Il-gass ta’ €100 jolqot l-ewwel lill-fabbriki

L-Erbgħa waranofsinhar, il-prezz ta’ referenza tal-gass fl-Ewropa laħaq għal ftit €100 għal kull megawatt-siegħa: madwar 4% aktar mis-sessjoni ta’ qabel u l-ewwel darba li laħaq dak il-livell mill-2022 (Reuters). Iż-żieda tirrifletti l-fatt li l-Ewropa qed tħallas aktar biex tikkompeti mal-Asja għall-gass trasportat bil-baħar, wara li t-traffiku marittimu mill-Istrett ta’ Hormuz tfixkel. L-ewwel li jħossu dan il-prezz huma l-fabbriki u s-swieq tal-elettriku li jiddependu ħafna mill-gass. Ħafna familji jħossuh aktar tard.

Il-kwotazzjoni ġejja mit-Titel Transfer Facility (TTF) Olandiż, ċentru virtwali tan-negozju li jservi bħala referenza għall-bejgħ bl-ingrossa tal-gass fl-Ewropa. Il-kuntratt inkwistjoni jkopri l-gass li se jitwassal f’Novembru (ICE). Il-prezz ikopri l-gass biss, qabel l-ispejjeż tat-trasport, it-taxxi u l-marġni tal-fornituri. Il-€100 tal-Erbgħa kienu quċċata qasira waqt in-negozju, mhux prezz li s-suq żamm.

Għaliex imblokk fil-Golf jgħolli l-prezzijiet Olandiżi

Il-gass naturali likwifikat (LNG) huwa gass imkessaħ sakemm isir likwidu, biex ikun jista’ jinġarr fuq vapuri. Skont l-ENTSOG, l-assoċjazzjoni tal-operaturi Ewropej tan-netwerks tal-pipelines tal-gass, ir-rotta minn Hormuz normalment iġġorr madwar 20% tal-kummerċ globali tal-LNG (ENTSOG). L-ACER, l-aġenzija tal-UE li tikkoordina lir-regolaturi nazzjonali tal-enerġija, irrapportat li dan is-sajf ma wasal ebda ammont sinifikanti ta’ LNG mill-Qatar fl-UE (ACER).

L-Ewropa tixtri relattivament ftit gass mill-Qatar direttament, iżda xorta tħallas. Billi t-tagħbijiet mill-Golf ma jistgħux jaslu, ix-xerrejja Ewropej u Asjatiċi qed jikkompetu għall-istess kunsinni li jistgħu jiġu ddevjati lejn swieq differenti. Il-prezz fiċ-ċentru tan-negozju jogħla sakemm ikun hemm biżżejjed vapuri li jduru lejn l-Ewropa. Ix-xerrejja b’kuntratti eżistenti jħallsu skont dak li jipprevedu l-kuntratti tagħhom, li jistgħu jkunu marbuta mal-prezz taċ-ċentru biss parzjalment jew b’dewmien.

L-issikkar jidher fil-ħażniet. Fit-28 ta’ Ottubru, il-ħażniet tal-gass taħt l-art fl-UE kienu mimlija 74.96%, meta mqabbla ma’ madwar 83% sena qabel (GIE AGSI). L-Ewropa tidħol fix-xitwa b’riżerva iżgħar.

L-ENTSOG ittestja kemm tista’ ddum dik ir-riżerva. Jekk jasal l-LNG skont is-suppożizzjonijiet, l-Ewropa toħroġ mix-xitwa b’29% tal-ħażniet tagħha mimlija (ENTSOG). Dan iħalli riżerva għal rebbiegħa kiesħa. F’xenarju fejn jasal madwar 20% inqas LNG, il-livell li jibqa’ jinżel għal 13% (ENTSOG). Il-ħażniet xorta ma jispiċċawx vojta, għalkemm il-marġni jonqos sew. L-ENTSOG jinnota li dan it-test jeżamina l-pipelines u t-terminals, iżda ma jbassarx liema kunsinni se jaslu. L-Aġenzija Federali tan-Netwerks tal-Ġermanja, il-Bundesnetzagentur, tqis li l-provvista attwali tal-gass fil-Ġermanja hija stabbli u li r-riskju ta’ provvista stretta huwa baxx (Bundesnetzagentur). Fuq din il-bażi, l-Ewropa qed tiffaċċja problema tal-prezz, mhux nuqqas ta’ provvista.

