Il-fjuwil fl-UE jiswa 23.8% aktar

Il-fjuwil għall-karozzi privati sewa lill-konsumaturi tal-UE 23.8% aktar f’Awwissu 2026 milli sena qabel (Eurostat). Iċ-ċifra ġejja mill-indiċi armonizzat tal-prezzijiet għall-konsumatur, il-kejl tal-inflazzjoni li kull pajjiż tal-UE jiġbor bl-istess mod. Dan isegwi kemm iħallsu s-sewwieqa fil-pompa, wara t-taxxa u wara kwalunkwe għajnuna. Dan ifisser li juri l-ispejjeż tas-suq iffiltrati mill-politika nazzjonali. Ma jistax jgħid kemm miż-żieda ġiet miż-żejt u kemm mill-gvernijiet.

Għaliex taxxa fissa tbiddel il-kalkolu

Litru fjuwil huwa magħmul minn diversi saffi. Fil-qiegħ hemm iż-żejt mhux raffinat, bi prezz f’dollari, u l-marġini għar-raffinar, it-trasport u l-bejgħ bl-imnut. Fuqhom, il-gvernijiet iżidu dazju tas-sisa, taxxa fissa fuq il-fjuwil ta’ ċertu numru ta’ ċenteżmi għal kull litru. Imbagħad jimponu taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) fuq dak kollu ta’ taħtu, inkluż id-dazju tas-sisa. It-taxxa Ġermaniża fuq il-fjuwil issegwi dan il-mudell (Ministeru Federali tal-Finanzi Ġermaniż).

Is-saff fiss ibiddel il-perċentwali. Meta ż-żejt mhux raffinat jogħla bil-kbir, id-dazju tas-sisa jibqa’ l-istess, u għalhekk il-prezz fil-pompa jogħla b’sehem iżgħar miż-żejt. Jiġri l-kontra meta tintemm tnaqqis temporanju: il-prezz fil-pompa jogħla anki jekk il-prezz taż-żejt ma jiċċaqlaqx. Il-Ġermanja naqqset it-taxxa fuq il-fjuwil b’14.04 ċenteżmi għal kull litru f’Mejju u Ġunju, bi spiża stmata ta’ €1.6 biljun, u t-tnaqqis intemm f’Lulju (Bundestag).

Mgħaġġla u wiesgħa, jew irħas u mmirata

Il-Ġermanja qed terġa’ tagħżel il-ħeffa. Fit-18 ta’ Settembru, il-gvern federali u s-16-il gvern reġjonali kollha qablu fuq tnaqqis ieħor ta’ 14-il ċenteżmu mill-1 ta’ Ottubru sal-31 ta’ Diċembru. L-ispiża stmata hija ta’ €2.5 biljun, maqsuma ndaqs bejn il-baġits federali u dawk reġjonali (Gvern Federali Ġermaniż, ZDF). Sat-22 ta’ Settembru, dan kien għadu jeħtieġ voti fil-Bundestag, il-kamra t’isfel, u fil-Bundesrat, il-kamra li tirrappreżenta lir-reġjuni (Tagesschau). Il-Ġermanja mhijiex waħedha: Spanja ilha minn Lulju topera tnaqqis li qed jonqos fid-dazju tas-sisa, li għandu jintemm fit-30 ta’ Settembru sakemm ma jiġix estiż (BOE).

Tnaqqis fit-taxxa jnaqqas id-dħul tal-gvern, iżda l-bejjiegħa bl-imnut jiffissaw il-prezz finali. L-ekonomisti jsejħu “trasferiment” is-sehem ta’ tnaqqis li jasal għand il-pompa. Wara l-iskont fuq il-fjuwil tal-Ġermanja fl-2022, l-Istitut ifo sab li parti biss minnu waslet għand is-sewwieqa (ifo). L-istat jitlef id-dħul kollu xorta waħda.

Franza għażlet it-triq l-oħra. Il-pakkett tagħha tat-22 ta’ Settembru jespandi l-għajnuna għal dawk li jsuqu għax-xogħol. Skont Libération, sa 5.5 miljun persuna jistgħu jkunu eliġibbli, b’referenzi għal ħlas ta’ €100.

Id-disinn il-ġdid jindirizza dgħufija dokumentata tar-rifużjoni tal-fjuwil preċedenti ta’ Franza, li kienet tapplika għal kulħadd. Il-Cour des comptes, l-awditur pubbliku nazzjonali, stma l-ispiża ta’ dik l-iskema għal €7.6–8 biljun u sab li dawk li jużaw l-aktar fjuwil ħadu sehem akbar minnha (Cour des comptes). Ħlas lill-ħaddiema eliġibbli jasal għand il-gruppi magħżula mill-gvern, għalkemm ir-regoli tal-eliġibbiltà jindikaw il-bżonn biss b’mod approssimattiv. Iħalli wkoll il-prezz fil-pompa, u ċ-ċifra tal-inflazzjoni tal-fjuwil fi Franza, eżatt kif kienu.

Meta t-tnaqqis ta’ pajjiż ġar jaqsam il-fruntiera

L-għażliet nazzjonali jinfirxu lil hinn mill-fruntieri. Skont NRC, id-diżil sewa madwar €2.81 għal kull litru fin-Netherlands fit-18 u fid-19 ta’ Settembru, meta mqabbel ma’ madwar €2.47 fil-Ġermanja qabel it-tnaqqis il-ġdid. Pompi Olandiżi qrib il-fruntiera jwissu li differenza akbar se tibgħat lill-klijenti tagħhom lejn il-Lvant (Omroep Gelderland). Kull tank mimli fil-Ġermanja jittrasferixxi l-bejgħ, u t-taxxa fuq il-fjuwil u l-VAT fuqu, lejn in-naħa Ġermaniża. S’issa ħadd ma kejjel kemm litri jaqsmu l-fruntiera.

Kull approċċ jixtri xi ħaġa differenti. It-tnaqqis wiesa’ jaħdem fil-pompa mill-ġurnata li jibda u jniżżel l-indiċi. Il-prezz huwa ssussidjat għal kull litru, inklużi dawk mixtrija minn sewwieqa aktar sinjuri u minn sewwieqa barranin, filwaqt li parti mill-iffrankar tista’ tibqa’ għand il-bejjiegħa bl-imnut. Il-ħlasijiet immirati jiswew inqas lill-baġit iżda jħallu l-inflazzjoni ewlenija għolja.

Għalhekk it-tabella tal-Eurostat teħtieġ qari bir-reqqa. Iż-żejt mhux raffinat, ir-rati tal-kambju, ir-raffinar u l-marġini tal-bejgħ bl-imnut kollha jsawruha flimkien mat-taxxa. Iżda l-klassifika tqabbel il-prezzijiet fil-pompa wara l-interventi tal-gvernijiet, u għalhekk ma tistax tgħid lill-qarrejja liema pajjiż sofra l-akbar xokk sottostanti fil-prezz taż-żejt. Pajjiż li jnaqqas it-taxxa fuq il-fjuwil se jidher aħjar fit-tabella minn ġar li jibgħat ċekkijiet, anki jekk it-tnejn nefqu l-flus biex jipproteġu lill-istess sewwieqa.