Ftehim UE–Niġerja jistenna l-kunsens tal-MEPs

Il-Kummissarju Ewropew għall-Migrazzjoni Magnus Brunner u l-Ministru għall-Affarijiet Barranin tan-Niġerja Bianca Odumegwu-Ojukwu ffirmaw l-ewwel ftehim ta’ riammissjoni bejn l-UE u n-Niġerja f’Abuja nhar it-Tlieta, 10 ta’ Novembru, irrapporta x-xandar Awstrijak ORF (ORF). Il-ftehim għandu l-għan li jħaffef id-deportazzjonijiet ta’ Niġerjani li m’għandhomx dritt jibqgħu fl-Ewropa. Għalissa m’għandux saħħa legali, ir-regoli tiegħu ma ġewx żvelati lill-pubbliku u d-deportazzjonijiet għadhom jiddependu minn dokumenti tal-ivvjaġġar li jistgħu jinħarġu biss minn uffiċjali Niġerjani.

Test iffirmat li ħadd minn barra ma jista’ jaqra

Ftehim ta’ riammissjoni jimpenja pajjiż biex jerġa’ jieħu persuni li m’għandhomx dritt jibqgħu fit-territorju tal-parti l-oħra, ladarba jkun hemm ordni legali biex jitilqu. Ma jiddeċidix min jikkwalifika għall-ażil. Dawk ir-regoli jibqgħu kif inhuma.

L-iffirmar tat-Tlieta huwa l-ewwel wieħed minn tliet passi. Il-Kunsill, fejn jiltaqgħu l-ministri nazzjonali, awtorizza l-iffirmar biss “suġġett għall-konklużjoni”, jiġifieri li l-approvazzjoni finali tingħata aktar tard (deċiżjoni tal-Kunsill dwar l-iffirmar). Il-passi li jmiss huma dawn: l-ewwel, il-MPEs iridu jagħtu l-kunsens tagħhom; wara biss jistgħu l-ministri jagħtu l-approvazzjoni finali (nota tal-Kunsill).

Il-pubbliku ma jistax jevalwa għal xiex ikun qed jagħti l-approvazzjoni b’dawk il-voti. It-test iffirmat, ST 12944/26, għandu t-tikketta LIMITE, li l-Kunsill juża għal dokumenti li l-pubbliku ma jistax jaċċessa. Il-Kunsill se jippubblikah biss flimkien mad-deċiżjoni dwar l-approvazzjoni finali (Parlament Awstrijak).

L-unika deskrizzjoni pubblika tal-abbozz ingħatat minn Colm Brophy, Ministru tal-Istat tal-Irlanda. Huwa qal lid-Dáil, il-kamra inferjuri tal-parlament Irlandiż, li l-abbozz jistabbilixxi skadenzi għall-ħruġ ta’ dokumenti tal-ivvjaġġar u jkopri wkoll lil xi persuni mingħajr stat u lil ċittadini ta’ pajjiżi terzi, jiġifieri persuni li la huma ċittadini Niġerjani u lanqas ċittadini tal-UE (dibattitu fid-Dáil). Dawn l-iskadenzi huma l-parti li tista’ tbiddel l-eżiti. Iżda din kienet sommarju ta’ abbozz minn ministru, mhux id-dispożizzjonijiet tat-test iffirmat.

Għaliex dam għaxar snin

Fit-12 ta’ Settembru 2016, il-ministri taw lill-Kummissjoni l-mandat biex tinnegozja. Saħansitra fl-2024, ir-rapport tal-Kunsill dwar il-progress kien għadu jelenka mistoqsija li kienet qed tistenna tweġiba mill-Ministeru tal-Ġustizzja tan-Niġerja (rapport tal-Kunsill tal-2024).

Abuja riedet aktar minn trattat dwar ir-ritorn. Il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin tan-Niġerja talab appoġġ biex dawk li jirritornaw jerġgħu jintegraw, għajnuna għall-infrastruttura u aktar rotot legali biex in-Niġerjani jkunu jistgħu jaħdmu fl-Ewropa (Ministeru għall-Affarijiet Barranin tan-Niġerja). Meta n-negozjaturi poġġew l-inizjali tagħhom fuq it-test fit-23 ta’ Marzu 2026, il-komunikat konġunt ħalla d-diskussjonijiet dwar il-migrazzjoni legali u l-viżi għal ħidma futura (komunikat ta’ Marzu).