L-istess prezz, kontijiet differenti ħafna

Ħażniet mimlija ma jfissrux li l-gass ikun irħis. Il-ħażniet tal-Italja kienu mimlija 90.88%, meta mqabbla ma’ 61.73% fil-Ġermanja (GIE AGSI), iżda ż-żewġ pajjiżi jixtru l-kunsinni li jmiss tagħhom bl-istess prezz fiċ-ċentru tan-negozju. Id-differenza akbar tinsab f’kemm il-gass jinfluwenza l-elettriku.

Fl-irkanti ta’ kuljum għall-elettriku bl-ingrossa fl-Ewropa, l-impjant bl-ogħla prezz meħtieġ biex tintlaħaq id-domanda f’siegħa partikolari jiddetermina l-prezz ta’ dik is-siegħa, u dak l-impjant spiss jaħdem bil-gass. L-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent stmat li fl-ewwel 16-il ġimgħa tal-2026, il-gass influwenza l-prezzijiet bl-ingrossa tal-elettriku f’66% tas-sigħat analizzati fl-Italja (EEA). Għalhekk, il-prezzijiet tal-elettriku fl-Italja jsegwu mill-qrib dawk tal-gass. Fi Spanja, fejn ix-xemx u r-riħ spiss ikopru d-domanda, is-sehem kien biss 9% (EEA). In-negozji u l-familji b’kuntratti bi prezz fiss ma jħallsux direttament il-prezz tal-irkant, iżda l-kuntratti tagħhom jiġġeddu bi prezzijiet li jirriflettuh.

Il-kuntratti jdewmu wkoll iż-żieda fil-kontijiet tal-gass. Analiżi tal-BĊE sabet li f’aktar minn nofs il-pajjiżi taż-żona tal-euro, il-bidliet fil-prezzijiet bl-ingrossa tal-gass waslu fil-prezzijiet bl-imnut fi żmien xahar sa tliet xhur (ECB). Kuntratti bi prezz fiss, tariffi regolati u l-kopertura tar-riskju mill-fornituri — jiġifieri xiri ta’ gass bil-quddiem bi prezz fiss — jispjegaw għaliex f’pajjiżi oħra ż-żieda tasal aktar tard. F’madwar terz minnhom, iż-żieda fil-prezzijiet bl-ingrossa għaddiet għall-prezzijiet bl-imnut f’seba’ sa tnax-il xahar (ECB).

Il-Polonja turi kemm regolatur jista’ jtawwal dan id-dewmien. Sal-31 ta’ Diċembru 2026, il-pajjiż żamm il-ħlas domestiku tal-gass ta’ myORLEN għal 197.29 zł għal kull megawatt-siegħa għall-familji koperti minn din il-miżura (URE). Ix-xerrejja industrijali b’kuntratti marbuta mal-prezz fiċ-ċentru tan-negozju m’għandhomx din il-protezzjoni. Il-manifatturi li jużaw ħafna enerġija, bħal fabbriki kimiċi li jużaw il-gass kemm bħala fjuwil kif ukoll bħala materja prima, aktarx se jħossu ż-żieda l-ewwel.

Qabża qasira għal €100 waħedha ma turix la nuqqas ta’ provvista u lanqas żieda fil-kontijiet tal-familji. Iċ-ċifri tal-ENTSOG jissuġġerixxu li l-Ewropa tista’ tgħaddi mix-xitwa anki jekk jasal inqas LNG. Il-ħsara tiddependi minn jekk il-prezzijiet bl-ingrossa jibqgħux qrib dan il-livell għal xhur sħaħ, hekk kif jiskadu l-kuntratti ta’ kopertura u jiġu aġġornati t-tariffi. Jekk jibqgħu, il-kuntratti jiddeterminaw min iħallas l-ewwel: l-utenti tal-elettriku fl-Italja u l-fabbriki b’kuntratti marbuta mal-prezz taċ-ċentru tan-negozju jħallsu l-ewwel; il-familji fil-Polonja, protetti minn tariffa ffriżata, iħossu l-effett l-aħħar.