Rendimenti qrib l-4%; il-kont jasal aktar tard

L-ispiża tas-self fuq għaxar snin tal-Belġju qabżet l-4.3% fit-28 ta’ Settembru, skont La Libre, u r-rendiment tal-Portugall reġa’ tela’ għal 4.015% (ECO). Ir-rendiment tal-bond huwa d-dħul annwali li jaqla’ min jixtri dejn tal-gvern bil-prezz tas-suq tal-lum. Meta l-investituri jbiegħu u l-prezzijiet jaqgħu, ir-rendimenti jogħlew. Il-gvernijiet madwar iż-żona tal-euro issa jħallsu aktar fuq kull self ġdid, iżda l-baġits tagħhom se jħossu l-effett ftit ftit, hekk kif jimmatura d-dejn li ħadu qabel.

Żieda mifruxa maż-żona tal-euro

Iż-żieda hija mifruxa, u bdiet qabel din il-ġimgħa. Fil-bulettin tagħha tal-24 ta’ Settembru, il-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE, li jistabbilixxi r-rati tal-imgħax għaż-żona tal-euro) irrapporta li r-rendiment medju fuq bonds tal-gvernijiet taż-żona tal-euro b’maturità ta’ għaxar snin kien żdied b’45 punt bażi (mija ta’ punt perċentwali) għal madwar 3.9% (BĊE).

Ħafna minn din iż-żieda ġiet mill-istennija tas-swieq li r-rati tal-imgħax jogħlew kullimkien, aktar milli minn dubji dwar gvernijiet partikolari. Il-BĊE sab li, matul l-istess perjodu, l-istennija dwar ir-rati waħedha żdiedet b’37 punt bażi, filwaqt li r-rendiment żejjed li jħallas kull pajjiż fuq il-bażi baqa’ ġeneralment stabbli u żdied bi ftit biss għall-pajjiżi bl-aktar dejn (BĊE).

Fit-28 ta’ Settembru stess, Reuters rabat din iż-żieda mal-għoli fil-prezz taż-żejt u ma’ stħarriġ li bassar li l-inflazzjoni fiż-żona tal-euro f’Settembru kienet se tilħaq it-3.6%, minn 3.2% f’Awwissu (Reuters permezz tal-LSE). Il-fjuwil aktar għali jgħolli l-prezzijiet, l-investituri jistennew li l-BĊE jżomm ir-rati għoljin għal aktar żmien, u min jislef għal għaxar snin jitlob aktar bħala kumpens. Il-prezzijiet tal-fjuwil kienu diġà qed jogħlew madwar l-UE, kif irrapportajna l-ġimgħa li għaddiet (To Brief).

Din hija spjegazzjoni plawżibbli ta’ dak li qed jiġri fis-suq, mhux kawża ppruvata. Bejgħ mifrux ta’ bonds madwar id-dinja kien diġà għaddej sal-1 ta’ Settembru (CNBC/Reuters), u ebda kejl wieħed tal-inflazzjoni ma jista’ jifred l-effett taż-żejt minn kull fattur ieħor.

Franza tista’ tkun l-uniku post fejn l-investituri qed jitolbu wkoll kumpens minħabba l-gvern partikolari. L-ispread tagħha (ir-rendiment żejjed li jitolbu l-investituri biex iżommu dejn Franċiż minflok dejn Ġermaniż) kien ta’ madwar 94 punt bażi fl-10 ta’ Settembru, skont La Tribune. Rapport tas-suq tat-28 ta’ Settembru kkwota rendiment ta’ 4.749% għal Franza, meta dak tal-Ġermanja kien qrib it-3.62%—differenza ta’ madwar 113-il punt bażi (XTB). Iż-żewġ ċifri ġejjin minn fornituri differenti u dati differenti, u għalhekk jissuġġerixxu li d-differenza kibret, iżda ma jkejluhiex b’mod preċiż.

Kif il-prezz fis-suq jinbidel f’kont għall-baġit

Rendiment ogħla ma jbiddilx l-ispiża tad-dejn li jkun diġà nħareġ. Bond b’rata fissa jkompli jħallas l-imgħax miftiehem sakemm jimmatura. Teżor iħabbat wiċċu mar-rati tal-lum biss meta jissellef flus ġodda jew jissostitwixxi bonds li jkunu waslu biex jimmaturaw. Franza, pereżempju, għandha madwar €197.4 biljun f’bonds li jimmaturaw f’erba’ dati matul l-2027 (Agence France Trésor).

Il-Portugall juri d-differenza bejn id-dejn il-qadim u dak ġdid. Fl-aħħar tal-2025, id-dejn tiegħu li kien diġà nħareġ kellu spiża medja ta’ madwar 2.1%, filwaqt li l-bonds maħruġa fl-ewwel tmien xhur tal-2026 kellhom spiża ta’ madwar 3.4% (Jornal de Negócios). Kull darba li bond antik b’imgħax baxx jiġi sostitwit b’wieħed ġdid u aktar għali, l-ispiża medja titla’ ftit.

Din iż-żieda bil-mod kienet diġà tidher fiċ-ċifri ta’ Lisbona qabel l-aħħar żieda. Projezzjoni ta’ Awwissu kienet stmat li l-kont tal-imgħax tal-Portugall kien se jiżdied b’€776 miljun fl-2027 meta mqabbel mal-2026 (Jornal de Negócios). Minn mindu saret dik l-istima, ir-rendiment fuq bonds ta’ għaxar snin żdied b’madwar 0.4 punt perċentwali, skont Público. Iċ-ċifra ta’ Awwissu hija ta’ qabel din iż-żieda u għalhekk ma tqisx l-ispiża li se ġġib magħha.

Min iġorr l-ispiża

Għalissa, il-qligħ u t-telf jinsabu f’idejn l-investituri. Ix-xerrejja l-ġodda jissakkru f’rendimenti ogħla. Min diġà għandu l-bonds jara l-prezz tagħhom fis-suq jaqa’; dan huwa telf fuq il-karta li jsir telf reali biss jekk ibigħ il-bonds qabel jimmaturaw.

Dawk li jħallsu t-taxxi u jużaw is-servizzi pubbliċi jħossu l-effett aktar tard u aktar bil-mod. Kull sena, is-self mill-ġdid iżid ftit mal-kont tal-imgħax, u dak il-flus jikkompetu mal-ispejjeż l-oħra kollha fil-baġit.

Is-self il-ġdid tal-gvernijiet sar aktar għali madwar iż-żona tal-euro, filwaqt li d-dejn b’rata fissa li diġà hemm fil-kotba jtaffi l-ispiża għall-baġit u jxerredha fuq medda ta’ snin. Franza tista’ tkun qed tħallas premium żejjed, iżda l-kwotazzjonijiet tal-ispread minn dati u fornituri differenti għadhom ma jurux kemm hu kbir.