Bejgħ Finlandiż ta’ elettronika lill-fornituri tal-armi Russi

Żewġ ċittadini Finlandiżi fornew kważi €30 miljun f’elettronika lil kumpaniji li jaqdu l-industrija militari tar-Russja wara l-invażjoni fuq skala sħiħa, irrapportat ix-xandar pubbliku Finlandiż (Yle MOT). L-awtoritajiet tal-Istati Uniti daħħlu l-kumpanija ewlenija fil-lista s-sewda f’Ottubru 2023 (Federal Register). Każ fil-Finlandja, iżda, jiddependi fuq jekk jistax jiġi ppruvat x’merkanzija ntbagħtet, fejn u minn min. L-UE fasslet is-sanzjonijiet, iżda l-Finlandja tinforzahom: il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin tagħha joħroġ il-liċenzji għall-esportazzjoni, id-Dwana tivverifika l-konformità, u l-prosekuturi u l-qrati jiddeċiedu dwar il-kawżi kriminali (Finnish Foreign Ministry).

X’sabet Yle

Skont l-unità investigattiva MOT ta’ Yle, Denis Emelianov, ċittadin Finlandiż mill-2018, imexxi PT Technology Asia, kumpanija rreġistrata f’Hong Kong li biegħet aktar minn €20 miljun f’elettronika lil xerrejja Russi (Yle MOT). Gazzetti Finlandiżi oħra rripetew dawn is-sejbiet mingħajr ma vverifikaw id-data doganali li fuqha kienu bbażati. Ebda mezz tax-xandir fir-rapporti disponibbli ma vverifika t-totali b’mod indipendenti.

L-analiżi kopriet madwar 130 kunsinna bejn l-2022 u l-2024, inklużi aktar minn €8 miljun f’bejgħ minn kumpanija oħra, AK Technology, irreġistrata f’Belgrad (Yle MOT). Mhuwiex ċar min kien jikkontrolla din it-tieni kumpanija. Hija rreġistrata f’isem il-ġar ta’ Emelianov, li qal lil MOT li twaqqfet f’ismu fuq talba ta’ ħabib Russu, Dmitri Popov, u li ma kienx jaf min kien imexxiha. Yle tirrapporta li Popov issa għandu l-akbar klijent Russu (Yle MOT).

Yle qabblet id-deskrizzjonijiet doganali ma’ lista tal-intelliġenza militari Ukrena ta’ partijiet irkuprati minn armi Russi. Ikkonkludiet li l-merkanzija tista’ tintuża f’missili, bombi plananti, droni ta’ tkixxif u ajruplani tal-ġlied. Madankollu, ir-rekords ma jinkludux in-numri tal-mudelli tal-komponenti, u Yle tammetti li ma tistax torbot ebda kunsinna ma’ arma partikolari. Emelianov jiċħad li kiser is-sanzjonijiet tal-UE. Huwa qal lil Yle li biegħ biss għal użu ċivili u temm il-kuntratti hekk kif il-klijenti ġew suġġetti għas-sanzjonijiet (Yle MOT).

X’turi u x’ma turix l-elenkar mill-Istati Uniti

L-Uffiċċju tal-Industrija u s-Sigurtà (BIS) tad-Dipartiment tal-Kummerċ tal-Istati Uniti, li jinforza r-regoli Amerikani dwar l-esportazzjoni, daħħal lil PT Technology Asia Limited fil-Lista ta’ Entitajiet, bl-indirizz tagħha f’Lappeenranta, fil-Finlandja (Federal Register). Din il-lista tillimita liema oġġetti suġġetti għar-regolamenti tal-Istati Uniti jistgħu jaslu għand kumpanija. Il-BIS qal li l-kumpaniji li żied mal-lista kienu fornew ċipep magħmula fl-Istati Uniti lil xerrejja marbuta mad-difiża Russa wara l-1 ta’ Marzu 2023 (BIS).

L-elenkar huwa pass amministrattiv, mhux verdett. Huwa bbażat fuq “raġunijiet raġonevoli biex wieħed jemmen” (Federal Register), livell ta’ prova aktar baxx minn dak meħtieġ f’kawża kriminali. Ma jistabbilixxi ebda ksur tal-liġi tal-UE. Lanqas ma jgħid liema kunsinni ta’ Yle jkopri, u t-totali ta’ Yle ma jurux jekk xi bejgħ sarx wara l-elenkar.

X’jista’ jiddetermina l-eżitu ta’ każ fil-Finlandja

Mis-26 ta’ Frar 2022, l-UE pprojbiet il-bejgħ dirett jew indirett lir-Russja ta’ oġġetti b’użu doppju, jiġifieri oġġetti li jistgħu jintużaw kemm għal skopijiet ċivili kif ukoll militari (EUR-Lex). Din il-projbizzjoni kienet fis-seħħ matul il-perjodu kollu li eżaminat Yle. Ir-regoli dwar is-sanzjonijiet japplikaw ukoll għal ċittadini tal-UE li jaġixxu barra l-Unjoni (EUR-Lex). Għalhekk, indirizz f’Hong Kong ma jfissirx li l-aġir ta’ Finlandiż ma jistax jintlaħaq mil-liġi. Ir-reġistrazzjoni tal-kumpanija barra mill-UE, waħedha, ma tipprova xejn la favur u lanqas kontra.

Il-lakuna deċiżiva hija n-nuqqas tan-numri tal-mudelli. Il-fatt li parti tista’ tintuża f’missila ma jfissirx awtomatikament li hija oġġett ipprojbit. L-investigaturi jkollhom iqabblu kull komponent mal-lista ta’ kontroll fis-seħħ fid-data meta ntbagħat, u juru li wasal fir-Russja. Il-każ tal-Olanda juri kif tinbena kawża bħal din. Qorti f’Rotterdam tat deċiżjoni dwar 20 kunsinna ta’ elettronika kkontrollata li ntbagħtet lejn ir-Russja b’destinazzjonijiet iddikjarati b’mod falz (Rechtspraak). Id-direttur ingħata sentenza ta’ 18-il xahar ħabs, u l-kumpanija ġiet immultata €200,000 (Dutch prosecution service).

Fil-Finlandja, hija d-Dwana u l-prosekuturi li jridu jerġgħu jibnu din it-traċċa dokumentarja. Ir-rapporti ppubblikati ma jsemmux investigazzjoni Finlandiża jew deċiżjoni dwar liċenzja. Dan is-skiet ma jipprovax li d-Dwana mhix qed taħdem, għax l-awtoritajiet jistgħu jkunu qed jaħdmu mingħajr ma jħabbru dan.

Aġenzija tal-Istati Uniti indikat lil PT Technology Asia waqt li l-kummerċ segwit minn Yle kien għadu għaddej, u minn dak iż-żmien ’l hawn Yle identifikat il-klijenti Russi. Il-liġi tal-UE tapplika għall-Finlandiż fiċ-ċentru ta’ din il-kwistjoni. It-twissija tal-Istati Uniti u r-rekords ta’ Yle flimkien jagħtu lill-investigaturi Finlandiżi traċċa konkreta. Ir-rekords ippubblikati għadhom ma jippruvawx li twettaq reat ta’ ksur tas-sanzjonijiet fil-Finlandja, u huma biss id-Dwana Finlandiża u l-prosekuturi li jistgħu jiddeterminaw jekk seħħx reat bħal dan.