Is-sovranità Daniża tibqa’, l-aċċess tal-Istati Uniti jikber

Id-Danimarka żżomm is-sovranità fuq Greenland skont il-ftehim iffirmat fi New York fit-22 ta’ Settembru (l-uffiċċju tal-Prim Ministru Daniż). Jekk il-parlamenti Daniż u Greenlandiż japprovawh, l-Istati Uniti tikseb drittijiet fit-tul biex tespandi l-preżenza militari tagħha fil-gżira. Tikseb ukoll rwol formali f’deċiżjonijiet futuri dwar is-sigurtà hemmhekk (il-White House).

Is-sovranità bil-miktub, l-aċċess bi skambju

Donald Trump iffirma mal-Prim Ministru Daniż Mette Frederiksen u l-Prim Ministru Greenlandiż Jens-Frederik Nielsen. It-test jemenda l-patt ta’ difiża tal-1951 li għall-ewwel darba ta lil Washington pożizzjoni strateġika fl-Artiku (US Statutes at Large).

It-test il-ġdid jirrikonoxxi s-sovranità Daniża, l-integrità territorjali u d-dritt tal-Greenlandiżi għall-awtodeterminazzjoni, il-linja l-ħamra li kienu stabbilixxew iż-żewġ mexxejja (il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin Daniż). Madankollu, Trump għadu jsostni li l-ftehim jagħti lill-Amerika “kontroll permanenti” fuq is-sigurtà tal-gżira (Deutsche Welle).

L-aċċess kien il-prezz. Il-ftehim jippermetti lill-Istati Uniti timmodernizza u tespandi l-Bażi Spazjali ta’ Pituffik u jimpenja lit-tliet gvernijiet għal żoni ġodda ta’ difiża f’Narsarsuaq u Mestersvig. Bastimenti, inġenji tal-ajru u forzi Amerikani jistgħu jiċċaqalqu bejn dawn is-siti bl-art, bil-baħar u bl-ajru, inkluż mill-ilmijiet Greenlandiżi (il-White House).

It-test ippubblikat ma jistabbilixxi l-ebda data ta’ skadenza, u biex jinbidel hemm bżonn il-qbil tal-partijiet kollha (il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin Daniż). Dawn ir-regoli jirregolaw l-emendi. Jekk xi gvern ikunx jista’ aktar tard joħroġ mill-ftehim hija kwistjoni separata li l-parlamenti se jkollhom jeżaminaw.

Min jista’ jwaqqaf sit ġdid

Il-patt tal-1951 kien ftehim bilaterali bejn Washington u Kopenħagen. Issa Nuuk tiffirma “flimkien mad-Danimarka”, u kull proposta għal sit Amerikan ieħor tmur quddiem kumitat bi tliet partijiet. Jekk il-kumitat ma jkunx jista’ jaqbel fi żmien 90 jum, il-proposta tgħaddi għand il-viċi ministri u mbagħad għand il-ministri, u xejn ma jiġi approvat awtomatikament (il-White House).

Fil-prattika, sit ġdid jeħtieġ li t-tliet gvernijiet jgħidu iva, u għalhekk Greenland tista’ tirrifjuta wieħed. Din is-setgħa ta’ negozjar tieqaf fil-perimetru. Ġewwa żona ta’ difiża miftiehma, il-qafas tal-1951 diġà jippermetti lil Washington jibni, jistazzjona l-forzi u jmexxi operazzjonijiet b’latitudni wiesgħa (US Statutes at Large).

Il-klawżola bl-aktar firxa wiesgħa tikkonċerna l-indipendenza. Jekk Greenland tinqata’ mid-Danimarka, it-test jistenna li tibqa’ fin-NATO jew tissieħeb fiha u tassumi d-drittijiet u l-obbligi tal-ftehim (il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin Daniż, TV5Monde). Il-klawżola tipprova ġġorr l-allinjament tal-lum lejn stat futur. Greenland sovrana ġdida xorta tista’ tfittex li tinnegozja mill-ġdid, u t-test waħdu ma jistax isolvi jekk kinitx tkun marbuta bih.

Għażliet, mhux skjeramenti

Li dawn jissejħu “żewġ bażijiet Amerikani ġodda” jesaġera dak li jeżisti. Narsarsuaq huwa ajruport ċivili fuq bażi tal-ajru Amerikana li kienet tintuża fi żmien il-gwerra, u Mestersvig huwa punt remot ta’ loġistika fuq il-kosta tal-Lvant. Il-ftehim ma jsemmi l-ebda għadd ta’ truppi, baġit jew skeda għax-xogħlijiet (BBC).

Pituffik diġà jintuża għat-twissija dwar il-missili u għat-traċċar tas-satelliti, jiġifieri għall-identifikazzjoni u mhux għall-interċettazzjoni (il-Forza Spazjali tal-Istati Uniti). Xejn minn dak iffirmat ma jżid unità jew interċettur. Washington jikseb il-permess biex jibni aktar tard mingħajr ma jerġa’ jiftaħ il-patt.

Din il-possibbiltà hija wkoll fejn jinsab l-interess tal-Ewropa. Kopenħagen targumenta li n-NATO taqsam ir-responsabbiltà għas-sigurtà tal-Artiku skont il-ftehim. Madankollu, l-alleanza ma ffirmatux u ma tikseb l-ebda rwol ta’ kmand jew finanzjament komuni (Reuters permezz ta’ Internazionale). Kull faċilità ġdida fuq il-ġenb tal-Atlantiku tat-Tramuntana tkun assi Amerikan li l-alleati jistgħu jibbenefikaw minnu, mhux infrastruttura kondiviża.

Il-ftehim jagħti wkoll lil Washington vuċi meta Greenland teżamina investiment barrani sensittiv. Investituri marbuta ma’ stati barra mill-UE, min-NATO u mill-imsieħba rikonoxxuti se jgħaddu minn kontrolli tas-sigurtà fis-setturi tal-minjieri, tal-infrastruttura kritika u tad-dejta sensittiva, bil-konsultazzjoni tal-awtoritajiet Daniżi mal-Istati Uniti (Sermitsoq, il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin Daniż). Stati li mhumiex membri tan-NATO ma jistgħux iżommu installazzjonijiet militari jew preżenza kontinwa sakemm ma jaqblu l-partijiet kollha (Politico).

L-investituri Ewropej mhumiex ipprojbiti. Madankollu, l-UE, li qed tipprova tħajjar lil Greenland fuq il-materja prima, m’għandhiex siġġu f’dawn il-konsultazzjonijiet (EU Perspectives). Washington issa għandu.

Il-ftehim iżomm is-sovranità filwaqt li jagħti lil Washington għażliet militari fit-tul u rwol fl-iskrinjar ta’ investiment barrani sensittiv. Huwa ffirmat iżda għadu mhux fis-seħħ, għax l-ewwel iridu jitlestew il-proċeduri parlamentari Daniżi u Greenlandiżi (l-uffiċċju tal-Prim Ministru Daniż). Sa dak iż-żmien, dawn il-kisbiet jibqgħu termini miftiehma u mhux kontroll operattiv. Il-Folketing (il-parlament tad-Danimarka) u l-Inatsisartut (il-parlament ta’ Greenland) issa jridu jiddeċiedu jekk patt mingħajr data ta’ skadenza, li jestendi lejn stat indipendenti futur, huwiex prezz li l-votanti tagħhom jaċċettaw.