Il-kontribwenti Ċeki jkopru toqba ta’ €3.18m

Il-Kummissjoni Ewropea ma ffriżatx il-finanzjament kollu tal-UE għaċ-Ċekja. Fit-8 ta’ Settembru, Brussell waqqfet temporanjament ir-rimborż ta’ parti speċifika mill-infiq marbut mal-konglomerat Agrofert tal-Prim Ministru Andrej Babiš. Il-bqija tal-fondi tal-UE għaċ-Ċekja għadhom qed jitħallsu. Iżda l-aġenzija Ċeka tal-pagamenti agrikoli SZIF għadha tħallas lil Agrofert minn fondi pubbliċi, filwaqt li Brussell qed tirrifjuta li tiggarantixxi li se tirrimborża lil Praga. Ir-riskju finanzjarju qed jgħaddi bil-kwiet għal fuq il-kontribwenti Ċeki.

X’waqqfet tassew Brussell

Il-Kummissjoni tat struzzjonijiet lill-awtoritajiet Ċeki biex mit-talbiet tagħhom għar-rimborż mill-UE jeskludu kull nefqa fuq proġetti li jinvolvu kumpaniji kkontrollati minn Babiš jew assoċjati miegħu (EU Perspectives, EFE). Din il-miżura tapplika għal proġetti mwettqa wara d-9 ta’ Diċembru 2025, id-data li fiha Babiš reġa’ sar prim ministru. Din tkopri kumpaniji kemm fi ħdan l-RSVP Trust kif ukoll barra minnu.

Il-Kummissjoni waqqfet temporanjament ukoll ir-rimborż ta’ parti mit-talba taċ-Ċekja għall-iżvilupp rurali. SZIF stmat din il-parti għal €3.18 miljun (madwar CZK 76.9 miljun), għalkemm il-Kummissjoni ma riditx tikkonferma ċ-ċifra (Euractiv, České noviny).

Din hija interruzzjoni temporanja, mhux kanċellazzjoni. Skont ir-Regolament tal-UE 2021/2116 (ir-regoli li jirregolaw kif l-UE tħallas għall-politika agrikola), din tista’ ddum sa sitt xhur, bil-possibbiltà ta’ estensjoni ta’ tliet xhur (Euractiv). Il-pagamenti agrikoli diretti — is-sussidji akbar ibbażati fuq formula, li fihom l-uffiċjali ftit għandhom diskrezzjoni dwar min jikkwalifika — mhumiex affettwati. Dawn jiġu minn fond ieħor tal-UE li jopera skont regoli differenti (Il-Kummissjoni Ewropea).

Għaliex intervjeniet Brussell

Ir-raġunament tal-Kummissjoni jiffoka fuq l-Artikolu 61 tar-Regolament Finanzjarju tal-UE (ir-regola li tobbliga lil kull min ikun involut fl-infiq ta’ flus tal-UE jevita l-kunflitti ta’ interess). Babiš ittrasferixxa l-ishma tiegħu f’Agrofert lill-RSVP Trust u jgħid li m’għadux is-sid tal-kumpanija, ma jikkontrollahiex u ma jibbenefikax minnha (ČT24).

Brussell ħarset lil hinn mit-tikketta. Skont rapporti dwar l-istruttura tat-trust, l-arranġament jerġa’ jqiegħed il-kontroll f’idejn il-familja hekk kif Babiš jitlaq mill-gvern, bid-dixxendenti tiegħu maħsuba bħala l-benefiċjarji ekonomiċi (Pravda). L-att sħiħ tat-trust ma ġiex ippubblikat, u għalhekk għadu impossibbli li ssir verifika indipendenti. Il-kelliema tal-Kummissjoni Louise Bogeyová semmiet kunflitt “potenzjali” u qalet li Brussell kienet qed titlob aktar informazzjoni (EUobserver). Babiš qal lill-ġurnalisti li “ma kienx interessat” fit-tħassib tal-Kummissjoni (EUobserver).

Min qed joħroġ il-flus bil-quddiem

Il-mod kif jgħaddu l-pagamenti huwa l-qofol tal-istorja. Brussell ma tħallasx lil Agrofert direttament. SZIF tivverifika talba, tapprovaha u tħallas lill-kumpanija minn fondi pubbliċi Ċeki. Imbagħad Praga tiddikjara dik in-nefqa lill-Kummissjoni u titlob rimborż mill-UE. Jekk SZIF tħallas waqt li Brussell iżżomm ir-rimborż, Agrofert ikun diġà rċieva l-flus. Iċ-Ċekja toħroġ il-flus bil-quddiem u tista’ tispiċċa ġġarrab it-telf (ČT24, Česká justice).

SZIF għadha qed tħallas. Il-Ministru għall-Agrikoltura Martin Šebestyán sostna li l-interruzzjoni ma tippermettix lill-aġenzija twaqqaf il-pagamenti lill-benefiċjarji, u qal li l-irkupru tal-flus jibda biss jekk Brussell teskludi n-nefqa b’mod permanenti. Għadu mhux ċar jekk il-liġi Ċeka fil-fatt tobbligax lill-aġenzija tkompli tħallas jew sempliċement tippermettilha tagħmel dan. SZIF ma ppubblikatx l-opinjoni legali li fuqha bbażat il-pożizzjoni tagħha.

Din il-qasma tas-setgħat tinsab fis-sistema kollha tal-ġestjoni kondiviża tal-UE: Brussell tikkontrolla r-rimborżi, iżda l-awtoritajiet nazzjonali jikkontrollaw liema kumpaniji jirċievu l-flus. Il-Kummissjoni tista’ tipproteġi l-baġit tal-UE. Ma tistax twaqqaf lil Praga milli tħallas lil Agrofert. Din il-lakuna tispjega kemm is-setgħa ta’ pressjoni tal-Kummissjoni kif ukoll il-limiti tagħha.

Skont iROZHLAS, il-Kummissjoni tat xahar lill-Ministeru Ċek għall-Iżvilupp Reġjonali biex iwieġeb. Il-Kummissjoni waqqfet temporanjament ir-rimborż mill-UE, iżda Praga għadha tiffinanzja lil Agrofert. Għaldaqstant, il-kontribwenti Ċeki qed jiffinanzjaw id-diskrepanza u jkollhom iġarrbu kull telf li l-istat ma jkunx jista’ jirkupra jekk Brussell tirrifjuta t-talbiet b’mod permanenti.