar bandiera Franċiża ilu fil-port ta’ Heraklion, Kreta, mis-27 ta’ Ottubru, jistenna l-permess mill-Greċja biex jimmappja qiegħ il-baħar (ANA-MPA). Fl-1 ta’ Novembru kien għadu fil-port (To Vima). Ix-xogħol tiegħu hu li jfassal ir-rotta tal-Great Sea Interconnector, kejbil tal-elettriku ppjanat li jgħaqqad lil Ċipru man-netwerk elettriku tal-Ewropa. Ċipru se jħallas il-parti l-kbira tal-ispiża tal-kejbil, iżda ħadd għadu ma jista’ jgħid x’se tkun ir-rotta tiegħu jew kemm se jiswa.

Il-permess li għadu nieqes għall-vapur

L-Abeille Marengo għandha bażi fi Kreta iżda għadha ma ngħatatx permess taħdem. Id-dokument li l-Gwardja tal-Kosta Griega ppreżentat fl-14 ta’ Ottubru kien biss applikazzjoni biex jintuża vapur b’bandiera barranija għal riċerka marittima (Hellenic Coast Guard). Għad fadal żewġ passi. Kumitat interministerjali jrid japprova l-istħarriġ, u mbagħad il-Greċja trid tippubblika NAVTEX, twissija bir-radju li tinforma lill-vapuri li jkun għaddej xogħol f’żona speċifika f’dati speċifiċi.

Din l-istennija diġà ilha. Skont Euro2day, l-applikazzjoni għall-istħarriġ tressqet fit-8 ta’ Ottubru, u għaddew aktar minn tliet ġimgħat mingħajr ma nħarġet notifika. Xi aħbarijiet diġà qed isejħu dan bidu mill-ġdid, iżda r-rapporti nfushom jiddeskrivu tħejjijiet.

Il-parti kruċjali tinsab ’il barra mill-gżira Griega żgħira ta’ Kasos. F’Lulju 2024, vapur ieħor ta’ stħarriġ, l-Ievoli Relume, waqqaf ix-xogħol hemmhekk taħt pressjoni navali Torka (Deutsche Welle). B’hekk, il-mappa ta’ qiegħ il-baħar baqgħet mhux kompluta fl-aktar parti politikament kontestata tar-rotta.

It-Turkija ma tirrikonoxxix id-drittijiet marittimi li l-Greċja u Ċipru jsostnu li għandhom il-gżejjer tagħhom f’dawk l-ibħra (Deutsche Welle). Fil-21 ta’ Ottubru, il-Ministru għall-Affarijiet Barranin Tork Hakan Fidan qal li Ankara ma toġġezzjonax jekk tirċievi minn qabel notifika bil-miktub dwar l-attività u l-koordinati tagħha (Cyprus Mail). Notifika bħal din tkun ittra diplomatika lil Ankara. NAVTEX hi ħaġa oħra: twissija pubblika għat-tbaħħir kollu. M’hemm xejn pubbliku li juri li ntbagħtet waħda jew oħra.

NAVTEX waħedha turi biss li l-Greċja tat il-permess u li l-vapur beħsiebu jaħdem. Il-preżenza ta’ vapur fiż-żona msemmija fin-notifika ma tkunx prova ta’ wisq aktar. Il-prova vera tkun rapport tal-istħarriġ, jew konferma diretta minn dawk li qed jagħmluh, li nġabret data lil hinn mill-punt fejn waqaf l-Ievoli Relume.

Min iħallas, u meta

Ċipru rabat il-ħlas man-notifika. Fid-19 ta’ Ottubru, il-Ministru għall-Enerġija Michalis Damianos qal li l-gvern kien se jibda l-proċess għall-ħlas ta’ €25 miljun biss wara li l-Greċja toħroġ in-NAVTEX (CNA). It-tluq tal-vapur minn Heraklion ma jkunx biżżejjed.

Il-ħlas huwa bbażat fuq deċiżjoni li r-regolatur tal-enerġija ta’ Ċipru ħa fl-2024. Din tippermetti li l-baġit tal-istat ikopri nefqa dokumentata fuq investimenti sa €25 miljun fis-sena mill-2025 sal-2029, jew €125 miljun b’kollox (CERA). L-għan hu li l-ispejjeż tal-kostruzzjoni ma jitgħabbewx fuq il-kontijiet tad-dawl. Jekk il-kundizzjoni tintlaħaq, dik in-nefqa jġorruha l-kontribwenti Ċiprijotti minflok il-konsumaturi tal-elettriku.

L-ispiża akbar tiddependi mill-istħarriġ. Ċipru jħallas 63% tal-ispiża kapitali tal-parti bejn Kreta u Ċipru, u l-Greċja tħallas 37% (SigmaLive). Hawnhekk, l-ispiża kapitali tfisser il-flus meħtieġa biex tinbena l-konnessjoni, qabel ma tibda tittrasmetti l-elettriku.

Fl-20 ta’ Ottubru, il-president tar-regolatur Polyvios Lemonaris qal lill-parlament li l-istima ta’ €1.9 biljun x’aktarx tinqabeż. Huwa qal li kien għad fadal isir madwar 40% tal-istħarriġiet marittimi, u li setgħet tintgħażel rotta li tiswa aktar (Cyprus Mail). Ir-rotta u l-prezz se jiddependu minn dawk il-partijiet li għadhom mhux immappjati, u jiġu stabbiliti biss wara li vapur iġib lura data li tista’ tintuża. L-istess proġett għad għandu mistoqsijiet mingħajr tweġiba dwar l-investitur il-ġdid li se jkollu l-maġġoranza (To Brief).

X’se tikseb Ċipru għal dawn il-flus

Ċipru m’għandux konnessjoni man-netwerk kontinentali tal-elettriku, u l-ammont ta’ enerġija rinnovabbli li kellu jaħli żdied sew fl-2025 (European Commission). Din l-enerġija moħlija, imsejħa limitazzjoni tal-produzzjoni, hija enerġija mix-xemx jew mir-riħ li setgħet ġiet iġġenerata iżda li twaqqfet għax in-netwerk lokali ma kellux biżżejjed kapaċità għaliha. Il-kejbil hu maħsub biex jittrasmetti l-elettriku fiż-żewġ direzzjonijiet. B’hekk, Ċipru jkun jista’ jesporta l-elettriku żejjed u jimporta meta l-impjanti lokali ma jipproduċux biżżejjed (Deutsche Welle).

L-istqarrija li l-kontijiet tad-dawl tad-djar se jonqsu hija kwistjoni separata. Ir-regolatur qal li ħadd ma kien ressaq studju dwar l-impatt fuq is-suq għall-ewwel parti (SigmaLive). Studju bħal dan jeżamina x’effett ikollu l-kejbil fuq il-prezzijiet tal-elettriku.

Għalhekk, l-informazzjoni disponibbli twassal għal konklużjoni ċara. Ċipru se jġorr il-parti l-kbira tal-ispiża kapitali ppjanata għal din il-parti tal-kejbil, filwaqt li r-rotta u l-prezz finali għadhom mhux deċiżi, u r-regolatur tiegħu m’għandux studju li juri x’se jiksbu l-konsumaturi tal-elettriku. Dan ma jfissirx li l-kejbil ma jiswiex il-flus. Ifisser li Ċipru qed jimpenja l-flus qabel ma jkollu l-evidenza meħtieġa biex jiġġudika l-valur tiegħu, u li l-pass li jmiss li jista’ jbiddel dan jiddependi mill-kumitat interministerjali tal-Greċja.