Erba’ pajjiżi jimmanifestaw b’talbiet differenti

Mijiet ta’ eluf ta’ nies niżlu fit-toroq madwar Franza s-Sibt, jipprotestaw dwar l-iskejjel, il-pagi u l-prezzijiet. Il-Ministru għall-Intern Laurent Nuñez qal li kienu 550,000, filwaqt li l-organizzaturi qalu li kienu 800,000 (TF1 Info). Dakinhar saru protesti wkoll fil-Belġju, fl-Italja u fil-Portugall. Saru fl-istess jum, iżda kull protesta kellha t-talbiet tagħha quddiem il-gvern rispettiv.

Ir-rewwixta fl-iskejjel u l-baġit Franċiż

Il-mobilizzazzjoni fi Franza bdiet b’appelli ppubblikati fuq l-internet. Il-Vests Isfar, irrabjati minħabba l-prezzijiet tal-fjuwil, ingħaqdu ma’ studenti li kienu qed jipprotestaw minħabba n-nuqqas ta’ għalliema u l-klassijiet kesħin. Warajhom ingħaqdu l-unjins CGT u Solidaires. Il-protesta tal-istudenti kienet bdiet qabel ma tħabbar il-baġit. Fit-8 ta’ Ottubru, Reuters irrapporta li l-imblukkar tal-lycées (skejjel sekondarji ta’ fuq) kien daħal fit-tielet ġimgħa.

Il-baġit tal-2027 tal-Prim Ministru Sébastien Lecornu mbagħad ta lill-istudenti mira ċara. Ippreżentat fl-1 ta’ Ottubru, fuq il-karta jżid in-nefqa fuq l-edukazzjoni, iżda jnaqqas 1,588 kariga ta’ għalliem (Le Monde). Il-Ministru għall-Edukazzjoni Édouard Geffray jgħid li t-tnaqqis fl-għadd ta’ studenti jiġġustifika dan it-tnaqqis. L-istudenti jwieġbu li l-iskejjel tagħhom diġà ma jistgħux isibu sostituti għall-għalliema assenti.

Dan it-tnaqqis għadu jista’ jinbidel. Lecornu ma għandux maġġoranza stabbli fl-Assemblea Nazzjonali, u għalhekk id-deputati jistgħu jinnegozjaw dwar dawk il-karigi waqt li l-baġit jgħaddi mill-parlament.

Il-biċċa l-kbira tal-marċi baqgħu paċifiċi, iżda kien hemm vjolenza f’ċerti bliet. F’Limoges, nar qered fil-biċċa l-kbira l-binja tal-muniċipju tas-seklu dsatax, skont il-prefett lokali (TV5MONDE/AFP). Ftit wara nofsillejl, Lecornu qal li kienu nżammu 1,200 persuna (TF1 Info). Iċ-ċifra għadha provviżorja, u d-detenzjoni ma tfissirx kundanna.

Fil-pajjiżi ġirien, ilmenti differenti

Fi Brussell, appelli fuq il-midja soċjali semmew l-eżempju Franċiż. Bosta mijiet ta’ żgħażagħ, fil-biċċa l-kbira studenti li jitkellmu bil-Franċiż, marċew mill-Istazzjon Ċentrali biex jipprotestaw kontra bidliet fis-sistema edukattiva tagħhom, skont BRUZZ. Il-marċ beda bil-kalma u spiċċa bi ġlied mal-pulizija, u saru madwar għaxar arresti. L-istudenti qed jilmentaw mal-Komunità Franċiża, il-gvern li jitkellem bil-Franċiż u jmexxi l-iskejjel fil-Wallonja u fi Brussell. La l-gvern federali u lanqas l-UE ma jieħdu d-deċiżjonijiet dwar dan.

Il-protesta Taljana nibtet barra mill-kanali tas-soltu. Italia in Piazza, netwerk ta’ ċittadini ffurmat permezz ta’ apps tal-messaġġi, ipprotesta kontra l-għoli tal-ħajja, il-prezzijiet tal-fjuwil u l-pagi baxxi. F’Milan, aktar minn 5,000 persuna mxew f’marċ qabel ma grupp li ssepara minnu waddab ġebel u murtali lejn il-pulizija (Corriere della Sera). Madwar 50 persuna ttieħdu l-għassa, kważi nofshom minorenni (ANSA). In-netwerk ma jitmexxiex minn unjin jew partit, u għalhekk il-gvern ta’ Giorgia Meloni f’Ruma ma għandux sieħeb ċar biex jinnegozja miegħu.

Il-protesta fil-Portugall kienet waħda tradizzjonali tal-unjins. Il-konfederazzjoni CGTP marċet f’Lisbona, f’Porto u f’Coimbra, u l-mexxej tagħha Tiago Oliveira talab żieda ġenerali ta’ 15% fil-pagi u paga minima ta’ €1,100 minn Jannar 2027 (CGTP). It-talba tal-unjin għandha skadenza. L-unjin qed tippjana l-protesta li jmiss għall-24 ta’ Novembru, meta l-parlament mistenni jagħmel il-vot finali dwar il-baġit tal-2027 (CGTP).

X’jiddeċiedi u x’ma jiddeċidix l-UE

L-erba’ pajjiżi għandhom sfond ekonomiku komuni. F’Settembru, l-inflazzjoni fiż-żona tal-euro laħqet it-3.8%, u l-prezzijiet tal-enerġija kienu 18.8% ogħla minn sena qabel (Eurostat). Dan ix-xahar sar ukoll aktar għali li wieħed jissellef. Bejgħ qawwi ta’ bonds għolla r-rati tal-imgħax li Franza u l-Italja jħallsu fuq id-dejn tagħhom (To Brief).

Għal tlieta mill-erba’ pajjiżi, ir-regoli tal-UE jolqtu wkoll il-baġit. Franza, il-Belġju u l-Italja jinsabu taħt il-proċedura għal defiċit eċċessiv, il-proċess tal-UE għal pajjiżi li d-defiċit tagħhom jaqbeż il-limitu ta’ 3% tal-produzzjoni ekonomika (l-Artikolu 126 tat-TFUE, il-Kunsill tal-UE). Il-proċedura tillimita kemm tista’ tikber malajr in-nefqa pubblika. Ma tiddeċidix liema karigi ta’ għalliema jitneħħew. Dik l-għażla hija f’idejn il-ministri u d-deputati Franċiżi.

Il-fatt li l-protesti saru fl-istess ħin is-Sibt ma wassalx għal talba komuni, u ma kien hemm ebda awtorità waħda li setgħet twieġeb għaliha. Jekk l-istudenti jibqgħux bl-għalliema tagħhom jiddependi mid-deputati Franċiżi li se jivvutaw dwar l-1,588 kariga u mill-gvern tal-Komunità Franċiża fi Brussell. Il-pagi u l-prezzijiet huma kwistjonijiet li jridu jindirizzaw il-gvern ta’ Meloni f’Ruma u l-parlament tal-Portugall, meta jivvota fl-24 ta’ Novembru.