B’hekk, kull naħa għandha f’idejha xi ħaġa li teħtieġ il-parti l-oħra. Dak li tixtieq in-Niġerja jiddependi fuq deċiżjonijiet Ewropej li għad iridu jittieħdu, ħafna minnhom fil-kapitali nazzjonali. L-Ewropa xorta teħtieġ il-kooperazzjoni tan-Niġerja meta jasal deportat mingħajr passaport validu.

Id-distakk bejn l-ordnijiet tat-tluq u r-ritorni

Ir-ritorni diġà jsiru mingħajr it-trattat. Fit-26 ta’ Settembru, ajruplan charter li kien qed jiġi mmonitorjat mill-awtorità Taljana li tissorvelja d-detenzjoni niżel f’Lagos b’58 persuna abbord, 46 minnhom mill-Italja (monitoraġġ tar-ritorni fl-Italja).

Il-problema tal-iskala tidher f’valutazzjoni ristretta tal-Kummissjoni, ippubblikata minn Statewatch. Fl-2023, il-pajjiżi tal-UE ħarġu 11,120 ordni biex Niġerjani jitilqu, iżda wettqu 1,175 ritorn. Fl-istess sena, talbu lin-Niġerja terġa’ tieħu 1,873 persuna u nħarġu 857 dokument ta’ emerġenza għall-ivvjaġġar (Statewatch). Dawn iċ-ċifri ma jsegwux l-istess persuni maż-żmien. Juru distakk kbir bejn l-ordnijiet u r-ritorni li tlestew, iżda ma jurux fejn jeħlu l-każijiet individwali.

L-esperjenza tal-imgħoddi ftit tagħti raġuni biex wieħed jistenna li l-iffirmar waħdu se jagħlaq dan id-distakk. Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri sabet li bejn l-2014 u l-2018 ir-rata medja ta’ ritorn għan-Niġerja kienet ta’ madwar 25%, u li r-rati tar-ritorn ma kinux jimxu b’mod ċar mal-progress fit-taħditiet dwar ir-riammissjoni (Qorti Ewropea tal-Awdituri).

Xi rapporti fil-midja marru lil hinn mill-evidenza. De Telegraaf, gazzetta Olandiża ta’ kuljum, irrapportat li migranti li t-talba tagħhom tkun ġiet miċħuda kienu se jintbagħtu lura fi żmien 30 jum (De Telegraaf). Iċ-ċifra ta’ 30 jum ġejja mill-Ftehim ta’ Samoa, it-trattat ta’ sħubija tal-UE mal-pajjiżi Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku. Hemmhekk tiffissa skadenza biex tingħata tweġiba għal talba għar-ritorn, mhux biex xi ħadd jitla’ fuq ajruplan (Ftehim ta’ Samoa).

It-trattat li ffirma Brunner jikteb proċess li l-Italja u pajjiżi oħra diġà japplikaw każ b’każ. L-uniku vantaġġ possibbli tiegħu jinsab fi skadenzi komuni u regoli dwar id-dokumenti li ħadd minn barra ma qara. Qabel il-MPEs jivvutaw, il-Kunsill irid jagħtihom it-test u, kif wiegħed, għandu jippubblikah meta tingħata l-approvazzjoni finali. Il-Kummissjoni, li l-valutazzjoni tagħha stess tat iċ-ċifri tal-2023, tista’ turi jekk wara jiżdidux tassew it-talbiet, id-dokumenti u r-ritorni li jitlestew. Sakemm iseħħu dawn iż-żewġ affarijiet, id-deportazzjonijiet aktar rapidi lejn in-Niġerja jibqgħu wegħda uffiċjali, u l-iffirmar waħdu ma jipprova xejn dwar il-ħeffa tagħhom.