Iċ-ċentru tal-UE ta’ €50m bla rotta ta’ twissija

Il-Kummissjoni Ewropea wiegħdet sa €50 miljun għal ċentru tas-sigurtà marittima mmexxi b’mod konġunt mir-Rumanija u l-Bulgarija, bil-għan li jidentifika theddid fuq il-baħar u jaqsam it-twissijiet mill-2027 (Briefing tal-Kummissjoni, BTA). Il-pjan ippubblikat jispjega kif l-awtoritajiet se jiġbru flimkien dak li jaraw. Ma jgħidx min iwassal twissija lill-kaptan ta’ bastiment, jew min jista’ jaġixxi fuqha. Din il-lakuna saret konkreta meta ajruplan Franċiż tal-għassa wissa bastiment tal-kontejners madwar siegħa qabel ma laqtuh id-drones tal-baħar, iżda l-bastiment xorta għereq (Reuters).

Ursula von der Leyen ħabbret il-fondi f’Bukarest fid-9 ta’ Novembru (Diskors f’Bukarest), kif irrappurtajna dak iż-żmien (To Brief). Iċ-ċentru jkun netwerk immexxi minn ċivili li jiġbor osservazzjonijiet mingħand awtoritajiet nazzjonali differenti, kemm dwar it-traffiku marittimu kif ukoll dwar il-kejbils taħt il-baħar (Rapport ta’ implimentazzjoni tal-UE).

Għad jonqsu d-dettalji operattivi. Ġurnalista staqsa minn fejn se jiġu l-€50 miljun u fejn se jmorru, u kelliem tal-Kummissjoni qal biss li d-dettalji se jingħataw aktar ’il quddiem, u żied li grupp ta’ ħidma konġunt issa se jfassal kif se jitħaddem iċ-ċentru (Briefing tal-Kummissjoni). Ħadd għadu ma semma pubblikament min se jirċievi l-fondi, minn liema baġit se joħorġu, jew min se jaħdem fiċ-ċentru.

X’tista’ tagħmel twissija waħda, u x’ma tistax tagħmel

Fit-28 ta’ Ottubru, ajruplan Franċiż tal-għassa li kien qed jopera mill-port Rumen ta’ Constanța lemaħ drones tal-baħar sejrin lejn Contship Jet, bastiment Grieg tal-kontejners amministrat minn kumpanija Griega. Wissa lill-bastiment u bastimenti oħra fil-qrib (Ministeru tad-Difiża Franċiż). Il-Ministeru tad-Difiża Bulgaru jgħid li l-informazzjoni tal-ajruplan waslet ukoll fiċ-ċentru tal-operazzjonijiet tal-flotta Bulgara, fejn il-kmandanti jidderieġu l-bastimenti tal-pajjiż fuq il-baħar (Ministeru tad-Difiża Bulgaru).

Id-drones xorta laqtu l-bastiment. L-18-il membru tal-ekwipaġġ ġew salvati, u l-bastiment għereq aktar tard (Ministeru tat-Trasport Bulgaru, Flotta Bulgara). Għadu ma ġiex stabbilit pubblikament min nieda d-drones.

Dawk involuti spjegaw għaliex it-twissija ma wasslitx għal aktar. Il-kmandant tal-ajruplan Franċiż qal li l-ajruplan seta’ jissorvelja u jwissi, iżda ma kellu l-ebda mezz biex jeqred id-drones (Maritime.bg). Il-kmandant tal-flotta Bulgara, il-kontrammirall Kiril Mihaylov, qal li ma kien hemm l-ebda bastiment Bulgaru fil-qrib biżżejjed biex iwaqqafhom (bTV). Minflok, l-ekwipaġġi tiegħu ħejjew ruħhom biex isalvaw lill-baħħara.

Xejn minn dan ma juri li ċ-ċentru falla. Għadu ma jeżistix, u netwerk ċivili għall-ġbir tal-informazzjoni xorta waħda ma jikkmandax bastimenti tal-gwerra. L-attakk juri liema pass jeħtieġ jippjana ċ-ċentru: kif twissija tasal għand min jista’ jaġixxi fuqha.

Min iwissi lill-kaptan

Dak il-pass jonqos mill-pjan ippubblikat. Id-dokumenti taċ-ċentru ma jsemmu l-ebda uffiċjal responsabbli biex iwissi bastiment merkantili. Ma jiddeskrivux rotta li twassal twissija għand il-kaptan, u ma jsemmu l-ebda kmandant li għandu s-setgħa jordna interċettazzjoni (Rapport ta’ implimentazzjoni tal-UE).

Is-sistema eżistenti tal-UE għall-kondiviżjoni ta’ dejta marittima bejn l-awtoritajiet ċivili, magħrufa bħala CISE, taħdem fuq bażi volontarja. Kull awtorità tiddeċiedi hi x’taqsam u ma’ min (EMSA). Jekk iċ-ċentru jadotta l-istess mudell, twissija tasal għand bastiment biss jekk min ikollu dik l-informazzjoni jagħżel li jgħaddiha.

Is-sidien Griegi tal-bastimenti diġà qed iġorru dak ir-riskju. Il-Prim Ministru Kyriakos Mitsotakis qal li s-sidien Griegi se jerġgħu jibdew jinnegozjaw fil-Baħar l-Iswed biss jekk il-passaġġ ikun sikur, u rrefera għall-ispejjeż tan-nol u tal-assigurazzjoni (Uffiċċju tal-Prim Ministru Grieg). Fil-5 ta’ Novembru, l-EENMA, l-assoċjazzjoni li tirrappreżenta lis-sidien Griegi tal-bastimenti li joperaw fuq rotot marittimi qosra, bagħtet lill-gvern tagħha proposta għal katina ta’ twissija. Il-flotot jgħaddu dejta dwar it-theddid liċ-ċentru Grieg għall-koordinazzjoni tas-salvataġġ, li jwissi lill-amministraturi tal-bastimenti, li mbagħad jikkuntattjaw il-bastimenti tagħhom (Naftemporiki).

L-industrija tat-tbaħħir issa qed tfassal il-parti tas-sistema li Brussell ħalliet vojta. Il-Kummissjoni wiegħdet ċentru għat-twissijiet, iżda l-pjan pubbliku tagħha għadu ma jsemmi la rotta mit-twissija sal-bastiment u lanqas awtorità li tista’ taġixxi fuqha. Il-grupp ta’ ħidma mwaqqaf mill-Kummissjoni, minn Bukarest u minn Sofia għandu jagħti lis-sidien tal-bastimenti u lill-ekwipaġġi tweġibiet għal dawn iż-żewġ mistoqsijiet qabel jiftaħ iċ-ċentru.