Ftehim tal-UE ta’ €6.6bn jiffavorixxi r-rifużjonijiet

Fil-25 ta’ Settembru, il-gvernijiet tal-UE qablu dwar kif se jitqassmu €6.6 biljun f’għajnuna militari għall-Ukrajna, li l-Ungerija kienet ilha timblokka għal snin sħaħ. €4.7 biljun minn din is-somma se jintużaw biex l-Istati Membri jitħallsu lura għall-armi li diġà kkonsenjaw (Delfi Estonia, Știrile ProTV). L-ambaxxaturi nazzjonali laħqu l-ftehim, iżda dan għadu biss politiku. Qabel ma jinħarġu l-flus iridu jiġu adottati atti legali (Euronews).

Tliet partijiet, tliet destinazzjonijiet

Il-flus jinsabu fil-Faċilità Ewropea għall-Paċi, il-fond li l-gvernijiet tal-UE ilhom jikkontribwixxu għalih mill-2021 biex jiffinanzjaw appoġġ militari barra mill-UE (Deċiżjoni tal-Kunsill 2021/509). Kaja Kallas, il-kap tal-politika barranija tal-UE, ħabbret kif se jitqassam il-kumplament: €1 biljun għal xiri konġunt ta’ tagħmir ġdid u €900 miljun għall-missjoni tal-UE li tħarreġ lis-suldati Ukreni (Euractiv, Delfi Estonia).

Kull parti ssegwi triq differenti. Ir-rimborsi jmorru fit-teżori nazzjonali, il-flus għax-xiri jmorru għand il-fornituri tal-armi, u l-flus għat-taħriġ iħallsu għall-missjoni.

Xejn minn dawn il-flus ma jidħol fil-baġit tal-istat tal-Ukrajna, li d-defiċit tiegħu eżaminajna x-xahar li għadda (To Brief). Il-fond jipprovdi armi u taħriġ lill-armata tal-Ukrajna. Ma jħallasx l-ispejjeż tal-istat.

Għaliex l-akbar sehem mar għar-rimborsi

L-Ungerija setgħet twaqqaf il-fond waħedha, għaliex id-deċiżjonijiet tal-UE dwar il-politika barranija b’implikazzjonijiet militari jeħtieġu l-unanimità. Dan ifisser li kull gvern jista’ juża l-veto tiegħu biex jimblokkahom (Artikolu 31 tat-Trattat). Il-gvern ta’ Viktor Orbán uża din is-setgħa għal snin sħaħ. Il-ftehim intlaħaq wara t-telfa ta’ Orbán fl-elezzjoni ta’ April 2026 u wara li Péter Magyar sar prim ministru (Euronews).

Malli Budapest waqfet timblokka, id-dibattitu dar fuq min kellu jitħallas. Il-Ġermanja, donatur kbir, riedet li l-biċċa l-kbira tal-fond tintuża għal appoġġ ġdid lill-Ukrajna (Euractiv).

Il-Polonja insistiet fuq ir-rimborsi, u l-argument tagħha huwa prattiku. Il-pajjiżi li taw lil Kyiv l-armi mill-ħażniet tagħhom iridu jimlew mill-ġdid l-armamenti tagħhom qabel ma jkunu jistgħu jagħtu aktar, u r-rimborż iħallas għal dan. It-tqassim finali kien aktar favur Varsavja, bir-rimborsi jkunu l-akbar sehem (Știrile ProTV).

Xi wħud minn dawn il-flus tar-rimborsi jistgħu xorta jmorru lura għand l-Ukrajna. Kallas qalet li ċerti gvernijiet kienu se jgħaddu r-rimborsi tagħhom lil Kyiv, iżda ma semmiethomx. Skont il-Kyiv Independent, il-Ġermanja u l-Iżvezja beħsiebhom jagħmlu dan, għalkemm l-ebda wieħed minn dawn iż-żewġ pajjiżi ma speċifika somma.

X’għad irid iseħħ qabel ma jitħallas il-ftehim

L-ambaxxaturi laħqu l-ftehim fil-Kumitat Politiku u ta’ Sigurtà, il-korp fejn l-Istati Membri jikkoordinaw il-politika barranija u dik tad-difiża bejn laqgħa ministerjali u oħra. Il-ministri għad iridu jibdlu l-ftehim politiku f’deċiżjonijiet formali. Interfax-Ukraine stenniet li dan iseħħ, bil-firem, f’laqgħa tal-Kunsill fit-28 ta’ Settembru (Interfax-Ukraine).

Ir-rekords pubbliċi għadhom ma jurux x’jinvolvi dan l-approvazzjoni finali, jew jekk xi gvern jistax jużaha biex jerġa’ jiftaħ id-dibattitu. Anki wara li jingħata l-approvazzjoni, il-flus jaslu bil-mod. Paweł Zalewski, il-viċi ministru tad-difiża tal-Polonja, jistenna li pajjiżu jirċievi r-rimborż fl-2027 (RMF24).

Dak li l-gvernijiet qablu dwaru din il-ġimgħa huwa l-aktar kif se jaqsmu l-ispejjeż li kienu diġà ġarrbu, u l-bażi legali biex jitħallas kwalunkwe ammont għadha pendenti. Il-biċċa l-kbira tal-fond tirrimborża l-armi li l-Ukrajna diġà rċeviet. L-għajnuna l-ġdida għall-armata ta’ Kyiv ġejja mix-xiri konġunt u mill-missjoni ta’ taħriġ. Kull għajnuna oħra tiddependi minn donaturi bħall-Ġermanja u l-Iżvezja li jagħżlu li jibagħtu r-rimborsi tagħhom lura lill-Ukrajna.