Prijorità tal-UE għad-ditti tas-satelliti tqanqal theddida Amerikana

L-UE trid tagħti lill-kumpaniji Ewropej ċans aħjar jiksbu l-frekwenzi li jippermettu lis-satelliti jikkonnettjaw direttament mat-telefowns ordinarji, u Washington qed twissi li se jkun hemm konsegwenzi. Andrew Puzder, l-ambaxxatur tal-Istati Uniti għall-UE, qal li jista’ jkun hemm ritaljazzjoni kontra kumpaniji Ewropej, u li din tista’ tkun devastanti ħafna jekk Brussell tirrestrinġi lill-kompetituri Amerikani bis-satellita (Financial Times). SpaceX m’għandhiex garanzija li tikseb il-liċenzji li jmiss, u l-preferenza Ewropea li qed jikkritika Puzder għadha tista’ tinbidel qabel ma tgħaddi l-liġi.

It-theddida mhijiex speċifika. Puzder ma semma ebda tariffa, kumpanija jew skadenza. Huwa jaċċetta li l-UE tista’ tipproteġi l-komunikazzjonijiet sensittivi tal-gvernijiet, iżda joġġezzjona għar-regoli kummerċjali li, skontu, idgħajfu lill-kompetituri Amerikani. Allegatament, il-Kummissjoni wieġbet li l-pjan għandu l-għan li jġib aktar fornituri u xorta jħalli spazju għal offerenti minn barra l-UE (investingLive). L-Istati Uniti għadha ma bdiet ebda azzjoni kummerċjali.

X’qed tippjana Brussell li talloka

L-abbozz ta’ liġi jiddeċiedi min jista’ jibgħat sinjali mobbli mill-ispazju lil telefowns li ma jkunux ġew modifikati, meta jiskadu l-liċenzji attwali f’Mejju 2027 (Servizz ta’ Riċerka tal-Parlament Ewropew). Satellita li tuża dawn il-frekwenzi taħdem bħal antenna tat-telefonija ċellulari ’l bogħod ħafna. Tista’ tilħaq telefon f’postijiet fejn in-netwerks terrestri ma jaħdmux. Is-servizz tal-internet ta’ Starlink li juża dixxijiet huwa separat.

Il-proposta tal-Kummissjoni tistabbilixxi wkoll miri ta’ kopertura. Kull rebbieħ kummerċjali jkollu jilħaq 95% tal-popolazzjoni u 90% tat-territorju f’kull Stat Membru fi żmien ħames snin minn meta jibda s-servizz (Proposta tal-Kummissjoni). Dawn il-miri japplikaw għar-rebbieħa kollha, Ewropej jew barranin.

Il-medda tal-frekwenzi tinqasam f’sitt blokok. Tnejn ikunu għal sistema sigura ta’ komunikazzjoni għall-gvernijiet marbuta ma’ IRIS², il-kostellazzjoni ta’ satelliti li qed tippjana l-UE (EPRS). Jibqgħu erba’ blokok kummerċjali. Il-proposta tagħti prijorità lil operaturi ġodda kkontrollati mill-UE għal tnejn minnhom, u tiftaħ it-tnejn l-oħra għal kumpaniji barranin li jissodisfaw kundizzjonijiet dwar is-sigurtà u d-data (Proposta tal-Kummissjoni, EPRS). Operatur mhux Ewropew jista’ jagħmel offerta, iżda jibda minn pożizzjoni żvantaġġata għal nofs il-kapaċità kummerċjali.

Għaliex SpaceX trid post

Id-drittijiet attwali huma ta’ Viasat u EchoStar, li l-UE għażlet fl-2009 (EPRS). F’Settembru 2025, EchoStar qablet li tbigħ lil SpaceX assi tal-frekwenzi. L-iskeda annessa mal-ftehim telenka b’mod espliċitu l-awtorizzazzjoni pan-Ewropea għall-medda ta’ 2 GHz (preżentazzjoni lis-SEC). Madankollu, kuntratt ta’ bejgħ ma jittrasferixxix liċenzja tal-UE, u r-rekords ma juru ebda trasferiment approvat. Anki jekk dan iseħħ, ix-xiri ta’ liċenzja qrib l-iskadenza tagħha ma jiddeċidix min jikseb id-drittijiet li jmiss.

SpaceX ikkritikat il-proposta. F’sottomissjoni li ġiet irrapportata f’Lulju, wissiet li jekk il-fornituri barranin ikunu limitati għall-blokok miftuħa, il-kwalità tas-servizz tista’ tonqos. Qalet ukoll li dan it-tqassim jista’ jikkawża interferenza tul fruntieri bħal dik bejn il-Polonja u l-Ukrajna (Le Monde). Dawn huma stqarrijiet tal-kumpanija, u ħadd għadu ma vverifikahom b’mod indipendenti.

Hemm kumpaniji Ewropej li jistgħu jibbenefikaw minn din il-preferenza. Telefónica, Orange, Vodafone u Deutsche Telekom kellhom taħditiet esploratorji dwar offerta konġunta (Politico). Il-kostellazzjoni tal-UE se tasal aktar tard: l-ewwel satelliti ta’ IRIS² huma ppjanati għall-2029 (ESA). Preferenza għall-operaturi kkontrollati mill-UE tagħmel differenza biss jekk wieħed minnhom ikun jista’ jibni servizz li jaħdem.

Min jiddeċiedi, u x’jipproponi t-test tal-gvernijiet

Il-Parlament Ewropew u l-Istati Membri, permezz tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea — fejn il-gvernijiet nazzjonali jinnegozjaw il-liġijiet — iridu t-tnejn japprovaw ir-regolament. Sal-18 ta’ Ottubru, il-kumitat għall-industrija tal-Parlament, fejn l-MPE Awstrijaka Angelika Winzig tmexxi l-fajl, kien għadu ma vvutax (fajl tal-proċedura tal-Parlament). Wara li jgħaddi r-regolament, il-Kummissjoni xorta jkollha tmexxi proċess ta’ għażla u tagħżel ir-rebbieħa.

Il-pożizzjoni tal-gvernijiet hija aktar ċara. L-Irlanda, li qed tmexxi n-negozjati fil-Kunsill, ressqet kompromess fl-24 ta’ Settembru li jillimita estensjoni proposta ta’ sentejn għal min għandu l-liċenzji attwali (kompromess tal-Kunsill). L-akbar bidla tikkonċerna l-preferenza Ewropea. Din titneħħa mill-artikoli vinkolanti tal-liġi u tiddaħħal fil-premessi, il-parti ta’ spjegazzjoni fil-bidu li tiggwida l-interpretazzjoni. Għalhekk, it-test tal-gvernijiet juri preferenza għal kumpaniji kkontrollati mill-UE, mingħajr ma jirriżerva għalihom dawk iż-żewġ blokok.

Puzder qed jhedded b’konsegwenzi minħabba regola li għadha qed titfassal. Il-leġiżlaturi qed jikkunsidraw preferenza Ewropea, iżda skont il-kliem attwali tal-Kunsill din tiggwida lill-Kummissjoni minflok torbotha. Ebda kumpanija Ewropea ma jkollha garanzija li tingħata liċenzja, u SpaceX tkun tista’ tikkompeti għall-erba’ blokok kummerċjali kollha. Il-Parlament u l-Istati Membri se jiddeċiedu jekk din il-preferenza ssirx allokazzjoni vinkolanti.