Franza tista’ tiddefendi Yanbu, mhux il-provvista taż-żejt

Emmanuel Macron wiegħed fl-24 ta’ Settembru li jibgħat suldati Franċiżi, radars u sistemi tad-difiża tal-ajru biex jipproteġu lil Yanbu, it-terminal taż-żejt tal-Arabja Sawdija fuq il-Baħar l-Aħmar (TF1, Argus). Il-ħsara li waqqfet il-konsenji tinsab ’il ġewwa sew mill-kosta. Id-difiżi Franċiżi jistgħu jgħinu jipproteġu l-port tal-esportazzjoni tal-Arabja Sawdija, iżda ma jistgħux jerġgħu jqabbdu l-pipeline bil-ħsara li jfornih. Ir-raffineriji Ewropej li jiddependu fuq dawn il-konsenji għadhom ma rċevew l-ebda konferma li reġgħet bdiet it-tagħbija taż-żejt mhux maħdum Sawdi.

X’qed toffri Franza

Macron ħabbar l-iskjerament fuq it-televiżjoni, kif irrapporta To Brief dakinhar (To Brief). Huwa ppreżentah bħala ftehim bejn Franza u l-Arabja Sawdija u qal li t-taħditiet ma’ Riyadh kienu ġew konklużi. L-Arabja Sawdija ma ppubblikat l-ebda dettall dwar it-termini tagħha.

Għad m’hemmx id-dettalji li juru jekk din il-wegħda tistax titwettaq. Macron ma qalx kemm se jintbagħtu suldati, x’tipi ta’ tagħmir se jintużaw, kemm se jdum l-iskjerament jew kemm se jiswa (Le Parisien). Ħadd barra l-gvern għadu ma jaf fejn se jintbagħtu s-suldati u t-tagħmir Franċiżi, jew meta.

L-UE ma tistax taqdi dak ir-rwol. Il-missjoni navali tagħha fil-Baħar l-Aħmar, Aspides, takkumpanja bastimenti merkantili fuq il-baħar u m’għandhiex mandat biex tipproteġi faċilitajiet fuq il-kosta Sawdija jew il-pipeline (Deċiżjoni tal-Kunsill 2024/583). Kwalunkwe protezzjoni li jirċievi Yanbu se tkun ġejja minn ftehim bejn Pariġi u Riyadh.

It-theddida għall-port hija konkreta. Il-koalizzjoni mmexxija mill-Arabja Sawdija li qed tiġġieled fil-Jemen qalet li interċettat sitt missili ballistiċi li affettwaw iż-żoni ta’ Yanbu u Taif fl-24 ta’ Settembru, dakinhar li ħabbar Macron (Al-Monitor).

Għaliex il-problema mhijiex il-port

Normalment, iż-żejt tal-Golf joħroġ mill-Istrett ta’ Hormuz, iżda t-traffiku minn hemm ġie mfixkel. L-Amministrazzjoni tal-Informazzjoni dwar l-Enerġija tal-Istati Uniti stmat li l-flussi mill-istrett naqsu minn 21.6 miljun barmil kuljum fl-aħħar tal-2025 għal 4.9 miljun fit-tieni kwart tal-2026 (EIA).

Ir-rotta tal-Arabja Sawdija biex tevita dan l-ostaklu hija l-pipeline Lvant–Punent, li jġorr iż-żejt mhux maħdum mill-għelieqi taż-żejt fil-Lvant tal-pajjiż, jaqsam id-deżert u jasal sa Yanbu (Reuters permezz ta’ RTÉ). Minn hemm jitgħabbew it-tankers lejn l-Ewropa u jbaħħru lejn it-Tramuntana, fid-direzzjoni ta’ Suez.

Attakki bid-drones għall-ħabta tal-10–13 ta’ Settembru għamlu ħsara lill-istazzjonijiet tal-ippumpjar tul il-pipeline u waqqfu l-provvista taż-żejt mhux maħdum lejn il-port (Arab Gulf States Institute). Kpler, kumpanija li tiġbor dejta dwar it-tbaħħir, irreġistrat li ma tgħabbiex żejt mhux maħdum f’Yanbu wara l-11 ta’ Settembru (Kpler). Għadu ma ġiex identifikat b’mod konklużiv min wettaq l-attakki.

L-ippumpjar reġa’ beda b’rata baxxa fit-22 ta’ Settembru (Reuters permezz ta’ The National). Skont Bloomberg, jista’ jieħu lil Aramco, il-kumpanija taż-żejt tal-istat tal-Arabja Sawdija, madwar sitt ġimgħat biex terġa’ tikseb il-kapaċità sħiħa (Bloomberg permezz ta’ Transport Topics). Għadu ma ġiex ikkonfermat li reġgħet bdiet it-tagħbija għall-klijenti Ewropej.

Min iħallas waqt it-tiswija tal-pipeline

ORLEN tal-Polonja turi l-ispiża għar-raffineriji Ewropej. Il-grupp iħaddem raffineriji fil-Polonja, fil-Litwanja u fiċ-Ċekja, u Saudi Aramco pprovdiet madwar 40% taż-żejt mhux maħdum li pproċessa (Reuters permezz ta’ The Straits Times). Id-dipendenza tal-Litwanja hija akbar: s’issa din is-sena, l-Arabja Sawdija pprovdiet 44% taż-żejt mhux maħdum li importat il-pajjiż (VE).

ORLEN tgħid li kkuntrattat 16-il konsenja oħra min-Norveġja, mir-Renju Unit, mill-Alġerija, mill-Każakistan u minn bnadi oħra, u li għandha biżżejjed żejt biex tlaħħaq mad-domanda attwali (LRT). Din hija l-istqarrija tal-kumpanija, mhux għadd ta’ tankers li waslu fil-port. Skont rapport aġġornat fil-25 ta’ Settembru, ORLEN kienet għadha ma ngħatat l-ebda konferma li t-tagħbija taż-żejt Sawdi tagħha kienet saret f’Yanbu, u l-btieti ta’ sostituzzjoni kienu jiswew aktar (Rzeczpospolita).

Il-pressjoni tinħass lil hinn mill-Polonja. Mill-inqas tliet raffineriji Ewropej li ma ssemmewx isimhom ġew avżati biex jistennew li ma jirċievu l-ebda żejt mhux maħdum Sawdi f’Ottubru (Argus). L-ebda rapport ma juri li hemm nuqqas ta’ fjuwil. L-ispiża minflok tidher fil-prezzijiet ogħla tal-konsenji ta’ sostituzzjoni u fl-inċertezza dwar id-dati tal-wasla.

Ir-radars Franċiżi jistgħu jgħinu lil Yanbu jiflaħ attakk ieħor bil-missili jew bid-drones, u l-istqarrijiet tal-koalizzjoni dwar l-interċettazzjonijiet jindikaw li t-theddida għadha preżenti. Iżda dawn ma jistgħux isewwu l-istazzjonijiet tal-ippumpjar fil-fond tad-deżert Sawdi. Sakemm Aramco terġa’ tħaddem il-pipeline u t-tankers jerġgħu jitgħabbew f’Yanbu, ORLEN u raffineriji Ewropej oħra se jibqgħu jħallsu aktar għal btieti minn bnadi oħra.